تأسيس مرکز عمليات پشتيباني منطقه‌اي ناتو در قطر؛

ناتو و قطر بر سر يک برنامه مشارکتي جديد به توافق رسيده‌اند و به تأسيس يک مرکز منطقه‌اي تحت نظارت ناتو براي عمليات پشتيباني در قطر نزديک شده‌اند.

«عرب نيوز» در مقاله‌اي به بررسي همکاري اعراب خليج فارس و ناتو پرداخته که در ادامه آمده است.

لازم به ذکر است انتشار مقالات خارجي به معناي تاييد محتواي آن از سوي تابناک نيست.

در حاشيه نشست سران ناتو در آنکارا در تاريخ 7-8 ژوئيه، وزراي خارجه ناتو و مقامات ارشد کشور‌هاي شوراي همکاري خليج‌فارس، يک نشست ويژه براي بحث در مورد تحولات خليج‌فارس، خطرات امنيت دريايي در تنگه هرمز و راه‌هاي تقويت همکاري بين اين ائتلاف و شوراي همکاري خليج‌فارس برگزار کردند.

در اين نشست، مقاماتي از کشور‌هاي شريک در ابتکار همکاري استانبول (ICI) يعني بحرين، کويت، قطر و امارات متحده عربي حضور داشتند.

بحث‌هاي بين مقامات شوراي همکاري خليج‌فارس و ناتو بر سه موضوع اصلي متمرکز بود: اول، امنيت تنگه هرمز، زيرا بريتانيا و فرانسه يک مأموريت چندمليتي دريايي براي هرمز را پيشنهاد کردند که مي‌تواند به عنوان چارچوبي براي هماهنگي ناتو و شوراي همکاري خليج‌فارس عمل کند.

دوم، همکاري در حوزه صنايع دفاعي، با توجه به اينکه کويت و بحرين حتي در زمان برگزاري نشست ناتو نيز تحت حملات ايران قرار داشتند.

سوم، روابط نهادي که در آن مقامات ناتو همکاري قوي‌تر در چارچوب ابتکار همکاري استانبول (ICI) را پيشنهاد کردند. در طول اين نشست، هيئت قطري اعلام کرد که ناتو و قطر بر سر يک برنامه مشارکتي جديد به توافق رسيده‌اند و به تأسيس يک مرکز منطقه‌اي تحت نظارت ناتو براي عمليات پشتيباني از صلح در قطر نزديک شده‌اند.

در منطقه خليج‌فارس، کويت از سال 2017 ميزبان مرکز منطقه‌اي ابتکار همکاري استانبول ناتو بوده است.

ابتکار همکاري استانبول (ICI) در سال 2004 راه‌اندازي شد، اما هنوز نتوانسته است به پتانسيل کامل خود به عنوان چارچوبي براي همکاري ناتو و شوراي همکاري خليج‌فارس دست يابد.

با اين حال، در سال‌هاي اخير، به ويژه به دليل چالش امنيتي فوري ناشي از جنگ با ايران، دوباره اهميت پيدا کرده است.

 بنابراين، نيروي محرکه پشت نشست ويژه مقامات ناتو و شوراي همکاري خليج‌فارس در نشست آنکارا، حملات ايران به کشور‌هاي عضو شوراي همکاري خليج‌فارس از 28 فوريه و اختلال در تردد دريايي از طريق تنگه هرمز بود.

جنگ، هرمز را به يک مرز استراتژيک جديد براي ناتو تبديل کرده است و در عين حال، کشور‌هاي شوراي همکاري خليج‌فارس را به عنوان شرکاي کليدي منطقه‌اي اين ائتلاف معرفي مي‌کند.

در نتيجه، تنگه هرمز براي اولين بار در بيانيه نهايي ناتو ظاهر شد. در بيانيه نهايي اين ائتلاف، اعضا مجدداً تأکيد کردند که «ايران هرگز نبايد به سلاح هسته‌اي دست يابد و از ايران مي‌خواهند که به طور کامل به آزادي کشتيراني در تنگه هرمز احترام بگذارد.»

آنها همچنين از کشور‌هاي عضو ابتکار همکاري استانبول خواستند تا براي آينده هرمز با ناتو همکاري کنند.

حتي پيش از برگزاري نشست، مقامات ناتو بار‌ها تأکيد کردند که امنيت اروپا و خليج‌فارس به طور جدايي‌ناپذيري به هم مرتبط هستند. آنها استدلال کردند که ناتو ديگر صرفاً به دفاع از قلمرو متحدان خود نمي‌پردازد، بلکه مي‌تواند به طور مشروع به تحولات فراتر از مرز‌هاي خود نيز واکنش نشان دهد، زماني که اين تحولات پيامد‌هاي مستقيمي براي امنيت اروپا داشته باشند، همانطور که در مورد تنگه هرمز صادق است.

با اين درک، در طول نشست با مقامات خليج‌فارس، فرانسه و بريتانيا پيشنهاد ايجاد يک ائتلاف چندمليتي دريايي را براي تضمين عبور امن از اين تنگه پس از کاهش تنش‌ها يا حل و فصل درگيري ارائه دادند.

