کوچ سالمندان به حاشيه شهرها

اين جابه‌جايي انسجام خانوادگي را به‌شدت کاهش داده است. بسياري از پدر و مادر‌ها ناچار به مهاجرت در سن بالا شده‌اند تا به فرزندانشان بپيوندند، اما فرزندان، مشغول زندگي خود مي‌شوند و اين والدين در تنهايي، بدون خانه، بدون شبکه خويشاوندي و بدون حمايت اجتماعي باقي مي‌مانند.» او نسبت به ظهور بحران سالمندي «خاص» در آينده نزديک هشدار مي‌دهد: «ما با پديده‌اي روبه‌رو هستيم که نه شبيه سالمندي در کشور‌هاي توسعه‌يافته است، نه حتي مانند گذشته خودمان.

اين بحران، پيچيده، مهاجرت‌زده و فاقد پشتوانه اجتماعي خواهد بود. اين مهاجرت‌ها در حالي صورت مي‌گيرد که در سال‌هاي اخير، «سند ملي سالمندان» با هدف حمايت از اين قشر تدوين شد، اما مسئولان نهاد‌هاي حمايتي معتقدند بدون بودجه‌ريزي واقعي، اين سند تنها در حد يک متن باقي مانده است. مديران سازمان بهزيستي و صندوق‌هاي بازنشستگي در اظهارنظر‌هاي خود بار‌ها تأکيد کرده‌اند که مقرري بازنشستگي فعلي، تنها پاسخگوي 10 تا 15 روز از هزينه‌هاي واقعي يک زندگي شهري است.

دلايل اجباري شدن کوچ سالمندان به حاشيه شهر‌ها

وقتي از «معيشت سالمند» صحبت مي‌کنيم، نبايد فراموش کرد که سبد هزينه‌اي اين قشر با يک جوان متفاوت است؛ هزينه‌هاي سنگين دارو، آزمايش‌هاي دوره‌اي، فيزيوتراپي و رژيم‌هاي غذايي خاص، بخش بزرگي از درآمد آنها را مي‌بلعد. در چنين شرايطي، وقتي فرد بين «خريد دارو» و «پرداخت اجاره‌خانه در مرکز شهر» ناچار به انتخاب مي‌شود، گزينه دوم حذف شده و کوچ به حاشيه شهر به عنوان تنها راه بقا باقي مي‌ماند. مسئولان اذعان دارند که فقدان «بيمه تکميلي جامع» و «مسکن اجتماعي مخصوص سالمندان» بزرگ‌ترين خلأ قانوني است که اين کوچ اجباري را رقم زده است.

در تحليل‌هاي اجتماعي اين پديده، نبايد از وضعيت فرزندان غافل شد. جامعه‌شناسان به نسلي که همزمان مسئوليت بزرگ کردن فرزندان خود و مراقبت از والدين پيرشان را بر عهده دارند، «نسل ساندويچي» مي‌گويند. در شرايط فعلي ايران، بسياري از فرزندان به دليل فشار‌هاي اقتصادي لجام‌گسيخته، حتي در تأمين مايحتاج اوليه زندگي خود درمانده‌اند و توان مالي براي حمايت از والدين جهت ماندن در تهران يا مراکز استان‌ها را ندارند. اين موضوع منجر به ايجاد يک «شرمساري خانوادگي» و بروز اختلافات عاطفي شده است. سالمندي که احساس مي‌کند بارِ اضافي بر دوش فرزند است، خود پيش‌قدمِ اين کوچ مي‌شود تا استقلالِ نداشته‌اش را در حاشيه شهر حفظ کند؛ غافل از اينکه اين دوري جغرافيايي، پيوند عاطفي نسل‌ها را نيز به مرور زمان سست مي‌کند.