88 درصد جوانان مجرد تمايل به ازدواج دارند

به همين مناسبت خبرگزاري مهر، طي گفتگويي با مسعود عالمي نيسي، رئيس مؤسسه تحقيقات جمعيت کشور به وضعيت اين حوزه و پيشنهادات سياستي در خصوص مسئله اشتغال جوانان پرداخته است که مشروح آن را در ادامه مي‌خوانيد.

در حال حاضر وضعيت ازدواج در کشور به چه صورت است؟

در سياستگذاري حوزه ازدواج، دو مسئله وجود دارد، يکي اينکه در حال حاضر جوانان تمايل به ازدواج ندارند و بايد براي فرهنگ‌سازي اقدام شود. موضوع دوم اين است که جوانان مي‌خواهند ازدواج کنند اما موانعي وجود دارد و بايد آن موانع برطرف شود. من بيشتر نگاهم سمت رويکرد دوم است. آمارها نيز مويد تمايل جوانان به ازدواج هستند. طبق آخرين پيمايش ارزش‌ها و نگرش‌ها، 88 درصد جوانان مجرد در سن ازدواج تمايل به ازدواج دارند. بنابراين اگر بخواهيم درباره بعد فرهنگي صحبت کنيم اين آمار به ما مي‌گويند که جوانان تمايل به ازدواج دارند.

البته بايد دقت داشت در نسبت با گذشته در الگوي ازدواج، بالا رفتن سن و تمايل به ازدواج تغييراتي وجود داشته‌است. اما هنوز درصد بالايي از جوانان ما تمايل به ازدواج دارند که بسيار نکته مهمي است. به صورتي که بايد 88 درصد سياست‌ها متوجه رفع موانع ازدواج و 12 درصد به سمت تغيير نگرش و فرهنگ‌سازي حرکت کند. يعني 88 درصد بودجه براي رفع موانع ازدواج اختصاص پيدا کند و 12 درصد آن به کارهايي در جهت تغيير نگرش تخصيص يابد؛ از لحاظ نيروي انساني که در اين زمينه به کار برده مي‌شود اعم از کارمندان، کارشناسان، خبرگان و حتي تربيت نيروي انساني متخصص در عين نگاه آينده‌نگرانه بايد همين حدود 88 درصد تربيت نيروي انساني در جهت رفع موانع ازدواج باشد؛ 88 درصد پژوهش‌ها در حوزه ازدواج که بخشي از حوزه جمعيت است، بايد روي رفع موانع ازدواج باشد؛ اين عدد براي ما حرف دارد و مسير را نشان مي‌دهد.

با توجه به اينکه در ازدواج جوانان موانع موجود است، عملکرد قوانين و سياست‌ها در اين حيطه را چگونه ارزيابي مي‌کنيد؟

در رابطه با موانع ازدواج دو دسته سياست‌گذاري و قوانين وجود دارد. يک دسته سياست‌هايي هستند که به صورت مستقيم به موضوع مي‌پردازند. مانند قانون تسهيل ازدواج سال 1384، قانون جواني جمعيت، قانون مدني که کمتر در خصوص آن صحبت مي‌شود اما تأثيرات بسياري بر حيطه ازدواج مي‌گذارد و قانون حمايت از خانواده مصوب سال 1391 که نسخه‌هاي قبلي آن مصوب سال‌هاي 1353 و 1348 است.

اما قوانين و مقررات متعددي داريم که به صورت غيرمستقيم بر روي بحث ازدواج اثر مي‌گذارند و حتي شايد اثر اين قوانين و مقررات بيش از قوانين و مقررات مستقيم باشد. ازدواج و فرزندآوري در جامعه و فرهنگ ايراني شاخصي براي حيات و نشاط جامعه هستند. جامعه‌اي که در آن اشتغال، تحرک، پويايي و اميد به آينده وجود دارد؛ ازدواج و فرزندآوري نيز افزايش پيدا مي‌کند. در همين راستا مي‌توان به اين نکته اشاره کرد که يکي از موانع اصلي ازدواج اشتغال است. براي حل اين مشکل نگاه خود را بايد دقيق کنيم. اگر مي‌گوئيم بايد اشتغال اصلاح شود به معني اين نيست که حتماً کل اشتغال و اقتصاد کشور درست شود. ما بحثمان اين است که مشکل اشتغال جوانان بايد سامان يابد. اين امر موضوعي جدا از کل بحث اشتغال است و روش‌هاي خاص خودش را دارد. زيرا مقوله اشتغال از جوانان تا سالمندان را شامل مي‌شود؛ اما ما روي بحث اشتغال جوان صحبت مي‌کنيم.

