دنيا چگونه مصرف پلاستيک را کاهش مي‌دهد

به همين دليل، بسياري از کشورها در سال‌هاي اخير سياست‌هاي مختلفي را براي محدود کردن مصرف پلاستيک و ظروف يک‌بارمصرف اجرا کرده‌اند؛ از ممنوعيت مستقيم برخي محصولات تا افزايش هزينه توليد و توسعه سيستم‌هاي بازيافت.

دکتر «علي کرمي» دکتراي بيوتکنولوژي پزشکي و فوق‌تخصص مهندسي ژنتيک، درباره تجربه کشورهاي مختلف در کاهش مصرف پلاستيک توضيح مي‌دهد.

اتحاديه اروپا؛ پيشگام حذف پلاستيک‌هاي يک‌بارمصرف

به گفته کرمي، اتحاديه اروپا يکي از جدي‌ترين و پيشروترين مناطق جهان در زمينه کاهش مصرف پلاستيک است. او مي‌گويد «در اتحاديه اروپا دستورالعمل پلاستيک‌هاي يک‌بارمصرف يا SUPD اجرا شده و فروش اقلامي مانند ني، کارد و چنگال، بشقاب‌ها و ظروف ساخته‌شده از پلي‌استايرن منبسط‌شده يا يونوليت، تقريباً ممنوع شده است.»

اين متخصص توضيح مي‌دهد که اتحاديه اروپا از آگوست 2026 قانون جديدي با عنوان PPWR را اجرايي مي‌کند؛ قانوني که اهداف بلندپروازانه‌اي براي کاهش مصرف پلاستيک در نظر گرفته است. به گفته او «طبق اين قانون، بطري‌هاي پلاستيکي بايد تا سال 2030 حداقل 30 درصد و تا سال 2040 حدود 65 درصد مواد بازيافتي داشته باشند.»

او اضافه مي‌کند که استفاده از بسته‌بندي‌هاي قابل استفاده مجدد در صنايع غذايي نيز بايد افزايش پيدا کند و بخشي از بسته‌بندي‌هاي پلاستيکي يک‌بارمصرف، مانند بسته‌بندي ميوه و سبزيجات، تا سال 2030 حذف خواهند شد.

سيستم بازگشت بطري‌ها؛ تجربه موفق اروپا

کرمي با اشاره به تجربه برخي کشورهاي اروپايي مي‌گويد «کشورهايي مثل آلمان، دانمارک و بلژيک توانسته‌اند نرخ جمع‌آوري بطري‌هاي پلاستيکي را به حدود 77 درصد برسانند.»

او توضيح مي‌دهد که در اين کشورها مردم بطري‌هاي پلاستيکي را به فروشگاه‌ها بازمي‌گردانند و دستگاه‌هاي مخصوص، بطري‌ها را جمع‌آوري کرده و در مقابل، يک فيش به خريدار مي‌دهند. به گفته او در اين روش، پلاستيک‌ها براي استفاده در صنعت بازيافت مي‌شوند؛ نه مواد غذايي.

اجراي قوانين بدون جايگزين، دشوار است

با اين حال، کرمي تأکيد مي‌کند که اجراي اين سياست‌ها هميشه آسان نيست. او مي‌گويد «فرانسه مجبور شد ممنوعيت ليوان‌هاي پلاستيکي يک‌بارمصرف را به دليل پيدا نکردن جايگزين مناسب، تا چند سال به تعويق بيندازد.»

به اعتقاد اين فوق‌تخصص مهندسي ژنتيک، ايران هم بايد در اين زمينه با دقت عمل کند و ابتدا جايگزين‌هاي مناسب را به مردم معرفي کند. او مي‌گويد «نبايد فقط مصرف پلاستيک را ممنوع کنيم، بلکه بايد هم‌زمان راه‌حل و جايگزين هم ارائه دهيم؛ مثلاً استفاده از کيسه‌هاي پارچه‌اي به‌جاي کيسه‌هاي پلاستيکي.»

