دست برتر ايران در صنعت ريلي آسيا

به باور کارشناسان، مسئولان کشور به دلايلي مانند تشديد تحريم‌هاي نفتي و وقوع بحران ارزي در اين سال‌ها، ضرورت بهره‌گيري از ظرفيت هاي ربوده شده ترانزيتي کشور به عنوان راهبردي براي ايجاد درآمدهاي کلان ارزي و خنثي سازي تحريم هاي ظالمانه را بيش از پيش درک کرده‌اند و پيش‌بيني مي‌شود که ميزان توجه به اين موضوع در آينده و بخصوص در دولت سيزدهم نيز افزايش يابد.

در سال هاي اخير اقداماتي در جهت افزايش همکاري ريلي ميان ايران شماري از کشورهاي آسيايي از جمله تاجيکستان، افغانستان، پاکستان، قزاقستان و چين صورت گرفته است.

دولت سيزدهم نيز از روز نخست فعاليت خود ديپلماسي اقتصادي با کشورهاي همسايه و بلوک شرق را در دستورکار خود قرار داد و تفاهم‌نامه‌هاي همکاري مشترک ريلي، جاده‌اي و دريايي را در راستاي فعال‌کردن ظرفيت‌هاي ترانزيتي کشور امضا کرده است.

همکاري ريلي ايران و تاجيکستان

«شهريار افندي‌زاده»، معاون حمل‌ونقل وزارت راه و شهرسازي در 4 تير در ديدار هيات تاجيکي، با اشاره به وجود مسيرهاي مشترک ميان دو کشور بر ضرورت افزايش ترانزيت و صادرات و واردات ايران  تاجيکستان تاکيد کرد و گفت: ايران براي هرگونه همکاري در زمينه هاي مختلف حمل‌ونقل از جمله جاده‌اي، ‌ريلي، ‌ دريايي و هوايي آمادگي دارد.

وي افزود:‌ ايران مسيري به سمت درياي آزاد است و کشورهاي آسياي ميانه به راحتي مي‌توانند از اين مسير استفاده کنند.

اين مقام مسوول اظهار داشت: بنادر ايران نيز آمادگي سرمايه‌گذاري بخش خصوصي کشور تاجيکستان را دارد و با توجه به وجود کريدورهاي مشترک مي‌توان همکاري‌هاي دو يا چند جانبه داشته باشيم.

افندي‌زاده خاطر نشان کرد:‌ بايد کريدورهاي ترانزيت جاده‌اي و ريلي را افزايش دهيم  و در اين مسير ساير کشورها را نيز همراه کنيم.

افندي‌زاده با اشاره به رشد حمل و نقل ريلي ايران و تاجيکستان در سال گذشته و سال جاري پيشنهاد داد کميته ريلي در اسرع وقت برگزار شود.

همچنين در اين جلسه بر همکاري‌ها در خصوص حضور طرف تاجيکي در بنادر ايران به ويژه بنادر جنوبي (چابهار) براي دسترسي به آب‌هاي آزاد تاکيد شد و افزايش حمل محصولات و بارها به صورت ريلي و جاده‌اي مورد بررسي قرار گرفت.

اعلام آمادگي براي بررسي حذف متقابل يا کاهش عوارض ناوگان جاده‌اي دو کشور از ديگر موضوعات مهمي بود که در اين جلسه به آن اشاره شد.

همکاري ريلي ايران و قزاقستان

در 29 خرداد ماه سال جاري، ترانزيت تمام ريلي اولين قطار کانتينري قزاقستان از کريدور ايران، با صدور دستور «آيت‌الله سيد ابراهيم رئيسي» رئيس جمهوري ايران و «قاسم ژومارت توکايف» رئيس جمهوري قزاقستان از طريق ويدئوکنفرانس آغاز شد.

اين قطار (قزاقستان - ترکمنستان - ايران - ترکيه) که در اواخر خرداد ماه سال جاري  با 24 دستگاه واگن که 48 کانتينر را حمل مي‌کند، از قزاقستان به تهران رسيده بود، حرکت خود را در بخش ايراني کريدور شرق به غرب به سوي ترکيه آغاز کرد.

