تزريق خون تازه به نهاجا با خريد جنگنده‌هاي سوخو30

يک پرنده خاص با مجموعه اي از توانايي هاي ويژه که مي تواند هم در نقش آموزشي و هم در نقش تهاجمي به نهاجا براي بازسازي خود کمک کند.

بد نيست نگاهي داشته باشيم به سير تکامل اين جنگنده و توانايي هايي که در اختيار دارد.

سوخو 30 اس ام 2؛ مسير طولاني از هندوستان تا روسيه

بعد از فروپاشي اتحاد جماهير شوروي در سال 1991 ميلادي، فدراسيون روسيه به عنوان وامدار اصلي شوروي سابق با حجم عظيمي از مشکلات خصوصا در بحث اقتصادي و تامين بودجه رو به رو بود. در اين ميان يکي از اصلي ترين گزينه هاي روسيه براي کسب درآمد و ايجاد اشتغال فروش تسليحات به کشورهاي مختلف بود.

براي نمونه قرارداد فروش صدها فروند جنگنده سوخو 27 به چين يکي از اولين قراردادهاي سنگين نظامي روسيه بود.

اما هندوستان به عنوان يک مشتري قديمي تسليحات ساخت شوروي سابق به دنبال يک جنگنده چند منظوره سنگين بود و پاسخ را در سوخو 30 پيدا کرد. خود جنگنده سوخو 30 در حقيقت يک توسعه بر اساس نمونه دو سرنشين سوخو 27 با افزايش قابليت هاي تهاجم هوا به سطح و به نوعي پاسخ شوروي سابق و روسيه به جنگنده آمريکايي F-15E بود.

در نهايت مذاکرات به يک توافق بزرگ براي مونتاژ 140 فروند جنگنده سوخو 30 با کد MKI در داخل هندوستان به ارزش حدودا 3 ميليارد دلار رسيد. کار مونتاژ توسط صنايع هوايي هندوستان HAL انجام شد و در سالهاي بعد قراردادهاي جديد بيشتري بين هندوستان و روسيه به امضا رسيد و تا سال 2020 ميلادي صنايع HAL تعداد 272 فروند جنگنده Su 30 MKI را تحويل نيروي هوايي اين کشور داده است.

تا بيش از يک دهه روسها تعداد بسيار اندکي از سري سوخو 30 را خدمت نيروي هوايي خود داشتند ولي بازار صادراتي پر رونقي را براي اين جنگنده ايجاد کردند. به غير از هندوستان کشورهايي مثل الجزاير، چين، اندونزي، مالزي، قزاقستان، ونزوئلا، اوگاندا، ويتنام، مغولستان، بلاروس و ارمنستان صادر کردند.

حدود 14 سال پيش بود که اولين سوخو 30 اس ام براي نيروي هوايي روسيه پرواز خود را انجام داد. اين هواپيما از دو دستگاه موتورهاي توربوفن سري AL-31FP قدرت گرفته و مي تواند به سرعت نهايي 2 برابر سرعت صوت دست پيدا کند. اين موتور به سيستم تغيير دهنده بردار رانش مجهز است که مي تواند گازهاي خروجي موتور را در زواياي مختلف کنترل کرده و اين توانايي به همراه بالک هاي نصب شده در کنار کابين خلبان موسوم به « کانارد « توان مانور پذيري فوق العاده بالايي را به اين جنگنده مي دهد.

طول اين هواپيما تقريبا 21.9 متر، فاصله بين دو نوک بال در حدود 14.7 متر و ارتفاع آن 6.36 متر است. اين هواپيما توان پرواز تا ارتفاع بيش از 17 کيلومتر را داشته و با سرعت 230 متر در ثانيه صعود انجام دهد. در بحث مانور پذيري اين پرنده امکان انجام مانورهاي سنگيني حتي بيش از 9 جي را نيز دارد.

سيستم راداري اين جنگنده رادار آرايه فازي غير فعال با طراحي ترکيبي مدل N011M Bars است که در مدل MKI نيز وجود دارد. اين رادار در برابر اهداف بزرگ مثل هواپيماهاي پشتيباني (انواع آواکس و سوخت رسان ها يا کشتي هاي بزرگ) برد کشفي در حدود 400 کيلومتر دارد. اين رادار توان رهگيري همزمان 15 هدف و درگيري با 4 هدف را دارد و علاوه بر بحث توانايي رزم هوا به هوا و هوا به سطح، توانايي نقشه برداري از سطح زمين و تعقيب اهداف سطحي را نيز براي اين جنگنده فراهم مي کند.

در بحث سامانه هاي تسليحاتي طيف کاملي از تسليحات روسي مثل موشک هاي هوا به هواي سري R-27، R-77 و R-73 و موشک هاي ضد رادار / ضد کشتي KH-31، موشک دوربرد KH 59 در کنار انواع بمب هاي هدايت شونده سري KAB 500 و KAB 1500 از جمله سلاح هاي اصلي اين جنگنده به حساب مي آيد. معمولا اين هواپيما توان حمل 8 تن محموله رزمي را داشته و مي تواند تا فاصله 1500 کيلومتر پرواز کرده و بعد از انجام ماموريت همين فاصله را نيز باز گردد. در بحث جنگ الکترونيکي اين هواپيما معمولا به سامانه جنگال جامع Khibiny-U مجهز شده است.

