راهکار‌هاي امام هادي (ع) براي انجام توبه نصوح چيست؟

«هادي اگر تويي که کسي گُم نمي‌شود. « تکراريست؟ باشد! پذيرفته ايم که برخي تکراري‌ها هميشه حلاوت دارند. به هر حال روي نقشه زندگي همه مان، يک نقطه‌هاي کوري هست. گاهي همين تکرار ها، قوّت مي‌شود براي قرار دل‌هاي از هم پاشيده مان. در اين گزارش حجت الاسلام عليرضا بياتاني با توضيح يکي از روايت‌هاي نوراني امام هادي عليه السلام، دريچه‌هاي تازه تري از مبحث توبه را به رويمان باز مي‌کند.

*توبه نصوح چيست؟

باطني مثل ظاهر، بلکه بهتر از ظاهر! اين گزاره را را امام هادي عليه السلام لازمه‌ي توبه نصوح مي‌داند. حجت الاسلام بياتاني در اين خصوص مي‌گويد: «سه ماه پرفيض رجب و شعبان و رمضان، بهار عبادت و فرصت مناسب تري براي بازگشت به سوي خدا هستند و خوب است در اين فرصت نوراني در رابطه‌ي مان با خدا و کيفيت بندگي مان به درگاه او تجديدنظر کرده و خودمان را در مسير تقرب به او با سرعت بيشتري جلو ببريم.

خوب است همين ابتداي بهار توبه و بندگي با توجه به روايتي نوراني از امام هادي عليه السلام، توبه را از زاويه‌اي ديگر ببينيم و با پيدا کردن نگرشي جديد به مبحث توبه دريچه‌هاي تازه تري نيز به سوي آن به رويمان باز شود. زماني که از امام هادي عليه السلام پرسيدند توبه‌ي نصوح چيست؟ ايشان پاسخ دادند:أنْ يَکونَ الباطِنُ کالظّاهِرِ وأفْضَلَ مِن ذلکَ. يعني اين است که باطن مثل ظاهر بلکه بهتر از ظاهر شود. (جلد 6 بحارالانوار).»

*واقعا پاکي دل، کافيست؟!

«دل، بايد پاک باشد!» اين هم تکراريست؟ باشد! براي توضيح و اثبات اشتباه بودن برخي گزاره‌هاي پر تکرار، به ناچار تکرارشان مي‌کنيم. اما اشتباه بودن اين گزاره را حجت الاسلام بياتاني با توجه به همان روايت توبه نصوح از امام هادي، به خوبي توضيح مي‌دهد: «قبل از اينکه به اين موضوع بپردازيم که چگونه مي‌شود باطن را بهتر از ظاهر کرد. اين سوال مطرح مي‌شود که چرا امام ابتدا فرمودند باطن مثل ظاهر شود و سپس يک گام فراتر رفته و بهتر شدن باطن از ظاهر را بيان فرمودند؟ پاسخ اين است که امام مي‌خواهند تفکر غلط بي توجهي به صلاح ظاهر را نفي کنند و جلوي سوء استفاده‌ي کساني که معتقدند پاکي دل کافي است و ظاهر و سلوک ديندارانه لازم نيست را بگيرند. درواقع وقتي امام مي‌فرمايند توبه اين است که باطنت مثل ظاهرت شود پيش فرض اين بيان، طهارت ظاهري و رفتاري و سلوکي است.»

*عبادت و حسنات پنهاني راهي براي بهتر شدن باطن از ظاهر

«هرکس در ماه رجب صدقه بدهد، خداوند روز قيامت در بهشت او را به ثوابي گواهي مي‌دارد که هيچ چشمي نديده و هيچ گوشي نشنيده و به خاطر بشري خطور نکرده است. (بحار الانوار، ج97)» حالا اين فرمايش مولايمان امام علي عليه السلام را ضميمه کنيد به ادامه صحبت‌هاي حجت الاسلام بياتاني و کِيفش را ببريد: «حال بايد به پاسخ اين سوال بپردازيم که براي ارتقاء باطن براي اينکه هم تراز ظاهر يا حتي بهتر از آن شود چه بايد کرد؟»