کره جنوبي؛ افزايش هزينه براي کاهش مصرف

کرمي درباره تجربه کره جنوبي نيز توضيح مي‌دهد که اين کشور بيشتر از ابزارهاي اقتصادي استفاده کرده است. به گفته او «کره جنوبي قصد دارد تا سال 2030 مصرف پلاستيک را حدود 30 درصد کاهش دهد و به‌تدريج استفاده رايگان از ليوان‌هاي پلاستيکي را حذف کرده است.»

او مي‌گويد در اين کشور حتي استفاده از ني‌هاي پلاستيکي و کاغذي در بسياري از کافه‌ها و رستوران‌ها محدود شده و توليدکنندگان پلاستيک نيز بايد هزينه بيشتري براي مديريت پسماند بپردازند تا انگيزه کاهش توليد ايجاد شود.

ترکيه و حمايت مردم از محدوديت پلاستيک

به گفته اين متخصص، ترکيه نيز در مسير هماهنگي با قوانين اتحاديه اروپا حرکت مي‌کند و برنامه حذف تدريجي پلاستيک‌هاي يک‌بارمصرف را در پيش گرفته است.

کرمي مي‌گويد «طبق نظرسنجي‌ها، حدود 76 درصد مردم ترکيه از محدوديت مصرف پلاستيک حمايت مي‌کنند و بيش از 80 درصد تمايل دارند از جايگزين‌هايي مثل فلز، سراميک و استيل استفاده کنند.»

او اضافه مي‌کند که کاهش مصرف پلاستيک علاوه بر فوايد زيست‌محيطي، مي‌تواند مزاياي اقتصادي قابل توجهي هم داشته باشد و ميزان انتشار کربن را کاهش دهد.

کشورهاي آفريقايي هم وارد ميدان شده‌اند

کرمي با اشاره به آلودگي‌هاي شديد زيست‌محيطي در برخي کشورهاي آفريقايي مي‌گويد «کشورهايي مثل لاگوس، نيجريه و... هم از سال 2025 استفاده از کيسه‌هاي پلاستيکي نازک، ظروف يونوليتي، ني و کارد و چنگال پلاستيکي را ممنوع کرده‌اند.»

به گفته او حتي کشورهاي در حال توسعه نيز به اين نتيجه رسيده‌اند که کاهش مصرف پلاستيک، يک ضرورت جدي براي سلامت مردم و محيط‌زيست است.

هند؛ جريمه‌هاي سنگين براي متخلفان

اين فوق‌تخصص مهندسي ژنتيک درباره هند نيز توضيح مي‌دهد که اين کشور استفاده از بسياري از ظروف پلاستيکي و يونوليتي را ممنوع کرده و براي متخلفان جريمه‌هاي سنگيني در نظر گرفته است.

او مي‌گويد «در هند سرو غذا در ظروف يونوليتي ممنوع شده. ضمناً توليدکنندگان موظف شده‌اند بخشي از بسته‌بندي‌هاي پلاستيکي را از مواد بازيافتي توليد کنند و اين ميزان به‌تدريج افزايش پيدا مي‌کند.»

تغيير بايد تدريجي باشد

کرمي در پايان با اشاره به تجربه کانادا تأکيد مي‌کند که اجراي اين سياست‌ها نيازمند زمان و فرهنگ‌سازي است. او مي‌گويد «لازم نيست مردم يک‌شبه همه چيز را تغيير دهند؛ کافي است با چند تغيير کوچک شروع کنيم؛ مثلاً استفاده از چند ظرف شيشه‌اي يا يک کيسه پارچه‌اي.»

به اعتقاد او، اگر آگاهي عمومي افزايش پيدا کند، مي‌توان به‌تدريج مصرف پلاستيک را کاهش داد و از آسيب‌هاي آن براي سلامت انسان و محيط‌زيست جلوگيري کرد.