سفارتخانه‌هايي که براي دانش‌آموزان نخبه ايراني نقشه مي‌کشند

19 خرداد امسال(1401)، رئيس مرکز امور بين‌الملل و مدارس خارج از کشور در نامه‌اي به اداره کل کنسولگري وزارت امور خارجه نوشت: «فعاليت اعزام دانش‌آموزان ايراني به مدارس ترکيه از طريق مؤسسه «ي.ا» متوقف شود و امتحانات اخير دانش‌آموزان ايراني کان لم يکن اعلام شود».

تا قبل از اين نامه، اخباري در شبکه‌هاي اجتماعي منتشر شد که مؤسسه‌اي در حال برگزاري آزموني در ايران براي بورسيه کردن دانش‌آموزان نخبه است؛ موضوعي که از خبر خبرگزاري آناتولي پخش شده بود.

در اين خبر آمده بود که دانش‌آموزان ايراني که خواستار تحصيل در مقطع دبيرستان در ترکيه هستند، در آزمون گزينش دانش‌آموزان خارجي که توسط بنياد معارف و وزارت آموزش و پرورش ترکيه در چارچوب «بورسيه‌هاي بين‌المللي دانش‌آموزي» در تهران برگزار شد، شرکت کردند.

نکته قابل توجه هم اين بود که دانش‌آموزان شرکت کننده در اين آزمون فقط از تهران نبودند بلکه از استان‌ها مختلف و حتي مسيرهاي بسيار دور، براي آزمون خود را رسانده بودند.

اما مرکز امور بين‌الملل و مدارس خارج از کشور وزارت آموزش و پرورش بعد از برگزاري اين آزمون، از اين ماجرا مطلع شد و بعد هم با نوشتن نامه به کنسولگري وزارت امور خارجه خواستار پيگيري اين موضوع شد.

* نقش سفارتخانه‌ها در خروج دانش‌آموزان از کشور

هر چند که آموزش و پرورش دير به اين آزمون رسيد اما همين موضوع باعث شد که پرونده سفارتخانه‌هاي مختلف روي ميز آيد و بالاخره موضوع جذب دانش‌آموزان بدون قواعد در مدارس سفارتخانه‌ها، افشا شود. اتفاقي که انگار سال‌هاست انجام مي‌شود و هيچکس به اين موضوع توجه نکرده است.

پيگيري ها حاکيست که سفارتخانه‌هاي مختلفي در کشور در حال جذب دانش‌آموزان هستند و برنامه‌هاي مختلفي نيز براي آنها برگزار مي‌کنند؛ برخي از اين سفارتخانه‌ها، مدارس ايراني را واسطه اين جريان مي‌کنند و با آنها وارد مذاکره مي‌شوند.

اما مدارس سفارتخانه‌ها هم جذابيت براي برخي خانواده‌ها و دانش‌آموزان دارد چرا که بعضا وعده اخذ ويزا و بورسيه شدن داده مي‌شود ضمن اينکه فضاي اين مدارس نيز کاملا متفاوت از مدارس ايراني است؛ اختلاط پسر و دختر و عدم رعايت مسائل پوشش، از جمله مواردي است که در اين مدارس وجود دارد.

مهدي فياضي رئيس مرکز امور بين‌الملل خارج از کشور درباره نحوه اقدام کشورها براي جذب دانش‌آموز در مدارس‌شان با اشاره به آزمون کشور ترکيه براي بورسيه کردن دانش‌آموزان نخبه ايراني، گفت: «يک اقدام ديگر ساير کشورها انجام مي‌دهند که يک مقدار خسارتش هم بيشتر است. آنها مدارسي دارند که در اين مدارس با شهريه‌هاي 200، 300 تا 500 ميليون توماني، 200، 300 دانش‌آموز را ثبت نام مي‌کنند و به آنها قول اقامت مي‌دهند يا مي‌گويند درخواست قبلي اقامت شما به شرطي تمديد مي‌شود که شما در مدرسه آلماني، فرانسوي، ايتاليايي داخل ايران ثبت‌نام کنيد چون شما مي‌خواهيد شهروند ما باشيد يا شهروند ما هستيد و قصد تمديد اقامت داريد».

وي با بيان اينکه در اين اقدام، مهاجر فرستي با هزينه خود خانواده‌ها و البته هزينه‌هاي نجومي انجام مي‌شود، افزود: «براي تعدادي از آن دانش‌آموزان، اقامت در آن کشورها رخ مي‌دهد ولي عموما مجبورند که هزينه کنند يعني بعداً سالي حدود 30 هزار يورو بايد هزينه کنند».