روس ها اما با گسترش ناوگان سوخو 35 خود از يک سو و نياز به ارتقاء توانايي ناوگان هوايي خود، يک طرح ارتقاء جالب موسوم به سوخو 30 در استاندارد SM2 را اجرا کرد. اين هواپيما که اولين پرواز خود را در فوريه 2021 را انجام داده در حقيقت يک سوخو 30 است که عمده توانايي خود را از سوخو 35 دريافت کرده است.

در هواپيماي سوخو 30 اس ام 2 تغييرات اصلي شامل تعويض موتورها، سامانه راداري، سامانه جنگال و سيستم جستجوگر و تعقيب فروسرخ است. تمام اين سيستم ها با سوخو 35 مشترک است.

سوخو 30 اس ام 2 به شکل خاص به رادار N035 Irbis-E مجهز است. يک رادار آرايه فازي غير فعال با طراحي ترکيبي که توان کشف هدفي با سطح مقطع راداري به اندازه 3 متر مربع را در فاصله 400 کيلومتري را دارد. اين رادار در بحث نقشه برداري وضعيت SAR از سطح زمين توان تهيه نقشه هايي با کيفيت 1 متر مربع از سطح زمين را دارد در حالي که کيفيت رادار N011M Bars در اين بخش 10 متر است. اين رادار توانايي رهگيري 30 هدف و درگيري همزمان با 8 هدف را دارد که نسبت به مدل N011M Bars دو برابر افزايش پيدا کرده است.

به صورت کلي سوخو 30 اس ام 2 يک فروند سوخو 35 است که به جاي يک نفر داراي 2 نفر سرنشين است.

چرا خريد SM2 براي ايران مهم است؟

با توجه به اخبار موجود قرار است که کشورمان تعداد 12 فروند جنگنده سوخو 30 اس ام 2 را که قبلا ساخته شده و ساعت پروازي پاييني دارند را در سال 2027 ميلادي تحويل بگيرد. اما چرا خريد اين پرنده يک قدم مثبت و مهم براي نهاجا به حساب مي آيد؟

مبحث مهم و اوليه کمک به افزايش ساعت پروازهاي آموزشي و آماده کردن خلبان هاي جديد براي ناوگان جنگنده هاي سوخو 35 نهاجا است. بر اساس اطلاعات موجود در فضاي مجازي، کشور ما تعداد 48 فروند جنگنده سوخو 35 نيز سفارش داده است.

در بحث آموزشي خلبانان جت در مرحله اول وارد کابين جنگنده ياک 130 مي شوند و با فضاي کابين هاي ديجتال و صفحات نمايشگر که وضعيت و شباهت بالايي به کابين جنگنده هاي پيشرفته مثل سوخو 35 دارد را تجربه مي کند.

اما در بحث سوخو 35 اين مسئله بسيار مهم است که در اين هواپيما تنها 1 خدمه وجود دارد و اولين پرواز در اصل پرواز سولوي خلبان به حساب مي آيد. هر چقدر خلبان آموزش هاي لازم را ديده باشد و در شبيه ساز پرواز کرده باشد اما هميشه درصدي از مشکلات و احتمال بروز حادثه در اين نوع پرنده ها وجود دارد.

حالا با اضافه شدن سوخو 30 اس ام 2 و داشتن کابين دو نفره فضايي براي آموزش و شبيه سازي واقعي براي خلبانان سوخو 35 ايجاد مي شود و آنان مي توانند با اطمينان بيشتري براي پرواز با جنگنده هاي سوخو 35 اقدام کنند. در عين حال خدمه زميني و تکنسين هاي نيروي هوايي ارتش نيز به جاي کار بر روي چند نوع موتور و رادار مختلف براي هر دو مدل هواپيما صرفا با يک نوع موتور و يک نوع رادار سر و کار دارند و اين مسئله در بحث هزينه و زمان کاهش قابل توجهي را موجب مي شود.

اما در کنار بحث آموزش و آماده سازي خدمه سوخو 35 بايد به اين مسئله نيز اشاره کرد که خود هواپيماي سوخو 30 اس ام 2 به خاطر بهره بردن از دو نفر خدمه و داشتن يک نفر افسر کنترل کننده سامانه هاي تسليحاتي در کابين عقب و داشتن رادار و سيستم هاي کشف هدف پيشترفته خود مي تواند در نقش يک پلتفرم تهاجمي بسيار قدرتمند در کنار سوخو 35 هاي نهاجا ظاهر شود. گزينه اي مثل موشک هوا به هواي برد بلند R37M با برد بيش از 300 کيلومتر از جمله تسليحاتي است که مي تواند براي اين جنگنده در نقش هوا به هوا توانايي بالايي را ايجاد کند.

به صورت کلي مي توان گفت که 48 فروند سوخو 35 در کنار 12 فروند سوخو 30 اس ام 2 مي تواند يک ناوگان 60 فروندي مناسب براي آغاز بازسازي و نوسازي نيروي هوايي ارتش جمهوري اسلامي ايران را ايجاد کند.