در اشتغال جوانان چند مميزه وجود دارد. چون افراد تجربه کمتري دارند دستمزد آن‌ها پايين‌تر است. در نتيجه بنگاه‌هاي اقتصادي نيز مي‌توانند با سطح حقوق پايين‌تر نسبت به افراد باتجربه آن‌ها را استخدام کنند. همچنين جابه‌جايي جوانان بين شغل‌هاي گوناگون زياد است. جوانان معمولاً چند شغل را در ابتداي تجربه کاري آزمون مي‌کنند تا شغل مطلوب خود را پيدا کنند. اين ويژگي دوم بر ويژگي بعدي نيز اثر مي‌گذارد. ويژگي سوم اين است که معمولاً شغل جوانان به صورت پاره وقت و نيمه وقت است. جوان مي‌خواهد شغل را امتحان کند که متناسب با روحيات و علايقش هست يا خير. کارفرما نيز مي‌خواهد تجربه و توانايي او را بسنجد. اين ويژگي‌هاي اشتغال جوانان باعث مي‌شود راه‌حل‌هاي ايجاد اشتغال جوانان ميسرتر شود.

براي حل مشکل اشتغال جوانان چه راه‌حل‌هاي عملياتي وجود دارد؟

اجازه بدهيد ابتدا به برخي راه‌حل‌هاي اشتغال جوانان در آموزش عالي اشاره کنم. يک راه اين است که در دانشگاه‌ها بورسيه احيا شود. در زمان قديم از سوي وزارت‌خانه‌هايي مثل وزارت نفت و آموزش و پرورش دانشجويان را بورسيه مي‌کردند. به اين معنا که سازمان‌ها و وزارت خانه‌هاي مختلف موقع پذيرش دانشجو در دانشگاه‌ها در دفترچه مي‌نوشتند که مثلاً از 40 نفر پذيرش در يک کد رشته 6 نفر بورسيه يک وزرات‌خانه يا سازمان مي‌شوند. براي اين کار نيز مصاحبه‌اي در بين افراد متقاضي انجام و افراد شايسته انتخاب مي‌شدند. اين افراد در طول تحصيل بدون اينکه سرکار بروند، حقوق مي‌گرفتند و وقتي درس‌شان تمام مي‌شد بلافاصله در آن سازمان مشغول به کار مي‌شدند. اين کار علاوه بر ايجاد اشتغال مزاياي مختلفي دارد. يکي از مزايا اين است که رشته‌هاي دانشگاهي سمت و سوي کاربردي‌تري پيدا مي‌کنند. زيرا دانشگاه‌ها بايد دانشجوياني را تربيت کنند که مهارت کار در سازمان مورد نظر را داشته باشد.

البته بورسيه هنوز هست، اما نسبت به تعداد دانشجويان کم‌تر از گذشته است. اما به مرور چون دانشجويان زياد شدند، سازمان‌ها و وزارت‌خانه‌ها رويکردشان را عوض کردند و به اين سمت رفتند که بعد از تحصيل، افراد موردنظرشان را استخدام کنند. اما در اين شرايط که معضل صندلي خالي در دانشگاه‌ها پيش آمده سازمان‌ها بايد به اين فکر بيافتند که بورسيه را احيا کنند. تا افراد ماهر مدنظرشان استخدام شوند. همچنين بورسيه يکي از عواملي است که باعث کاهش مهاجرت نخبگان مي‌شود. زيرا فرد اگر بداند که شغلي در آينده دارد، کمتر به فکر مهاجرت مي‌افتد. به خصوص اگر اشتغال باعث ازدواج در دوران دانشجويي شود.

يک راه ديگر افزايش درآمد مشاغل دانشجويي است. اين مشاغل دانشجويي مي‌تواند دستيار پژوهشي و آموزشي باشد که بيشتر در مقاطع تحصيلات تکميلي هستند. ساير مشاغل دانشجويي مثل هر نوع کمکي که دانشجويان در دانشگاه انجام مي‌دهند، بايد حقوقش مناسب باشد.

از ديگر راه‌هاي اشتغال جوانان اجراي کامل ماده 49 قانون خدمت وظيفه عمومي مربوط به پرداخت حقوق دوره خدمت سربازي است. البته به نظر مي‌رسد با پيگيري مجلس شوراي اسلامي نسبت به گذشته بيشتر اجرا مي‌شود.

اين‌ها نمونه‌هايي است از راه‌کارهاي مربوط به اشتغال جوانان که مي‌توان جداي از مسئله کلي اشتغال، از آنها استفاده کرد.