در اين مراسم همچنين تفاهم همکاري ريلي بين راه‌آهن جمهوري اسلامي ايران و راه‌آهن جمهوري قزاقستان به امضاي مديران عامل راه‌آهن دو کشور رسيد که براساس هدف‌گذاري اوليه صورت گرفته در آن سالانه 5 ميليون تن کالا از مسير ايران ترانزيت خواهد شد.

پيش تر در دوم خرداد، روساي راه‌آهن ايران و قزاقستان، تفاهم‌نامه افزايش همکاري‌هاي ريلي و تعيين تعرفه ترجيحي بين دو کشور را به منظور افزايش قابل توجه ترانزيت بار عبوري از ايران امضا کردند.

با اجراي اين تفاهم‌نامه، بخشي از بار عبوري از کريدور ريلي چين - روسيه - اروپا از کريدور ريلي چين - قزاقستان - ايران - اروپا جابه‌جا خواهد شد.

رئيس جمهوري اسلامي ايران و همتاي قزاقستاني وي سال گذشته در حاشيه اجلاس همکاري‌هاي شانگهاي در تاجيکستان با يکديگر ديدار و گفت و کردند و دراين ديدار قرار شد تا همکاري‌هاي دو جانبه از جمله همکاري‌هاي ريلي افزايش يابد.

همکاري ريلي ايران و چين

سه روز بعد از ورود قطار کانتيتربر قزاقستان-ترکمنستان-ايران-ترکيه به ايران، رسانه هاي چين در تاريخ يکم تير از حرکت نخستين قطار باري بين المللي به سمت ايران خبر دادند؛ يک شريان بين المللي جديد که پس از عبور از درياي خزر، وارد ايران و سپس ديگر کشورهاي حوزه خاورميانه و غرب مي شود.

 قطار باري بين المللي Trans-Caspian روز سه شنبه(31 خرداد) از منطقه نينگشيا چين رهسپار ايران شد و از طريق خاک قزاقستان و سپس عبور اين محموله تجاري از درياي خزر، بعد از طي کردن مسافتي حدود 8500 کيلومتر، تا حدود 20 روز ديگر وارد بندر انزلي مي‌شود.

يکي از مزاياي حمل کالا از طريق اين مسير که شامل خط آهن، دريا و جاده مي شود، ارزان‌تر بودن هزينه حمل و کوتاه تر بودن زمان آن نسبت به مسير دريايي است که زمان را به نصف (20 روز کمتر از حمل دريايي) کاهش مي‌دهد.

همچنين از طريق حمل کالا از اين مسير ريلي -دريايي - جاده اي، رقمي حدود 900 دلار به ازاي هر کانتينر، در هزينه حمل ونقل صرفه جويي مي‌شود.

بر اساس گزارش رسانه چيني سي سي تي وي، قطاري که از منطقه نينگشيا چين رهسپار ايران شده، حامل 51 دستگاه کانتينر حاوي انواع کالا به ارزش بيش از 30 ميليون دلار است.

تارنماي روزنامه گلوبال تايمز چين نيز به نقل از کارشناسان نوشت که ايجاد اين مسير تجاري بين المللي کم هزينه، چين را از طريق ايران به منطقه خاورميانه متصل مي کند و مسيري تازه براي صادرات محصولات چين به اين منطقه از جهان ايجاد مي شود.

از آنجا که چين بزرگ ترين کشور وارد کننده مواد خام در جهان به شمار مي‌رود، کارشناسان تاکيد دارند که اين مسير تجاري براي کوتاه تر کردن و ارزان تر ساختن روند واردات انواع کالا از جمله مواد خام به چين، ارزش بسيار زيادي براي غول صنعتي و اقتصادي جهان دارد.

همکاري ريلي ايران و پاکستان

طرح ريلي اسلام‌آباد - تهران - استانبول موسوم به قطار کانتينربر اکو 30 آذرماه 1400 با حضور وزيران امور خارجه، بازرگاني و راه آهن پاکستان و همچنين سيد محمدعلي حسيني سفير جمهوري اسلامي ايران در اسلام‌آباد با حرکت نخستين قطار باري از سرگرفته شد.

