آيا ناتو در حال فروپاشي است؟

پايگاه خبري الميادين در همين رابطه با اشاره به اختلافات اروپا و آمريکا در چندين پرونده استراتژيک و اقتصادي، از اوکراين و گرينلند گرفته تا وظايف و توزيع مسئوليت‌هاي ناتو و همچنين اختلافات تجاري مرتبط با تعرفه‌ها، نوشت که مطالبات در اروپا براي استقلال استراتژيک و تشکيل قابليت‌هاي دفاعي خودکفا نسبت به آمريکا در حال افزايش است. در اين راستا برخي از پايتخت‌هاي اروپايي به دنبال تنوع بخشيدن به سياست هاي بين‌المللي خود، به ويژه در تعامل با چين و هند، با هدف کاهش وابستگي به واشنگتن
هستند.

امانوئل ماکرون رئيس‌جمهور فرانسه، اخيرا ائتلاف ناتو را «نهادي ضعيف» توصيف کرد که نشان دهنده افزايش اختلافات دروني آن، به ويژه پس از تحولات گرينلند بود. ماکرون در اين راستا از اتحاديه اروپا خواست تا براي آغاز يک بازنگري استراتژيک جامع تلاش کند. وي بر لزوم تقويت قابليت‌هاي خودکفايي اروپايي و کاهش وابستگي به واشنگتن و پکن تأکيد کرد.

از سوي ديگر، دونالد ترامپ، رئيس‌جمهور آمريکا با ابراز ترديد در مورد تعهد برخي کشورهاي اروپايي به دفاع مشترک، انتقادات خود را از اين ائتلاف تکرار و تأکيد کرد که ايالات متحده بيشترين بار مالي آن را بر عهده دارد.

وي در گفتگو با شبکه فاکس نيوز آمريکا، مدعي شد که نيروهاي آمريکايي در افغانستان واقعاً نيازي به نيروهاي ناتو نداشتند و آنها دورتر از خطوط مقدم بودند. او افزود که مطمئن نيست متحدان در صورت بروز درگيري در آينده براي دفاع از آمريکا حضور داشته باشند.

آيا اروپا مي‌تواند نيرويي مستقل از واشنگتن تشکيل دهد؟

شارل ابي نادر، کارشناس مسائل بين الملل در گفتگو با الميادين به بررسي فرضيه تشکيل نيروي نظامي اروپايي مستقل از آمريکا پرداخت و گفت که تشکيل چنين نيرويي از نظر فني غيرممکن نيست، اما مشکل در بعد سياسي-استراتژيک آن نهفته است. وي افزود که آمريکا براي جلوگيري از هرگونه استقلال واقعي اروپا فشار وارد خواهد کرد.

محمد سويدان، پژوهشگر روابط بين‌الملل در گفتگو با الميادين نيز با اشاره به موانع پيش روي اتحاديه اروپا در تشکيل ائتلاف مستقل گفت که اروپا براي تضمين امنيت خود در چارچوب تأمين مالي ناتو و ارائه پشتيباني در تسليحات، اطلاعات فضايي و خدمات سوخت‌رساني به واشنگتن وابسته است. علاوه بر اينکه اروپا از طريق سلطه دلار و تجارت و همچنين تامين گاز خود پس از محروميت از گاز روسيه به آمريکا وابسته است.

سويدان تأکيد کرد که موضع اروپا نشان ‌دهنده خصومت با آمريکا نيست، بلکه شامل نارضايتي فزاينده‌ ناشي از سياست‌هاي ترامپ است که شکاف بين دو طرف را افزايش مي‌دهد و اروپا را به سمت جستجوي جايگزين‌هاي استراتژيک و ائتلاف‌هاي جديد سوق مي‌دهد. وي مي افزايد که اين تحرکات نشان‌ دهنده گرايش جهان به سمت چند قطبي شدن است و آمريکا در چنين شرايطي ديگر تنها قدرت تأثيرگذار نيست. لذا اروپايي‌ها به طور جدي به فکر ايجاد چارچوب جديدي براي ائتلاف‌هاي خارج از کنترل واشنگتن بر ناتو افتاده‌اند.

تحول استراتژيک اروپا؛ تقويت روابط با چين و هند

همزمان با تشديد تنش‌ها در ائتلاف ناتو، برخي پايتخت‌هاي اروپايي به سمت تقويت روابط خود با چين حرکت مي‌کنند. آنها چين را نه تنها يک شريک اقتصادي معتبر، بلکه يک بازيگر بين‌المللي برمي شمارند که نمي‌توان در معادلات استراتژيک آن را ناديده گرفت. تحرکات ديپلماتيک نشان‌دهنده سفرهاي سطح بالاي اروپايي به پکن در چارچوب جستجوي شراکت‌هاي جايگزين و چندجانبه و کاهش وابستگي به آمريکا است.

کر استارمر، نخست‌وزير انگليس در همين راستا، پس از سفر خود به چين، تأکيد کرد که پکن يک بازيگر محوري در صحنه بين‌المللي است. وي بر اهميت ايجاد رابطه‌اي عميق‌تر تأکيد کرد؛ آن هم در شرايطي که دونالد ترامپ، درباره گسترش روابط تجاري انگليس با چين هشدار داده و آن را «خطرناک» توصيف کرد.

اروپا همچنين در چارچوب تلاش براي تنوع بخشيدن به شراکت‌هاي خود خارج از چارچوب ناتو، هند را به عنوان يک شريک اقتصادي پيشرفته، به ويژه براي انگليس بر مي شمارد. نارندرا مودي نخست‌وزير هند و همتاي انگليسي اش از توافقنامه تجاري امضا شده بين دو کشور تمجيد کردند و آن را زمينه‌ساز يک جهش کيفي در روابط اقتصادي دو طرف دانستند.

همچنين دهلي نو و بروکسل اواخر ماه گذشته به توافق تجاري دست يافتند که به عنوان بزرگترين توافق بين دو طرف توصيف شد. اين توافق شامل لغو تعرفه‌هاي گمرکي تا 4 ميليارد يورو به صادرات اتحاديه اروپا به هند و کاهش تعرفه‌ها از حدود 96.6 درصد از اين صادرات است که ورود کالاهاي اروپايي، از جمله خودرو و ماشين‌آلات را تسهيل مي‌کند.

پيامدهاي اختلاف اروپا با واشنگتن تنها به سياست خارجي محدود نمي‌شود، بلکه در عرصه داخلي اروپا نيز مشهود است. نظرسنجي‌هاي اخير نشان‌دهنده کاهش اعتبار آمريکا در کشورهايي مانند فرانسه، آلمان و دانمارک است که افزايش اعتقاد به ضرورت تصميم‌گيري سياسي و دفاعي مستقل اروپا را نشان مي دهد.

اين اختلافات فزاينده در سال 2026 ترديدهايي را درباره آينده پيمان آتلانتيک شمالي «ناتو» و نقش آن در نظام بين‌الملل ايجاد مي‌کند. اين پيمان همچنان ادامه دارد، اما تنش‌هاي کنوني در آن، تنها اختلافات سياسي گذرا نيستند، بلکه نشان‌ دهنده يک تحول ساختاري در روابط بين‌الملل هستند، جايي که اروپا در تلاش است تا موقعيت و نقش جهاني خود را در سايه تغيير سريع موازنه قدرت بين المللي بازتعريف کند.