چرا بايد امام زمان (عليه‌السلام) را بشناسيم؟

ما شيعيان به امام زمان ع معتقديم اما چه بسا کوشش ويژه‌اي براي «شناخت» امام نکرده‌ايم!

️حديث شناخت يا «حديث مَنْ ماتَ» منظور از آن، معمولاً اين سخن معروف پيامبر(ص) است:

«مَنْ ماتَ وَ لَمْ يعْرِفْ إمامَ زَمانِهِ مَاتَ مِيتَةً جَاهِلِية» يعني: «هر که بميرد، در حالي‌که امام زمان خود را نشناخته باشد، به مرگ جاهلي مرده است.»

اين حديث در منابع حديثي شيعه و اهل سنت با الفاظ گوناگون آمده است.

شيعيان اين حديث را در چارچوب مسئله امامت تفسير کرده و آن را دليلي بر ضرورت وجود امام در همه دوران‌ها دانسته‌اند. بر اساس اين ديدگاه، شناخت امام و اطاعت از او شرط نجات از «مرگ جاهلي» است.

علماي محترم سني، اين روايت را ناظر به رابطه مسلمانان با حاکم جامعه اسلامي دانسته‌اند. از نظر آنان، «امام» در اين حديث به‌معناي «حاکم» است که براي حفظ نظم و وحدت امت بايد از او پيروي کرد و در بيعتش باقي ماند حتي در صورت ظلم يا فسق او!

ابن‌تيميه (از رهبران‌ فکري و کهن تکفير و وهابيت) در کتاب «مختصر منهاج‌السنه» در تفسير اين حديث، تبعيت صحابه و تابعان از يزيدبن‌معاويه را مصداقي از اين اصل دانسته است!

بديهي است که نزد خردمندان، منظور از شناخت امام، صرفا شناخت شناسنامه‌اي و دانستن سال تولد و نام پدر و مادر و امثال اينها نيست. بلکه منظور، شناخت جايگاه امام در نزد خدا، ويژگي‌هاي امامت، عصمت امام و شخصيت و تفکر و سيرة اوست که در سخنان او، در دعاهاي وارده از او، در رفتار و‌ کردار و گفتار او متجلي است.

️شناخت و اطاعت امام واجب است.

بر خلاف تاويلات انحرافي برخي روشنفکران، فرمان صريح خدا و حق پيامبر و امام اين است که مردم از آنها «اطاعت» کنند:

قرآن: «وَ ما اَرسَلنا مِن رَسولٍ اِلّا لِيُطاعَ بِاِذنِ اللهِ» يعني؛ خدا هيچ پيامبري را نفرستاد مگر براي آنکه اطاعت شود.

قرآن: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ

يعني: اي اهل ايمان! از خدا اطاعت کنيد و از پيامبر و صاحبان امر خودتان [امامان اهل بيت] اطاعت کنيد.

️به اعتقاد فقيه و عارف عظيم امام‌ خميني، دستور قرآن به اطاعت از اولوا ‌الامر، شناخت آن را بر انسان واجب مي‌کند و انسان به‌حکم عقل، نمي‌تواند به‌مجرد ادعاي اولوا‌ الامر بودن، اين ادعا را بدون دليل بپذيرد چنان‌که ادعاي پيامبران از ناحيه خداوند نيز بدون دليل و حجت قابل‌قبول نيست؛ بنابراين شناخت امام ‌زمان خود واجب است.

 در روايات نيز شناخت امام واجب شمرده‌ شده و بلکه طبق روايات نبوي آمده: «کسي که بميرد و امام ‌زمان خود را نشناسد به‌مانند مرگ جاهليت مرده ‌است.»

 امام ‌زمان (ع) ولي‌الله و واسطه فيض، انسان کامل و صاحب ولايت الهي و تداوم‌بخش رسالت پيامبران است.

امام زمان (ع) امام زمانه است، امام همة انسانها در همة ابعاد زندگي است. اگر او‌ را «امام» مي‌دانيم بايد به او «اقتدا» کنيم تا به مقصد برسيم.

آن کس که خود را پيرو امام مي‌شمارد، ‌به همان‌ اندازه که ويژگي‌هاي او را مي‌شناسد، در همسو کردن زندگي، ‌ همسان نمودن خُلق و خو، همرنگ ساختن اعمال و رفتار خويش با او وظيفه دارد.

اگر امام خود را به زهد و بي‌اعتنايي به دنيا شناختيم، ديگر نمي‌توانيم با ادّعاي پيروي از او همت خود را مصروف تجمل‌گرايي کنيم و در حکومتي که حق امام زمان است، رفتار فرعوني داشته باشيم و اموال شيعيان امام را بدزديم!..

اگر امام زمان (ع) را به اهتمام در دعا و عبادت‌ شناختيم، ديگر نمي‌توانيم نسبت به نماز و راز و نياز با خدا کم‌توجهي روا داريم.

اگر امام زمان (ع) را به عدالت‌گستري شناختيم، ديگر نبايد بر همسر و همکار و خواهر و برادر و ديگران ستم کنيم و نسبت به ظلمي‌ که در جامعه رخ مي‌دهد، بي‌تفاوت بمانيم و در مقابل ظلم کفار به مسلمين و کشتار و آوارگي انسانها احساس مسئوليت نکنيم.

اگر مي‌دانيم که بسياري حاجت به امام زمان ع مي‌برند و حضرت دست آنها را مي‌گيرد، ما هم بايد شيعيان فقير و گرفتار را ياري کنيم. تنها به فکر اين نباشيم که روزبه‌روز زندگي خود را بهتر کنيم و از والدين و برادر و‌ خواهر و همسايه و همکار غافل باشيم و خوش باشيم که در نيمه شعبان شربت و شيريني داديم!

خلاصه تاکيد بزرگان بر اين است که؛ سنخيتي با امام‌ خودتان پيدا کنيد! سعي کنيد خود را در حد مقدور به امام خودتان شبيه کنيد! از ياد نبريد که شما امامي داريد! شايد يکي از اسرار تکرار دعاي عهد و اظهار بيعت با امام زمان، همين است که بدانيم ما امامي داريم که در بيعت او‌ هستيم...

* جلال محمدي