مطالبه‌اي که تبريز ديگر توان انتظارش را ندارد

به گزارش خبرگزارزي فارس، تبريز تشنه‌تر از هميشه، چشم به ارس دوخته است؛ رودخانه‌اي که در فاصله‌اي نه‌چندان دور از اين کلان‌شهر جريان دارد، اما رساندن آب آن به خانه‌هاي مردم تبريز بيش از يک دهه است که در انتظار تکميل پروژه‌اي راهبردي مانده است.

طرح انتقال آب رودخانه مرزي ارس به تبريز با هدف تأمين آب شرب و صنعت 22 شهر، آب مورد نياز 169 روستا در شهرستان‌هاي تبريز، مرند، جلفا و شبستر و همچنين تأمين بخشي از حقابه زيست‌محيطي درياچه اروميه از محل پساب بازيافتي به ميزان 100 ميليون مترمکعب تعريف شده است؛ طرحي که اگر به سرانجام برسد، مي‌تواند بخشي از نگراني‌هاي آبي شمال‌غرب کشور را براي سال‌ها کاهش دهد.

145 کيلومتر لوله براي عبور از بحران آب

اين پروژه در مجموع 145 کيلومتر خط انتقال دارد و در دو فاز تعريف شده است.

فاز نخست، از رودخانه ارس تا هرزندات، 35 کيلومتر طول دارد و با طرح‌هاي موجود منطقه به‌صورت مشترک اجرا شده يا در حال اجراست. اين بخش شامل احداث خط انتقال فولادي با قطر 2 هزار ميلي‌متر، پنج مخزن تأمين فشار و ذخيره، پنج ايستگاه پمپاژ و آبگير و ايستگاه پمپاژ اصلي با ظرفيت پنج مترمکعب بر ثانيه است.

براي اجراي اين بخش تاکنون حدود 6 هزار ميليارد ريال از محل صندوق توسعه ملي هزينه شده است.

فاز دوم اما بخش سنگين‌تر پروژه است؛ 110 کيلومتر خط انتقال، دو ايستگاه پمپاژ، يک تصفيه‌خانه با ظرفيت 6.6 مترمکعب بر ثانيه و مخازني با حجم 340 هزار مترمکعب بايد احداث شود تا آب ارس مسير خود را به سمت تبريز و شهرهاي هدف طي کند.

تبريز؛ شهري که با هر خشکسالي يک قدم به بحران نزديک‌تر مي‌شود

تبريز با جمعيتي حدود دو ميليون نفر، روزانه نياز آبي سنگيني دارد؛ در هر ثانيه بيش از 6 هزار ليتر آب در اين شهر مصرف مي‌شود.

حدود 70 درصد آب مورد نياز تبريز از خط انتقال زرينه‌رود و سد نهند تأمين مي‌شود و چاه‌هاي هروي، سعيدآباد، قزلجه‌ميدان و قنات‌ها نيز بخشي از منابع آبي شهر را تأمين مي‌کنند.

اما مسأله اينجاست؛ منابع موجود ديگر حاشيه امن چنداني براي تبريز باقي نگذاشته‌اند.

در شرايط عادي نيز تراز تأمين و مصرف آب در اين کلان‌شهر چندان فاصله‌اي با يکديگر ندارد و با افزايش مصرف در روزهاي گرم سال، اعمال محدوديت و قطعي‌هاي برنامه‌ريزي‌شده آب به گزينه‌اي ناگزير تبديل مي‌شود.

هر بار که فشار بر شبکه آب افزايش مي‌يابد، دوباره نام انتقال آب ارس بر سر زبان‌ها مي‌افتد؛ اما با عبور موقت از بحران، پروژه نيز بار ديگر از اولويت خارج مي‌شود.

گره کور پروژه؛ پول

مهم‌ترين مانع ادامه مسير، کمبود منابع مالي است؛ مشکلي که موجب شده پروژه‌اي با چنين اهميت راهبردي، سال‌ها با سرعتي کند پيش برود.

بر اساس اظهارات عليرضا نوين، نماينده مردم تبريز و عضو کميسيون عمران مجلس، حدود 30 درصد پروژه در گذشته اجرا شده و براي تکميل و بهره‌برداري از آن حدود 25 هزار ميليارد تومان اعتبار مورد نياز است.

نوين تأکيد کرده است که تأمين مالي اين طرح بايد يکي از مطالبات اصلي آذربايجان‌شرقي در سفر رئيس‌جمهور به استان باشد.

وي با اشاره به پيگيري‌هاي دو سال گذشته و برگزاري نشست نمايندگان شهرهاي ذي‌نفع با رئيس سازمان برنامه و بودجه گفته است که با وجود وعده‌هاي مطرح‌ شده، اقدامات لازم براي تکميل پروژه تاکنون محقق نشده است.

ارس فقط آب تبريز نيست

اهميت اين پروژه فراتر از رساندن آب به شيرهاي منازل تبريز است.

با تکميل طرح، شهرها و روستاهاي واقع در مسير نيز از آب پايدار بهره‌مند مي‌شوند و به گفته نوين، مشکل قطعي آب در شهرهايي همچون مرند و شبستر نيز مي‌تواند کاهش يابد.

از سوي ديگر، پيش‌بيني شده است پساب تصفيه‌شده حاصل از مصرف اين آب، به ميزان حدود 100 ميليون مترمکعب، در مسير احياي حقابه زيست‌محيطي درياچه اروميه مورد استفاده قرار گيرد.

يعني يک خط انتقال مي‌تواند سه گره بزرگ را همزمان هدف بگيرد: آب شرب، توسعه پايدار شهرها و روستاهاي مسير و کمک به نجات درياچه اروميه.

چرا پروژه‌اي با اين اهميت همچنان متوقف است؟

نوين با مقايسه طرح انتقال آب ارس با پروژه انتقال آب خليج فارس به مرکز کشور، ادامه تعلل در اجراي اين پروژه را توجيه‌پذير نمي‌داند.

به گفته وي، در حالي که براي انتقال آب خليج فارس به مرکز کشور حدود هزار کيلومتر لوله‌گذاري انجام مي‌شود، پروژه‌اي که فاصله بسيار کوتاه‌تري تا مصرف‌کنندگان دارد، نبايد همچنان در انتظار تأمين اعتبار باقي بماند.

مسأله ديگر فقط يک پروژه عمراني نيست؛ مسأله امنيت آبي تبريز و شهرهاي مسير است.

اگر آب ارس سرانجام به تبريز برسد، برآورد مي‌شود اين کلان‌شهر بتواند تا حدود 25 سال آينده از يک منبع پايدارتر براي تأمين آب شرب برخوردار شود.

بيش از يک دهه انتظار؛ اين بار نوبت تصميم است

انتقال آب ارس سال‌هاست ميان وعده، اعتبار، عمليات اجرايي و توقف در رفت‌وآمد است؛ پروژه‌اي که هر بار بحران آب جدي‌تر مي‌شود، اهميتش بيشتر به چشم مي‌آيد و با فروکش کردن بحران، دوباره به حاشيه مي‌رود.

اما خشکسالي منتظر وعده‌ها نمي‌ماند.

تبريز براي عبور از بحران آب به يک تصميم بزرگ نياز دارد و ارس مي‌تواند بخشي از پاسخ اين تصميم باشد؛ مشروط به اينکه 145 کيلومتر خط انتقال، اين بار از روي کاغذ عبور کند و واقعاً به مقصد برسد.

* سکينه عباسي