*  يکي از مدارسي که واقعا عدالت آموزشي را زير سؤال مي‌برد، مدارس سفارتخانه‌اي است

نگراني‌ها درباره مدارس سفارتخانه، جدا از بحث خروج نخبگان، نگراني از تضاد طبقاتي و به خطر افتادن عدالت آموزشي را هم دارد. برخي منتقدان عنوان مي‌کنند که مدارسي چون سفارتخانه‌ها با اخذ شهريه‌هاي غيرمتعارف، جذب دانش‌آموزان بدون قواعد صرفا به خاطر پول و شهرت والدين، موجب مي‌شود که دانش‌آموزان مدارس عادي حتي غيردولتي‌ها فاصله بسيار زياد با اين دانش‌آموزان داشته باشند.

علي امرايي عضو کميسيون آموزش ديده‌بان شفافيت و عدالت کشور اظهار کرد: يکي از شعارهاي نظام، تحقق عدالت آموزشي بود؛ تا اواخر دهه 60، خبري از مدارس غيردولتي و غيرانتفاعي نبود اما از اواخر دهه 60، مدارس غيرانتفاعي شروع به کار کردند.

وي ادامه داد: از آن تاريخ به بعد، روز به روز به تنوع مدارس ما اضافه مي‌شد؛ از آن طرف‌ چون اين مدارس پولي بودند، در ازاي پولي که خانواده‌ها پرداخت مي‌کردند، امکانات در اختيارشان قرار مي‌گرفت اما چون بودجه و منابع مدارس دولتي از وزارت آموزش و پرورش تأمين مي‌شد، زياد آنطور که شايسته و بايسته بود به دانش‌آموزان خدمت نمي کردند و امکانات آموزشي و رفاهي در اين مدارس وجود نداشت.

امرايي با بيان اينکه شکاف طبقاتي اتفاق افتاد و عدالت آموزشي زير سؤال رفت، گفت: در حال حاضر بعضي مدارس به صورت کانکسي هستتد که متأسفانه حوادث تلخي هم در اين زمينه براي معلم و دانش آموز رخ داده است؛ از طرف ديگر در مدارس غيرانتفاعي اصلا دغدغه اين موارد را ندارند و در خوش و آب و هوا ترين مناطق هر استان با تمام تجهيزات تأسيس مي‌شوند.

دانش‌آموزي که با سفير ديدار مي‌کند و عکسش را در فضاي مجازي پخش مي‌کند با دانش‌آموزي که در يک مدرسه با کمترين امکانات درس مي‌خواند را با هم مقايسه کنيد

وي افزود: يکي از مدارسي که واقعا عدالت آموزشي را زير سؤال مي‌برد، مدارس سفارتخانه‌اي است؛ در نظر بگيريد اين مدارس چه برنامه‌ هاي فوق برنامه اي دارند که در حوزه آموزشي ورود مي‌کنند؛ مثلا ديدار با سفرا در دستور کار اين مدارس است؛ دانش‌آموزي که با سفير ديدار مي‌کند و عکسش را در فضاي مجازي پخش مي‌کند با دانش‌آموزي که در يک مدرسه با کمترين امکانات درس مي‌خواند را با هم مقايسه کنيد. معلوم است که قبل از کنکور چه کسي موفق است؟

امرايي اضافه کرد: اخيرا آزموني از طرف ترکيه در يکي از مدارس ما برگزار شده است که مرکز امور بين‌الملل آموزش و پرورش اظهار بي‌اطلاعي مي‌کند؛ اينها نخبگان ما را از کشورمان مي‌برند؛ سرزمين ما سرزمين هوش و نخبه است. با فريب‌هايي که دانش‌آموزان را مي‌دهند و با وعده بورسيه که البته برخي از واجدين شرايط، بورسيه شده ولي عمدتا بورسيه نمي‌شوند، نخبگان اين سرزمين را به نفع خود مصادره مي‌کنند و مي‌برند.

عضو کميسيون آموزش ديده‌بان شفافيت و عدالت با بيان اينکه يکي از دلايل خروج نخبگان از کشور، زير سؤال رفتن عدالت آموزشي است، گفت: تأسيس اين دست از مدارس باعث شده است که هم آن دانش‌آموز که در اين مدارس درس مي‌خواند را از کشور خارج کنند و هم آن دانش‌آموزي که در مدارس دولتي تحصيل مي‌کند، اين فاصله طبقاتي را ببينند و ترغيب شود که از کشور خارج شود.

وي ادامه داد: مدارس دو استان را نمي‌توانيم با هم مقايسه کنيم اما مدارس در يک استان چرا بايد انقدر با هم فاصله داشته باشند. يعني حتي نتوانستيم در يک استان، عدالت آموزشي را برقرار کنيم.