طول خط راه آهن اکو 6500 کيلومتر است که 2570 کيلومتر آن در ايران، 2 هزار کيلومتر آن در ترکيه و حدود 1900 کيلومتر در خاک پاکستان است که زمان حرکت در اين مسير کمتر از نصف حمل و نقل دريايي است و نسبت به مسير جاده‌اي امن‌تر و به صرفه نيز خواهد بود.

افزايش تردد قطار اکو بين اسلام‌آباد، تهران و استانبول نشان دهنده عملکرد موفقيت‌آميز ارسال کالا از طريق حمل و نقل ريلي اسلام‌آباد-تهران است که پس از توقف يک دهه، دسامبر 2021 (سي‌ام آذرماه امسال) دوباره به حرکت درآمد.

يک مقام ارشد وزارت راه‌آهن پاکستان به روزنامه انگليسي زبان  «داون» چاپ اين کشور گفت که ارسال کالا با قطار اکو افزايش يافته و قرار است طي 10 روز آينده چهارمين و پنجمين محموله از پاکستان به ايران و سپس ترکيه ارسال شود.

بارگيري براي ارسال محموله‌هاي جديو در بندر خشک واقع در ايالت خيبرپختونخوا در شمال غرب پاکستان انجام خواهد شد.

راه‌آهن پاکستان در حال کار بر روي طرحي براي احداث اولين خط ريلي استاندارد اين کشور از کويته تا تفتان (مرز مشترک با ايران در گذرگاه ميرجاوه) است تا زيرساخت‌ها را با استانداردهاي بين‌المللي سازگار کرده و بتواند کالاهاي با ارزش را از طريق ايران در کوتاه‌ترين زمان به کشورهاي اروپايي و آسياي مرکزي منتقل کند.

روزنامه پاکستاني داون در اين زمينه نوشت: انتظار مي رود سرمايه اي بالغ بر500 ميليون دلار در اين مسير به طول 635 کيلومتر هزينه شود. اين طرح مشروط به موافقت فوري وزارت راه‌آهن است و پس از آن امکان سنجي پروژه آغاز خواهد شد.

راه‌آهن پاکستان به محض اينکه تصميم به ايجاد خط ريلي در قلمرو خود از کويته تا تفتان بگيرد، ممکن است از ايران بخواهد تا خط ريلي استاندارد به طول 95 کيلومتر را از مرز تفتان تا زاهدان احداث  کند.

همکاري ريلي ايران و افغانستان

بر مبناي سياست‌هاي دولت سيزدهم و ديپلماسي حمل‌ونقل، طي چند ماه اخير، تفاهم‌هاي بسيار خوبي با کشورهاي همسايه از جمله افغانستان انجام شده است.

در 24 خرداد، ديدار «بخت الرحمان شرافت» رئيس راه آهن افغانستان با «سيد ميعاد صالحي» مديرعامل شرکت راه‌آهن جمهوري اسلامي ايران به منظور گفت‌وگو درباره از سرگيري روند بازسازي و تکميل قطعه سوم خط آهن خواف-هرات و آماده‌سازي اين مسير براي تردد قطار انجام شد.

مديرعامل راه‌آهن در اين ديدار اظهار کرد: بر مبناي سياست‌هاي دولت سيزدهم و ديپلماسي حمل‌ونقل که در اين دولت اتفاق افتاده است، طي چند ماه اخير، تفاهم‌هاي بسيار خوبي با کشورهاي همسايه انجام شده است.

وي با بيان اينکه از همکاري با کشور افغانستان استقبال مي‌کنيم، افزود: اگر کشور افغانستان آماده همکاري بلندمدت و تفاهم عملي با کشورمان باشد ما نيز آمادگي خود را براي اين کار اعلام مي‌کنيم.

مديرعامل راه‌آهن همچنين بر وجود عزم و اراده براي راه‌اندازي خط آهن خواف-هرات، برداشتن گام‌هاي عملياتي، مشخص کردن الزامات و نحوه بهره‌برداري از اين مسير و نيز تضمين امنيت سير در اين مسير از سوي کشور افغانستان تاکيد کرد.