با اين حال، با توجه به مخالفت مستمر ايران، بعيد به نظر مي‌رسد که اين پيشنهاد عملي شود. با اين وجود، اين پيشنهاد نشان‌دهنده تمايل ناتو، در ميان برخي از کشور‌هاي عضو، براي ايفاي نقش بيشتر در امنيت دريايي در همکاري با شرکاي خليج‌فارس بود.

اگرچه ممکن است نتوان از «ناتويي شدن» امنيت خليج‌فارس سخن گفت، اما مي‌توان از يک همکاري امنيتي کارکردي نوظهور بين اين ائتلاف و کشور‌هاي شوراي همکاري خليج‌فارس نام برد.

نشست آنکارا و گنجاندن تنگه هرمز در بيانيه نهايي به عنوان يکي از حوزه‌هاي مورد علاقه استراتژيک ناتو، نشان‌دهنده تکامل راهبرد اين ائتلاف در قبال خليج‌فارس، از يک تعامل صرف به يک همکاري امنيتي کارکردي با کشور‌هاي شوراي همکاري خليج‌فارس است که در آن امنيت دريايي در تنگه، حوزه کليدي تمرکز محسوب مي‌شود.

امنيت دريايي در حال حاضر حوزه‌اي تخصصي براي ناتو است که از ديدگاه شوراي همکاري خليج‌فارس، آن را به يک بازيگر کليدي تبديل مي‌کند.

با اين حال، اين امر ناتو را به ضامن اصلي امنيت خليج‌فارس تبديل نمي‌کند که قول ايجاد يک فرماندهي دائمي در خليج‌فارس را در آينده بدهد. در عوض، نشان‌دهنده نقش به تدريج در حال افزايش ناتو به عنوان يک بازيگر امنيتي کارکردي است که نقش عملي آن بر حوزه‌اي محدود متمرکز است: ظرفيت‌سازي و اشتراک اطلاعات در حوزه امنيت دريايي، بدون تغيير چارچوب امنيتي به رهبري ايالات متحده در معماري امنيتي خليج‌فارس.

اين نقش کارکردي خود فراتر از گفتگوي متعارف ناتو و ابتکار همکاري استانبول (ICI) رفته و به همکاري نهادي تبديل مي‌شود که خليج‌فارس را به دستور کار گسترده‌تر ناتو در مورد همسايگي جنوبي وارد مي‌کند.

مقامات ناتو هنگام اشاره به همکاري ناتو و شوراي همکاري خليج‌فارس، اغلب بر پرونده ليبي تأکيد مي‌کنند که آن را نمونه‌اي از همکاري ثمربخش مي‌دانند. آنها به دنبال ايجاد مدل مشابهي از همکاري در زمينه تنگه هرمز هستند.

با اين حال، اگرچه نقش کارکردي در حال تحول ناتو توسط انگيزه‌هاي استراتژيک قوي هدايت مي‌شود، عوامل خاصي همچنان بر اين نقش تأثير خواهند گذاشت.

اين عوامل شامل درک ايران از گسترش ناتو، شکاف‌هاي داخلي ميان اعضاي ائتلاف و اولويت‌هاي متفاوت در ميان اعضاي شوراي همکاري خليج‌فارس است.

علاوه بر اين، ساختار همکاري ناتو و ابتکار همکاري استانبول بر اساس يک چارچوب دوجانبه استوار است تا يک مشارکت بين ناتو و شوراي همکاري خليج‌فارس که بتواند چشم‌اندازي جمعي را دنبال کند.

احتمالاً پيوستن عربستان سعودي و عمان به عنوان شرکاي رسمي ابتکار همکاري استانبول (ICI) ممکن است ساختار اين مشارکت را تغيير دهد، زيرا هر دو کشور بازيگران حياتي براي امنيت دريايي در تنگه هرمز و ديپلماسي منطقه‌اي هستند.

براي نمونه، در حالي که نشست ناتو در حال برگزاري بود، وزراي خارجه عربستان سعودي و عمان در مسقط گفت‌و‌گو‌هايي را براي بررسي امنيت دريايي در هرمز در ميان تنش‌هاي مجدد بين ايران و آمريکا برگزار کردند.

در 3 ژوئيه، بريتانيا و فرانسه اعلام کردند که عمان موافقت کرده است تا با هر دو کشور براي تضمين امنيت آبراه‌هاي اين کشور حوزه خليج‌فارس براي کشتيراني همکاري کند.

بنابراين، نشست آنکارا لحظه‌اي مهم در روابط ناتو و خليج‌فارس رقم زد. مشارکت مقامات ارشد خليج‌فارس، گنجاندن تنگه هرمز در بيانيه نهايي و پيشنهادات اعضاي ائتلاف براي تقويت امنيت دريايي در خليج‌فارس، همگي نشان‌دهنده ادغام روزافزون بعد خليج‌فارس در چشم‌انداز امنيتي گسترده‌تر ناتو است.