فرصت ترانزيتي طلايي براي ايران

محمدمهدي کريمي قهي، کارشناس ترانزيت بين‌المللي در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به توافق اخير ارمنستان و ايالات متحده براي ايجاد کريدور حمل‌ونقلي «TRIPP» در جنوب ارمنستان، گفت: اين توافق معادلات ژئوپليتيکي قفقاز جنوبي را وارد مرحله‌اي تازه کرده است و همزمان پرسش مهمي درباره عبور کالاهاي ايراني از مسيرهاي جديد مطرح
مي‌کند.

وي افزود: ارمنستان و ايالات متحده در چارچوب اين توافق، ايجاد يک مسير حمل‌ونقل چندوجهي ريلي و جاده‌اي به نام «کريدور ترامپ براي صلح و رفاه بين‌المللي» يا TRIPP Corridor را اعلام کردند. پروژه‌اي که چارچوب اجرايي آن در 13 ژانويه (23 دي) در واشنگتن معرفي شد و بخشي از يک کريدور بزرگ‌تر از بنادر درياي خزر آذربايجان تا ترکيه و اروپا است.

اين کارشناس ترانزيت ادامه داد: کريدور TRIPP به طول حدود 42 کيلومتر از منطقه سيونيک جنوبي ارمنستان عبور مي‌کند و مسير يک خط‌آهن متروکه دوران شوروي را احيا خواهد کرد. اين مسير، همان کريدور زنگزور است که اتصال شرق به خطوط ريلي آذربايجان و غرب به شبکه ريلي نخجوان را فراهم مي‌کند و در نهايت، گذرگاهي پيوسته از آسياي مرکزي تا اروپا ايجاد خواهد شد.

کريمي قهي يادآور شد: توسعه خط‌آهن نخجوان - ترکيه نيز اين مسير را تکميل مي‌کند. در شمال غرب کشور، خط ريلي جلفا - نخجوان به خطوط ريلي آذربايجان و سپس روسيه متصل است و تنها به چند کيلومتر بازسازي نياز دارد. پيش از انقلاب، اين خط سالانه ميزبان عبور 4 ميليون تن کالا بود و نقش کليدي در ترانزيت ايران داشت.

وي با اشاره به پيامدهاي ژئوپليتيکي کريدور TRIPP گفت: اين پروژه بيش از آنکه صرفاً يک زيرساخت ريلي باشد، تلاشي براي بازتعريف مسيرهاي ترانزيتي منطقه است. محور شرق - غرب مورد حمايت آمريکا را تقويت مي‌کند و مسيرهاي سنتي شمال - جنوب که تحت نفوذ روسيه و ايران بودند را دور مي‌زند. در اين ميان، روسيه يکي از بازندگان اصلي اين تحول خواهد بود.

اين کارشناس ترانزيت بيان کرد: بر اساس اعلام مقامات، ارمنستان حاکميت کامل خود بر کريدور TRIPP را حفظ خواهد کرد و تمامي اختيارات قانوني، امنيتي، گمرکي و مرزي در اختيار ايروان است. بهره‌برداري و توسعه اين مسير به شرکتي با نام TRIPP واگذار شده که 74 درصد سهام آن متعلق به ايالات متحده و 26 درصد به ارمنستان است و امتياز انحصاري 49 ساله با امکان تمديد دارد.

وي با اشاره به اظهارنظر رئيس‌جمهور آذربايجان گفت: الهام علي‌اف اعلام کرده که با اجراي اين طرح، ارمنستان از طريق نخجوان به راه‌آهن ايران و از طريق آذربايجان به راه‌آهن روسيه متصل خواهد شد، اين موضوع اهميت نقش ايران در معادله ترانزيتي منطقه را بار ديگر نشان مي‌دهد.

کريمي‌قهي در پايان خاطرنشان کرد: با اين حال، مطالبه اصلي ايران روشن است که اگر انسداد لجستيکي ميان ارمنستان و آذربايجان شکسته شود، اين گشايش نبايد صرفاً در خدمت مسيرهاي مورد حمايت غرب باشد. باز شدن گذرگاه بايد امکان عبور کالاهاي ايراني و اتصال مؤثر ايران به روسيه و کريدورهاي شرق - غرب را نيز فراهم کند، در غير اين صورت توازن ترانزيتي منطقه به ضرر تهران تغيير خواهد کرد.