احداث قطعه سوم خط آهن خواف-هرات از ايستگاه مرزي شمتيغ تا روزنک به طول 72 کيلومتر، بر عهده کشور ايران بود که پس از افتتاح اين خط، در جريان تحولات سياسي در کشور افغانستان، بخش زيادي از ساختمان و علائم و تجهيزات اين مسير تخريب شده است.

در پايان مي توان گفت امروزه حمل ونقل به عنوان يکي از مهم‌ترين راه‌هاي درآمدزايي و پيشرفت اقتصادي درجهان به شمار مي‌رود و ايران از اين نظر در منطقه‌اي ويژه و موقعيت استثنايي قرار دارد. در واقع ايران در يک چهارراه  ترانزيت جهاني قرار گرفته که از يک سو به شرق دور و از سوي ديگر به کشورهاي مستقل مشترک‌المنافع (CIS) مي‌رسد؛ همچنين از سوي ديگر به اروپا و آفريقا مسير دارد که اين موقعيت ويژه در نقشه جهان مي‌تواند کشور را از نظر حمل کالا و ترانزيت به يک قدرت جهاني تبديل کند.

از ديگر سو، ايران علاوه بر ارتباطات دريايي، از ظرفيت ريلي خوبي هم برخوردار است به طوري که از چهار مسير تعريف شده براي ترانزيت ريلي در جهان، سه مسير از ايران مي‌گذرد. مسير اول از طريق اروپاي غربي به سمت روسيه، قزاقستان و چين تعريف شد. مسير دوم از طريق اروپا به ترکيه، ايران، جنوب آسيا، جنوب چين و جنوب‌شرقي آسيا و مسير سوم از اروپا به ترکيه، ايران، آسياي مرکزي و چين است. مسير چهارم نيز از شمال اروپا به روسيه، آسياي مرکزي و خليج‌فارس مي‌گذرد.

همچنين ايران به تمام راه‌هاي حمل‌ونقلي اعم از دريا، جاده، ريل و آسمان دسترسي دارد. برآورد شده که اگر کشور به درآمد ترانزيت 50‌ ميليون تن کالا دست پيدا کند، مي‌تواند از درآمدهاي نفت بي‌نياز شود.

مرکز پژوهشهاي مجلس شوراي اسلامي در گزارشي در بيان اهميت ظرفيتهاي ترانزيتي ايران مي‌نويسد بر اساس اعلام وزارت راه و شهرسازي، در صورت تکميل زيرساخت کريدورهاي داخلي و پيوستن به ابتکار کمربند و راه چين، روان سازي رويه ها در تبادلات مرزي و بره گيري حداکثري از ظرفيت ديپلماسي حمل و نقل، ظرفيت ترانزيتي کشور سالانه به 80 ميليون تن خواهد رسيد.

بر اين اساس، با در نظر گرفتن درآمد حداقل 100 دلاري به ازاي هر تن بار ترانزيتي، ايران مي تواند سالانه بيش از 80 ميليارد دلار درآمد ارزي از ترانزيت داشته باشد. در اين حالت درآمد سالانه ايران، به تنهايي بيش از يک چهارم کل صادرات غيرنفتي خواهد بود.

همچنين بدون اضافه کردن زيرساخت جديد به شبکه حمل و نقل کشور و صرفا از طريق برخي اقدامهاي مديريتي مانند تسهيلگري و روانسازي رويه‌ها در تشريفات گمرکي و تبادلات مرزي و بهره گيري از ديپلماسي حمل و نقل مي توان ظرفيت ترانزيت کشور را به 20 ميليون تن با درآمد ارزي بيش از 2 ميليارد دلار رساند. بدون شک تهيه يک نقشه راه يا برنامه ملي براي توسعه کوريدورهاي تزانزيتي است که در آن از طريق مطالعات کلان نگر با استفاده از ابزارهاي ارزيابي به روز و کارآمد، ظرفيتها و مزيتهاي ترانزيتي کشور بر اساس سناريوهاي محتمل از تحولات آينده برآورد شده باشد.

منبع: ايرنا