سفال

تمدن هاي پيشين به کثرت توليدات هنري شناخته شده اند. از مهم ترين آنها، هنر تزيينات و نقوش و حکاکي هاي سفالي زيباست که ديواره هاي کاخ ها و معابد، بدانها آراسته اند. بي ترديد، پيشينيان به ساختن ظروف سفال اهتمام ويژه اي داشتند و به ساخت شکل هاي گوناگون از ظروف سفالي، جهت رفع نيازهاي روزمره شان پرداختند و با گذشت زمان، توانستند صفحه گردان را کشف کنند که به هنر سفالگري، ارزش هنري و زيبايي هدفمند بخشيد.

شايد مصريان باستان، اولين قومي بودند که ارزش صفحه گردان را در فن سفالگري شناختند و به روش رنگ زني سفال با ماده اي شيشه اي رنگ به مسي مايل به نيلي پي بردند. از سرزمين هايي که به ساخت سفال شهرت يافت، چين بود که در اين ميدان، پيشتاز بود و سفالينه هايش در دقت و ظرافت وکيفيت اشتهارداشت. به ويژه شهر شينگ تي شين  که به الگو بودن در توليدات ظريف از نيم سفالينه هاي سفيد و شفاف، شناخته شده بود.

يونانيان نيز به سفال علاقه مند بودند و سفالينه ها، نشانه هايي از هنر و زيبايي را ابداع کردند.

با وجود کيفيت و درخشندگي سفال چيني و يوناني، در واقع، سفالگري اسلامي، استحقاق لقب «سروري در سفال» را دارد. اين را رونق چشمگير آن گواهي مي دهد که سفالگري اسلامي، نقطه اوج هنر سفالگري بوده است. محصولاتش هدفمند در دقت و چيرگي بود و البته منحصر به فرد در روش تزيين طلايي درخشان . اساسا در اصل هنر تزيين، تضاد انديشه وجود دارد و اين برمي گردد به زمان مصريان از حيث کاربرد رنگ براي تزيين شيشه در دو قرن اول و دوم تاريخ اسلامي. در اين ميان تاکيد مي شود که نخستين بار سفالگراني که اين روش را به کار گرفتند، کساني بودند که در سرزمين هاي خلافت عباسي در بغداد استقرار يافتند.

توليدات سفالي در سرزمين هاي فارس، جايگاه والايي داشتند که تاثير پذيرفته از سبک اسلامي بود، به ويژه پس از فتح اسلامي سرزمين هاي فارس؛ به گونه اي که معماران، نقاشان و پيکر تراشان، کساني بودند که به اين هنر، روي کردند و سهم بزرگي از پيشرفت، در بهره گيري از اين هنرها نسبت عصرهاي باستاني نصيبشان شد. مسلمانان در تونس، اين هنر را در حوالي قرن نهم ميلادي، شروع به تمرين کردند و از نمونه هاي جالب سفالي، محراب مسجد بزرگ قيروان است که تزيين يافته است.

آنچه از سفال هاي اندلسي يافت شده، به نمونه هاي ديگر برتري دارد؛ همچنين گياهان گلدار قصر حمراء  به نمونه هايي از شکوه و زيبايي، شناخته شده وآن عبارت از جام هايي است بزرگ که مزين شده و در مالاکا که يکي از مراکز ساخت سفال در اندلس بوده، ساخته شده است.

منبع: الهدي (مجله الجيل الاسلامي) - العدد الثاني و الاربعون- الدوره الرابعه - جمادي الاولي-جمادي الثانيه - 1410ه - 1990م

* تنظيم: صلاح الصباغ