آماري از ازدواج جوانان در روزهاي جنگ

به اين صورت که جوانان يا از تشکيل خانواده انصراف مي‌دهند يا مراسم عروسي و شروع زندگي مشترک خود را به تعويق مي‌اندازند. حال آنکه اين روند به سود جامعه نيست و شاخص‌هاي مربوط به ازدواج را در ميان مدت با چالش‌هاي جدي همراه مي‌کند.

 در چنين شرايطي که جامعه بيش از هر زمان ديگري نياز به اميدآفريني و شادي دارد و يکي از مصاديق مهم خلق اميد و سرور در جامعه ايراني ازدواج جوانان بوده، ازدواج يکي از راه‌هاي مهم حصول اين شادي و اميد ميان مردم است، لذا با توجه به جنبه‌هاي مهم مورد اشاره ازدواج؛ حتي‌الامکان تداوم روند پيشين در تعداد ازدواج‌هاي کشور و اهميت اميدآفريني ضروري است تا به موضوع ازدواج در شرايط جنگي کشور توجه ويژه شود. در اين راستا، مرکز پژوهش‌هاي مجلس، به منظور ارائه پيشنهادهاي سياستي مؤثر براي صيانت از ازدواج جوانان در شرايط جنگي ادراک صحيح از وضعيت ازدواج در زمان جنگ تحميلي 12 روزه و جنگ تحميلي رمضان، گزارشي را ارائه کرده است.

وضعيت ازدواج در زمان جنگ تحميلي 12 روزه

جنگ 12 روزه در بازه زماني 23 خردادماه تا 3 تيرماه سال 1404 از سوي رژيم صهيونيستي و با پشتيباني دولت آمريکا به کشور تحميل شد. در اين بازه زماني و همزمان با جنگ نظامي، در کل کشور 21 هزار و 684 مورد ازدواج ثبت شده که مقايسه آن با آمار ازدواج در بازه زماني مشابه سال‌هاي گذشته نشان از افزايش محسوس تعداد ازدواج‌ها در دوره جنگ 12 روزه دارد؛ به طوريکه تعداد رخداد ازدواج‌ها طي اين جنگ نسبت به بازه زماني مشابه سال 1403، 20.9 درصد رشد يافته است.

بررسي آمار فوق در دوره جنگ 12 روزه به تفکيک استاني نشان مي‌دهد که به جز تهران، کردستان و سيستان و بلوچستان در تمام استان‌هاي کشور تعداد ازدواج‌ها در مقايسه با زمان مشابه سال 1403 افزايش يافته است.

بررسي آمار استان تهران نشان مي‌دهد با آنکه اين استان در ايام جنگ بيشترين حملات را متحمل شد اما تعداد ازدواج‌ها دچار کاهشي نشده و از 2672 مورد ازدواج در سال 1403، با 5.7 درصد کاهش به 2521 مورد در دوره جنگ 12 روزه رسيده است.

وضعيت ازدواج در زمان جنگ تحميلي رمضان

جنگ رمضان در 9 اسفند سال 1404 و از سوي دولت آمريکا و رژيم صهيونيستي عليه کشور آغاز شد. بررسي آمار رخداد ازدواج در اسفندماه سال 1404 و همزمان با شرايط جنگي نشان مي‌دهد که تعداد ازدواج‌ها در اين ماه نسبت به اسفندماه سال 1403 با کاهش همراه بوده است.

مجموع ازدواج‌ها در بازه زماني 1 فروردين تا 15 ارديبهشت سال 1405 و هم زمان با درگيري نظامي و دوره آتش‌بس نيز در مقايسه با مدت مشابه سال گذشته کاهشي بود، به طوريکه از 55 هزار و 24 مورد ازدواج از فروردين تا 15 ارديبهشت سال 1404 با 6.5 درصد کاهش به 51 هزار و 474 مورد ازدواج در همين بازه زماني در سال 1405 رسيده است.

 انتظار منطقي آن است که در زمان وقوع جنگ، تعداد رخدادهاي ازدواج کاهش يابد. اما بررسي داده‌هاي مربوط به ازدواج در دوره جنگ تحميلي 12 روزه نشان مي‌دهد که نه تنها چنين موضوعي اتفاق نيفتاده،‌ بلکه در اين زمان تعداد ازدواج‌ها افزايش يافته است. حتي در استان تهران که مورد حملات متعدد قرار گرفته بود، روند کاهشي محسوس نيست. به نظر مي‌رسد که محدود بودن گستره درگيري‌هاي نظامي، موجب شده احساس ناامني خانواده‌ها و جوانان به حدي نباشد که برنامه ازدواج خود را متوقف کنند. به طوريکه يک روز پس از آغاز جنگ و در روز 24 خردادماه سال 1404 يعني مقارن با عيد غدير خم، 3681 مورد ازدواج در کل کشور به ثبت رسيده که مقايسه آن با آمار روزهاي قبل و بعد نشان مي‌دهد تعداد ازدواج ها در اين روز قابل توجه است.

