پرداخت نکردن خمس چه تاثيري در زندگي شخص دارد؟

خمس از موضوعات مهم فقه اسلامي و به طور خاص فقه اماميه است. محاسبه و پرداخت خمس از تکاليفي است که شيعيان در طول زندگي به آن عنايتي ويژه دارند. روايات زيادي است که پرداخت خمس اثرات خوبي بر زندگي افراد مي‌گذارد و عدم پرداخت آن نيز از برکات زندگي کم مي‌کند.

براي آشنايي بيشتر با تأثير و برکات خمس بر زندگي، گفت‌وگوي ما را با حجت الاسلام و المسلمين علي محمد باقي بخوانيد:

آيا پرداخت خمس مال فقط براي مسلمانان است؟

يکي از واجبات و احکام دين که خيلي مورد سفارش واقع‌شده بحث پرداخت خمس و اساساً امور مالي است که به‌عهده انسان مي‌باشد. ما مي‌دانيم که در اسلام دين فقط يک دين فردي نيست؛ اين نيست که انسان فقط بخواهد در ارتباط با خدا به نحو احسن اين ارتباط را برقرار کند و ارتباط کامل داشته باشد، ولي در مقابلش در ارتباط با جامعه و در ارتباط با آن حقوقي که از ديگران برعهده اش است بخواهد بي‌تفاوت باشد. در حقيقت اسلام هم ارتباط با خدا و هم ارتباط با ديگران را سفارش کرده؛ البته اين مختص به اسلام هم نيست يعني همه اديان و آموزه‌هاي الهي اين مسئله در آن‌ها مطرح است در کليسا آن خمسي که ما مطرح مي‌کنيم آن‌ها به‌عنوان عشر مي‌دانند يعني هر فرد موظف است يک دهم از اموالش را در راه ترويج و تبليغ دين خرج کند و به کليسا بدهد.

چه روايات و منابعي براي پرداخت خمس وجود دارد؟

آيات متعددي از قرآن آمده که به اين مسئله سفارش کرده و در بعضي از آيات به‌صراحت نام خمس آمده در آيه 41 سوره انفال خداوند مي‌فرمايد: وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاکِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ إِنْ کُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ وَمَا أَنْزَلْنَا عَلَى عَبْدِنَا يَوْمَ الْفُرْقَانِ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ  وَاللَّهُ عَلَىکُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ ((و (اي مؤمنان) بدانيد که هرچه غنيمت و فايده بريد خمس آن خاص خدا و رسول و خويشان او و يتيمان و فقيران و در راه سفر ماندگان (از خاندان او) است، اگر به خدا و به آنچه بر بنده خود (محمّد صلّي اللّه عليه و آله و سلم) در روز فرقان، روزي که دو سپاه (اسلام و کفر در جنگ بدر) روبرو شدند نازل کرده‌ايم ايمان آورده‌ايد و خدا بر هر چيز تواناست.))

آيا خداوند به پرداخت خمس و زکات ما نيازي دارد؟

بايد بدانيم که خدا به احدي بدهکار نيست به‌هيچ‌عنوان به هيچ کسي بدهکار نخواهد بوداگر ما مالي را براي خدا داديم خدا مي‌فرمايد مَّن ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللّهَ قَرْضًا حَسَنًا چه کسي است که به خداوند قرض حسنه بدهد؟ پرداخت خمس دنيا و آخرت انسان را به زيبايي اداره خواهد کرد و آن‌ها را و انسان را از بهترين مواهب الهي بهره‌مند خواهد کرد.

خمس به چه کساني واجب است؟

براي هر کسي که درآمدي پيدا کند درآمدش مشمول خمس مي‌باشد، يعني انساني که درآمد و کسب و کاري پيدا کرد وبه هر نحوي مالي وارد زندگي‌اش شود اين مشمول خمس مي‌شود؛ البته اصل در اين است که انسان هر مالي که به دست آورد يک پنجم آن براي خودش نباشد و اين مال مختص سادات فقير و صحن مبارک امام زمان (عج) است. البته براي اين‌که ما بامشکل مواجه نشويم نخواهيم زياد خمس دهيم و خيلي از آن به ما بخشيده شده باشد، فرجه‌اي را در دين قرار داده‌اند و آن اين است که به ما گفته‌اند اين مالي که به دست آورده‌ايد به‌عنوان مثال امروز اولين روز درآمد شماست اين مي‌شود سال خمسي و بايد اين تاريخ را مشخص کنيم براي سال خمسي و تا سال آينده هر مقدار که پول به دست آورديداز جمله لباس، خورد و خوراک، خانه، وسايل منزل و هر چيزي که از جمله دارايي‌ها محسوب مي‌شود وبه‌سال آينده رسيده اگر مال زياد آورده بوديد يک‌پنجم آن مال را در راه خداوند بدهيد.