امرايي افزود: نتيجه اين اتفاقات به فرار نخبه، پايين آمدن اعتماد به نفس دانش‌آموز منطقه محروم و شکست در زندگي مي‌انجامد؛ البته نمي‌گويطم مدارس بين‌الملل يا غيردولتي را ببنديم، بالاخره خصوصي‌سازي در اقتصاد هم ورود کرده است اما موافق اين هستيم که يک پله فاصله بين مدارس دولتي و خصوصي باشد نه کيلومترها فاصله وجود داشته باشد.

عضو کميسيون آموزش ديده‌بان شفافيت و عدالت تصريح کرد: بايد جلوي وضعيت مدارس سفارتخانه‌ها و خروج دانش‌آموزان نخبه از کشور گرفته شود.

* آموزش زبان در يک سفارتخانه با ديپلمات‌هاي يک سفارتخانه ديگر

مورد ديگر که درباره فعاليت سفارتخانه‌ها در ايران وجود دارد، اين است که آنها به فعاليت آموزشي به ويژه آموزش زبان کشورهاي خود يا ساير کشورها با قواعد خودشان مي‌پردازند.

 يک منبع آگاه در اين خصوص گفت: مسأله اصلي درباره آموزش‌هاي زبان در اين سفارتخانه‌ها اين است که چارچوب‌ها رعايت نمي‌شود و چون آموزش در يک سفارتخانه است، هم گران بوده و هم کلاس‌ها مختلط و با مسائل مختلف همراه است.

* مشاور بين‌الملل در برخي مدارس تهران

فعاليت‌ها سفارتخانه‌ها در ايران به گونه‌اي شده است که حتي برخي سفارتخانه‌ها مشاور بين‌الملل براي مدارس مي‌فرستند.

تا دوسال پيش يک فرد ايتاليايي در مدرسه‌اي در منطقه‌اي در تهران به عنوان مشاور بين‌الملل برخي مدارس فعاليت مي‌کرد.

به گفته يکي از مديران آموزش و پرورش، اين موضوع دو سال پيش شناسايي شد و جلوي آن در آن منطقه گرفته شد اما آيا در مدارس ديگر اين اتفاق همچنان ادامه دارد؟

* 2030 حذف شد اما...

بررسي‌ها حاکيست سفارتخانه‌هاي خارجي براي ارتباط با دانش‌آموزان ايراني در تلاش هستند. به ويژه بعد از حذف سند 2030 از برنامه‌هاي مدارس، سفارتخانه کشورهاي مختلف با روش‌هاي گوناگون سعي در ارتباط با دانش‌آموزان کشورمان دارند.

برگزاري مسابقات و وعده اردوهاي خارجي، بورسيه شدن و تحصيل در خارج از کشور، برگزاري کلاس‌هاي آموزش زبان با معيارهاي کشورها و سبک و سياق‌شان از ديگر موارد است.

* هويت دانش‌آموزان نشانه گرفته شده است

نکته ديگر در برنامه‌هاي آموزشي و تفريحي سفارتخانه‌ها اين است که آنها برنامه‌ها و سبک زندگي کشورهاي خودشان را به دانش‌آموزان ايراني تحميل مي‌کنند. اينکه دانش‌آموزان همان رفتارهايي را بايد نشان دهد و همان پوشش و آدابي را رعايت کند که دانش‌آموزان آنها در کشورشان انجام مي‌دهند.

حتي در سفرهاي اردويي که به خارج از کشور دانش‌آموزان برده مي‌شوند، اين وضعيت بيشتر نمايان است و نکته حائز اهميت اين است که برخي از اين دانش‌آموزان به دليل نخبه بودن و برخي وضعيت مالي بسيار مناسب در اين برنامه‌ها جاي گرفتند. به عبارت ديگر سرمايه علمي و مالي کشور تحت سلطه قرار مي‌گيرد.

يکي از مديران پيشين آموزش و پرورش در اين خصوص گفت: ما درباره ارتباطات مدارس به مسؤولان مدارس اطلاع‌رساني نکرديم. آنها خط قرمزها را نمي‌دانند و برخي مواقع وقتي سفارتخانه‌ها به سراغشان مي‌آيند، تصورشان اين است که فرصت ارتباط گيري فراهم شده است. اين در حاليست که اين سفارتخانه برخي اهداف خود را از طريق مدارس کشور محقق مي‌کنند.

به نظر مي‌رسيد نظارت بر فعاليت‌هاي آموزشي سفارتخانه‌ها مورد غفلت واقع شده است و در اين خصوص بايد مسؤولان آموزش و پرورش و وزارت امور خارجه پاي کار بيايند.

منبع: فارس