لزوم توجه به اهميت انسجام ملي در اجراي برنامه‌هاي فرهنگي

فرهنگ، زيربناي شکل‌گيري هويت، ارزش‌ها و باورهاي هر جامعه است و برنامه‌هاي فرهنگي به عنوان يکي از مهم‌ترين ابزارهاي انتقال اين ارزش‌ها، نقشي تعيين‌کننده در جهت‌دهي به افکار عمومي و تقويت سرمايه اجتماعي ايفا مي‌کند. در چنين شرايطي، توجه به مقوله «انسجام ملي» در طراحي و اجراي برنامه‌هاي فرهنگي، نه يک انتخاب، بلکه ضرورتي انکارناپذير براي حفظ وحدت ملي، تقويت اقتدار ايراني و تعالي و پيشرفت کشور به شمار مي‌رود.

انسجام ملي به معناي همبستگي، همدلي و احساس تعلق مشترک ميان آحاد جامعه نسبت به سرزمين، فرهنگ، تاريخ و ارزش‌هاي ملي است. هر اندازه اين احساس تعلق و همبستگي در ميان مردم تقويت شود، جامعه در برابر تهديدها، بحران‌ها و چالش‌هاي داخلي و خارجي مقاوم‌تر خواهد بود. از اين رو، برنامه‌هاي فرهنگي بايد به گونه‌اي طراحي شود که علاوه بر پاسخگويي به نيازهاي فرهنگ بومي مخاطبان، زمينه‌ساز تقويت وحدت ملي و تحکيم پيوندهاي اجتماعي نيز باشد.

تجربه‌هاي تاريخ معاصر ايران و رويدادهاي سال‌هاي اخير به ويژه حوادث و تحولات اجتماعي يکسال گذشته پس از جنگهاي دوازده روزه و جنگ رمضان، به خوبي نشان داده است که انسجام ملي يکي از مهم‌ترين عوامل موفقيت و سربلندي ملت ايران در مواجهه با تهديدهاي نظامي و فرهنگي بوده است. در جريان تحولات و بحران‌هاي منطقه‌اي و جنگ‌هاي يک سال اخير، آنچه بيش از هر چيز موجب اقتدار و پايداري کشور شد، حضور يکپارچه مردم در کنار نيروهاي مسلح و حمايت همه‌جانبه از منافع ملي بود.

در اين شرايط، اقوام، مذاهب و گروه‌هاي مختلف اجتماعي با وجود تفاوت‌هاي فرهنگي و فکري، در دفاع از ايران و ارزش‌هاي مشترک ملي همصدا شدند و جلوه‌اي ارزشمند از وحدت و همبستگي را به نمايش گذاشتند.

اين همبستگي و انسجام، همان رمز موفقيت و پيروزي رزمندگان اسلام از ‌بعد از پيروزي انقلاب اسلامي تا زمان حال بوده است. ملت ايران چه در هشت سال دفاع مقدس، چه در جنگ 12 روزه و چه در جنگ رمضان با تکيه بر وحدت، ايمان و احساس مسئوليت جمعي، توانست در برابر تهاجم دشمن ايستادگي کرده و از استقلال و تماميت ارضي کشور دفاع کند.

 تجربه اين جنگ ها نشان داد هرگاه مردم حول محور منافع ملي و ارزش‌هاي مشترک گرد هم آمده‌اند، بزرگ‌ترين تهديدها نيز نتوانسته‌اند اراده ملت ايران را متزلزل سازند.

امروز که در کنار جنگ مسلحانه و ددمنشانه رژيم صهيونيستي و آمريکاي جنايتکار، با جنگ‌ شناختي، رسانه‌اي و فرهنگي نيز درگير هستيم، نقش برنامه‌هاي فرهنگي در حفظ و تقويت انسجام ملي بيش از گذشته اهميت يافته است.

اول اينکه برنامه‌هاي فرهنگي نبايد صرفاً به برگزاري مراسم و مناسبت‌ها محدود شوند، بلکه بايد بستري براي تقويت روحيه همدلي، افزايش سرمايه اجتماعي و گسترش احساس تعلق به ايران باشند.