پرداخت خمس چه تاثيري در زندگي افراد دارد؟

کساني که اهل خمس هستند زندگي بابرکت و نوراني خواهند داشت، قرآن کريم در آيه 103 سوره توبه مي‌فرمايد که خُذْ مِنْ أَمْوَالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ: اي پيغمبر از اموالشان صدقات را بگير؛ در اينجا منظور از صدقات، خمس و زکات نيز است نه آن صدقه‌اي که ما در اصطلاح فکر مي‌کنيم صدقه مستحبي است، چون قرآن مي‌فرمايد: از اموالشان بگير درحالي‌که در مستحب، گرفتن ندارد پس اين جوهر صدقه و مالي که واجب است را در اينجا صدقه مي‌گويند. خداوند مي‌گويد اين صدقه، خمس و زکات را از اموالشان بگير براي اين‌که آن‌ها را پاک کنيم يعني در حقيقت انسان وقتي خمس مالش را پرداخت مي‌کند همانا خودش و مالش را پاک کرده‌است اين تطهير، انسان را از آلودگي‌ها پاک و نوراني مي‌کند، به برکت آن خمسي که انسان خواهد داد خودش و خانواده‌اش به واسطه پرداخت خمس نور الهي به در زندگي شان خواهد تابيد و هم در دنيا زندگي شان آباد است و هم در آخرت، خدا که مالک همه‌چيز است آن‌چنان جبران خواهد کرد که حد و مرز ندارد.‌

مي‌توانيد در اين باره روايتي بگوييد؟

در بحث تاثير خمس در زندگي روايتي از امام حسن عسکري (ع) است که فرموده‌اند: اگر کسي يک درهم در راه حق ندهد دو درهم در راه باطل خواهد داد. خيلي تعبير عجيبي است يعني گاهي اوقات ما آن واجب مالي خودمان را نمي‌دهيم آنجايي‌که بايد خمس پرداخت شود ما پرداخت نمي‌کنيم و زکات نمي‌دهيم امام مي‌گويند: اگر اين کار را نکرديد بدان که 2 درهم يعني 2 برابر آن را در راه باطل از دست خواهيد داد و اين خيلي حرف سنگيني است اکنون در جامعه مي‌بينيم بسياري از مخارجي که در جامعه خرج مي‌شود مخارج باطلي است و کاردرست نيست خيلي مصيبت‌ها، مريضي‌ها و مشکلات اقتصادي که در جامعه ما وجود دارد بسياري از آن به‌جهت اين است که ما نسبت‌به واجبات مالي خودمان داريم کوتاهي مي‌کنيم وقتي در راه حق نمي‌دهيم بايد درراه باطل خرج کنيم.تاثير خمس در زندگي انسان همان تاثير هرس کردن شاخه‌هاي اضافي 1 درخت بر درخت است وقتي شاخه‌هاي اضافي درخت رو مي‌زني و علف‌هاي هرزي که دور درخت رشد کرده باشد را مي‌زنيد تاثير آن اين است که آن درخت در آن سال آن درخت ميوه هايش شيرين‌تر و آبدارتر خواهند شد و محصول بيشتري خواهد داد. درست است که به‌ظاهر بخشي از درخت را کم کرديد، ولي درواقع به اين درخت رشد و حيات داده‌ايد خمس هم در زندگي همين گونه است اگر کسي در زندگي خمس مالش را پرداخت کند درخت زندگي‌اش را بارورتر کرده‌است يعني زندگي خيلي پربرکت‌تر خواهد شد. افرادي که در زندگي‌شان خمس را پرداخت مي‌کنند رشد مالي زياد و زندگي پربرکتي دارند.

پرداخت نکردن خمس چه تاثيري در زندگي شخص دارد؟

در واقع اگر کسي خمس ندهد انگار مال امام‌زمان (عج) را در خانه نگه داشته و در حقيقت مال سادات فقير را تصرف کرده و بدون اجازه آن‌ها دارد مصرف مي‌کند و اين مال حرام است و وقتي خداوند در آياتش گفته که اين مال متعلق به آن‌هاست ديگر حرفي باقي نمي‌ماند اگر ما معتقديم که همه عالم براي خداست و وقتي خداوند مالک همه‌چيز است خود خداوند به ما امر کرده که يک‌پنجم مالتان را به اين مصارف برسانيد.هيچ‌چيزي مانند مال حرام زندگي را به تباهي نمي‌کشاند، چون خدايي که مالک مال، جسم و زندگي من است او دستور مي‌دهد که اين قسمت از مالت را در راه من خرج کنيد خرج نکردن در راه خدا پرداخت نکردن خمس؛ تصرف، دخالت و دزدي مال خداوند خواهد بود.