يکي از مهمترين راهکارهايش عبادات و حسنات مخفي و به دور از چشم ديگران است؛ لذا طبق روايات صدقه مستحبي اگر پنهان باشد ثوابش 70 برابر است. يا طبق روايت ديگري از اميرالمومنين عليه السلام:صَدَقَةُ اَلسِّرِّ فَإِنَّهَا تُکفِّرُ اَلْخَطِيئَةَ وَ صَدَقَةُ اَلْعَلاَنِيةِ فَإِنَّهَا تَدْفَعُ مِيتَةَ اَلسُّوءِ که حضرت براي صدقه‌ي پنهاني اثر دروني و تهذيبي و براي صدقه‌ي آشکار اثر بيروني ذکر مي‌کنند و اين بيانگر تاثير ويژه حسنات پنهاني در ارتقاء و تهذيب باطن است. همچنين بايد به آيه‌ي شريفه‌ي تَتَجَافَىٰ جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضَاجِعِ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفًا وَطَمَعًا وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ فَلَا تَعْلَمُ نَفْسٌ مَا أُخْفِيَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْيُنٍ جَزَاءً بِمَا کَانُوا يَعْمَلُونَاشاره کرد که براي نمازشب و مناجات سحرگاهي که يکي از بارزترين مصاديق عبادات پنهان است پاداشي فوق تصور انسان را ذکر مي‌کند.»

*زيارت جامعه کبيره، منبعي جامع براي افزايش معرفت به ساحت امام

مرحوم فاطمي نيا اهميت و جايگاه زيارت جامعه کبيره را اين گونه بيان کرده بود: «اگر بعضي از فراز‌هاي جامعه کبيره را کسي بفهمد، ممکن است وجودش منشأ خوارق عادات بشود؛ فلسفه زيارت جامعه به اين دليل بود که لازم بود شيعه تکاني بخورد.»

حجت الاسلام بياتاني يکي ديگر از عوامل اصلاح و ارتقاء باطن را اتصال آن به معدن نور و طهارت، يعني وجود مقدس امام مي‌داند و در ادامه مي‌گويد: «نمي شود بدون اتصال به امام باطن را بهتر از ظاهر و به عبارت ديگر توبه نصوح کرد و مقدمه اين اتصال و دوام آن معرفت است. براي افزايش معرفت به ساحت امام، منبعي جامع‌تر و مورد اعتمادتر از زيارت جامعه‌ي کبيره‌ي صادر شده از امام هادي عليه السلام سراغ نداريم.

در قدم اول پيشنهاد مي‌شود همان گونه که زيارت عاشورا و دعاي عهد و دعاي ندبه و ... در بين ما رواج دارند و مجالسمان را به آن‌ها زينت مي‌دهيم؛ اهتماممان به زيارت جامعه کبيره را نيز بيشتر کرده و در منازل و مساجد و حسينيه‌ها جلسه‌ي زيارت جامعه کبيره همراه با دعوت از استادي براي شرح مضامين آن برگزار کنيم و عطر معرفت به جايگاه رفيع امام را در جامعه و شهر و ديارمان بپراکنيم.

همچنين لازم است آنقدر فراز‌هاي اين زيارت نوراني را در فضاي حقيقي و مجازي و به صورت تابلو و پرچم و پيامک و ... منتشر کنيم و به ديگران برسانيم که به مرور زمان لباس غربت از تن آن‌ها خارج شده و در بين مردم جامعه معروف شوند. مثلا وقتي باران مي‌بارد عبارت نوراني «بکم ينزل الغيث» زيارت جامعه‌ي کبيره در قالب يک پيام زيبا و تاثيرگذار در فضاي مجازي و حقيقي به مردم يادآوري شود. لازمه افزايش معرفت به امام (چه به صورت شخصي و چه به صورت اجتماعي) ايجاد و تقويت اتصال روحي با امام است.»