 معرفي مفاخر ملي، برجسته سازي و افتتاح يادمان براي بناهاي تاريخي شهر، تبيين دستاوردهاي علمي و فرهنگي جامعه، توجه به فرهنگ اقوام مختلف ايراني و تقويت مشترکات تاريخي و تمدني از جمله اقداماتي است که مي‌تواند در مسير تقويت انسجام ملي مؤثر واقع شود اما اگر همين اقدامات، با تدبير و برنامه ريزي و دورانديشي همراه نباشد، نتيجه عکس مي دهد و عناصر سازنده وحدت ملي و هويت ملي را متزلزل مي سازد.

مولانا در مثنوي شريف مي گويد:

هرچه کردند از علاج و از دوا

گشت رنج افزون و حاجت ناروا

از قضا سرکنگبين صفرا فزود

روغن بادام، خشکي مي‌نمود

از هليله، قبض شد، اطلاق رفت

آب، آتش را مدد شد، همچو نفت

متوليان برنامه هاي فرهنگي و دست اندرکاران شهر بايد بدانند توجه به هويت ايراني در فعاليت‌هاي فرهنگي يک ضرورت اساسي است.

هويت ايراني حاصل هزاران سال تاريخ، تمدن، فرهنگ، علم و هنر است که نسل‌هاي مختلف اين سرزمين در شکل‌گيري و استمرار آن نقش داشته‌اند. آشنايي نسل جوان با اين ميراث ارزشمند موجب افزايش اعتماد به نفس ملي، احساس مسئوليت اجتماعي و تعلق خاطر به کشور خواهد شد. هر برنامه فرهنگي که بتواند هويت ايراني ـ اسلامي را به شکلي صحيح و جذاب به مخاطبان معرفي کند، در واقع به تقويت انسجام ملي کمک کرده است و برعکس اگر اجراي برنامه هاي فرهنگي با شتابزدگي و عدم برنامه ريزي و جامع نگري و عدم دورانديشي باشد، ارکان هويت ايراني و انسجام ملي آسيب مي بيند.

در اين ميان، شهر تبريز جايگاهي ممتاز در تاريخ و هويت ملي ايران دارد.

 تبريز به عنوان يکي از کهن‌ترين و تأثيرگذارترين شهرهاي کشور، همواره نقش مهمي در تحولات سياسي، فرهنگي و اجتماعي ايران و تقويت عنصر انسجام ملي و وحدت ملّي ايفا کرده است. اين شهر در مقاطع حساس تاريخ ايران، از جمله نهضت مشروطه، پيشگام حرکت‌هاي آزادي‌خواهانه و ملي بوده و شخصيت‌هاي برجسته علمي، فرهنگي و سياسي فراواني را پرورش داده است.

تبريز همچنين به عنوان نماد غيرت ملي،  ايراندوستي و پيشگامي در تقويت انسجام ملي شناخته مي‌شود و سهم بزرگي در حفظ و تقويت هويت ايراني دارد.

ناگفته پيداست مراکز علمي و نهادهاي مدني شهر، به عنوان کانون‌هاي انديشه و فرهنگ و اجتماع، مسئوليتي مهم در اين زمينه بر عهده دارند.

 برنامه‌هاي فرهنگي شهر زماني اثربخش خواهد بود که در کنار ارتقاي سطح علمي و فرهنگي شهروندان، به تقويت روحيه مسئوليت‌پذيري اجتماعي، همبستگي ملي و هويت ايراني نيز توجه داشته باشند.

ايجاد فضاي گفت‌وگو، احترام به تنوع فرهنگي در چارچوب منافع ملي و تبيين مشترکات تاريخي و فرهنگي ملت ايران مي‌تواند زمينه‌ساز شکل‌گيري نسلي آگاه، مسئول و متعهد به آينده کشور باشد.

در نهايت بايد تأکيد کرد که انسجام ملي يکي از ارزشمندترين سرمايه‌هاي کشور است؛ سرمايه‌اي که حفظ و تقويت آن نيازمند تلاش مستمر همه نهادهاي فرهنگي، آموزشي و اجتماعي است. برنامه‌هاي فرهنگي زماني به رسالت واقعي خود دست مي‌يابند که علاوه بر ارتقاي سطح آگاهي و فرهنگ عمومي، زمينه‌هاي تقويت وحدت، همدلي و هويت مشترک ايراني را نيز فراهم آورند.

 بي‌ترديد هر گام در مسير تحکيم انسجام ملي، گامي در جهت اقتدار، امنيت و پيشرفت ايران اسلامي خواهد بود.