چه افرادي مي‌توانند خمس پرداخت نکنند؟

اگر کسي درآمدي نداشته باشد يعني در حقيقت مانند زني که در خانه همسرش زندگي مي‌کند و خودش درآمد مستقلي ندارد و چيزي نداردخمس به او تعلق نمي‌گيرد.زماني است که فردي اصلاً درآمدي ندارد و هرچه هست براي همسر اوست يا بچه‌اي که در خانه‌اي زندگي مي‌کند هر چه هست براي پدر اوست براي اين زن و بچه خمس واجب نيست، ولي بر شوهر و آن پدر خانواده خمس واجب است که بايد واجب خدا را انجام دهد و اگر فرزند يا خانم ديد که شوهر در پرداخت خمس تعلل مي‌کند البته وظيفه امربه‌معروف برعهده‌ي اوست که واجب است او را امر کند که اين کار را انجام دهد؛ اين حقيقت آن مال حرام که در خانه بماند آتش است قرآن کريم در آيه ده سوره نساء بيان مي‌کند الَّذِينَ يَأْکُلُونَ أَمْوَالَ الْيَتَامَى ظُلْمًا إِنَّمَا يَأْکُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ نَارًا  وَسَيَصْلَوْنَ سَعِيرًا آنان که اموال يتيمان را به ستمگري مي‌خورند، در حقيقت آن‌ها در شکم خود آتش جهنّم فرو مي‌برند و به زودي در آتش فروزان خواهند افتاد.هر کسي مال حرام بخورد در حقيقت آتش مي‌خورد؛ اشخاصي هم که اهل خمس نيستند درحقيقت مال حرام مصرف مي‌کند، چون مال براي آن‌ها نبود بايد پرداخت مي‌شد و در حقيقت نوعي دزدي از مال خدا، سادات و امام عصر است. پس گروه اولي که به آن‌ها خمس تعلق نمي‌گيرد گروهي هستند که درآمد مستقل ندارند هر چه هست که ميهمان هستند سفره پدر خانواده و فرد ديگري هستند، اما گروه دوم کساني هستند که هيچ مال اضافه‌اي نمي‌آورند.

در مورد گروهي که مال اضافه نمي‌آورند شرايط چگونه است؟

البته اين‌مورد خيلي سخت است که همچين فردي وجود دارد بالاخره ممکن است شخص آخر سال نگاه کند که بالاخره 1 کيلو برنج در منزل زياد آورده يا هر چيز ديگري، خمس تقريباً به همه تعلق مي‌گيرد، اما کم‌وزياد دارد ممکن است شخصي کلا در يک‌سال هزار تومان خمس مالش شود، چون 5 هزار تومان بيشتر جنس در خانه اش نبوده باشد 1 شخصي ممکن است در کل ماه 100 ميليون تومان زياد بياورد و اين بستگي دارد که چقدر مال زياد آورده و چقدر خمس او مي‌شود.

براي پرداخت خمس افرادي که دچار مشکل مالي هستند چه راهي وجود دارد؟

بااين‌حال اگر کسي مشکلي داشت و مشکل جدي در زندگي او مطرح بود مي‌تواند با دفتر مرجع تقليد صحبت کند مشکلش را بيان کند و اگر آن مرجع صلاح دانست آن‌جا در بحث خمس 1 مقداري از آن را بگويد بعداً بدهد يا شکل ديگري با او حل کند که او از لحاظ مالي به او فشار نيايد و اذيت نشود، چون خمس براي رفع مشکل است نه اين‌که براي ايجاد مشکل باشد. مراجع تقليد اين مسئله را با اجازه شرعي و فقهي که در دستشان است حل مي‌کنند و افرادي که ممکن است خمس مبلغ زيادي به آن‌ها تعلق بگيرد نتوانند يک جا پرداخت کنند مي‌توانند به‌عنوان قسط بندي پرداخت کنند يا به‌نحوي‌که مشکل حل شود اين کار را انجام دهند که البته اين افراد البته حتما به دفتر مرجع تقليد تماس حاصل و آن مسئله را مطرح کنند و مشکل را حل کنند.

نحوه پرداخت خمس به چه شکل است؟

بايد خمس را به دفتر مرجع تقليد پرداخت کنيد که آن مرجع تقليد به‌عنوان حاکم شهر و به‌عنوان نائب امام زمان در آن مسيري به نفع اسلام و مسلمين است خرج خواهد کرد. البته مصاديق مصرف مشخص است که در چه موردي بايد مصرف شود، پس هر مقدار از مال که در طول سال به دست آورديم و هر مقدار که خرج کرده‌ايم هيچ مشکلي ندارد يعني هر مسافرت يا هر جايي رفته باشيم هيچ مانعي نيست مگر آن مقداري که آخر سال اضافه بيايد؛ به‌عنوان مثال اگر مواد غذايي در منزل اضافه آمده باشد يا پول و طلا زياد آمده باشد اين مقدار يک‌پنجم مال ما نيست و بايد قبل‌از ورود به‌سال خمسي از اولين درآمد هر مقدار که زياد آمد يک‌پنجم بايد حتما داده شود و الا در صورت پرداخت نکردن در مال ما مشکلاتي است که حتما با پرداخت آن بايد مالمان تطهير شود.