همچنين مي‌توان گفت که در جنگ 12 روزه همچون تجربه دوران کرونا که در آن به واسطه کاهش يافتن سطح توقعات آمار ازدواج افزايش يافت، خانواده‌ها و جوانان از رخداد جنگ به عنوان يک فرصت براي تسريع و تسهيل در امر ازدواج استفاده کرده‌اند. در همين راستا اجراي قانون مغفول مانده تسهيل ازدواج جوانان مصوب 27  آذر سال 1384 که هدف آن آسان کردن فرايند ازدواج جوانان بوده، مي‌تواند مؤثر واقع شود.

گفتني است، وضعيت ازدواج در جنگ رمضان شامل دو بخش بود؛ بخش اول مربوط به اسفندماه که به سبب تقارن با ماه مبارک رمضان، سوگواري اجتماعي به مناسبت شهادت رهبر انقلاب (ره) و افزايش گستره جنگ نظامي و بمباران بيشتر مناطق مسکوني، تعداد ازدواج‌ها در اين ماه به طور قابل توجهي در سراسر کشور کاهش يافته است.

بخش دوم نيز مربوط به فروردين‌ماه و نيمه اول ارديبهشت است که بر اساس داده‌هاي فوق مشخص مي‌شود که رفتار خانواده‌ها و جوانان در موضوع ازدواج به وضعيت معمول خود همگرا شده و علي رغم وجود تهديدات ناشي از جنگ، ميزان کاهش در مقايسه با مدت مشابه سال‌هاي پيش محسوس نيست. فاصله گرفتن جامعه از شوک بحراني دوره اوايل جنگ، تعطيلات نوروزي و وجود تعطيلي‌هاي مکرر دانشگاه‌ها، ادارات دولتي و کسب و کارها در اين بازه زماني مي‌تواند به عنوان عوامل زمينه‌ساز براي بالا رفتن آمار ازدواج جوانان باشد.

داده‌هاي آماري نشان مي‌دهند که ازدواج جوانان در شرايط معمول جنگ نظامي همچون جنگ 12 روزه و جنگ تحميلي رمضان فروردين و نيمه اول ارديبهشت سال 1405 با کاهش شديد همراه نبوده و چه بسا در مواردي همچون دوره جنگ 12 روزه، افزايش يافته است. اين موضوع مي‌تواند به عنوان يکي از نقاط قوت فرهنگي و اجتماعي کشور محسوب شود که اولويت ازدواج براي خانواده‌ها و جوانان به گونه‌اي است که حتي در زمان‌هاي بحراني نيز اين امر مهم کنار گذاشته نمي‌شود. در چنين شرايطي دولت بايد تمام توان خود را براي تداوم جريان تشکيل خانواده جوانان به کار گرفته و در اين موضوع راهبردي دوشادوش جوانان و خانواده‌ها قرار گيرد.

حتي برهه کنوني فرصتي مناسب براي اجراي قانون تسهيل ازدواج جوانان بوده که هدف آن آسان کردن فرايند ازدواج و شروع زندگي مشترک زوجين جوان بوده و بيش از 20 سال هنوز بلااجرا باقي مانده است.

در اين راستا لازم است تا از سوي دولت در قبال موضوع ازدواج جوانان راهبردهايي اتخاذ شود که موارد مهم آن عبارت‌اند از:

    حمايت معنوي از ازدواج جوانان و رواج گفتمان «اولويت داشتن امر ازدواج جوانان» ولو در شرايط جنگي

    ضرورت تداوم و افزايش حمايت‌هاي مادي از ازدواج جوانان

    ترويج فرهنگ ازدواج آسان و کمک به تحقق آن

در ادامه اين گزارش مرکز پژوهش‌هاي مجلس به ارائه پيشنهاداتي پرداخته است؛ از جمله بهره‌گيري از ظرفيت فعاليت رسانه‌اي مسئولان ارشد نظام و جريان‌سازي رسانه‌اي صدا و سيما ذيل حمايت معنوي از ازدواج جوانان و رواج گفتمان اولويت داشتن امر ازدواج جوانان ولو در شرايط جنگي.

همچنين اين مرکز نسبت به ضرورت تداوم و افزايش حمايت مادي از ازدواج جوانان اشاره کرده است.

مراقبت از حسن اجراي سياست اعطاي تسهيلات ازدواج به جوانان

بر اساس الزامات مصارف قانون بودجه سال 1405 کل کشور، يکي از موارد مهم مصرف 000/750/4 ميليارد ريال اعتبار پيش‌بيني شده براي اعطاي تسهيلات قرض‌الحسنه مقوله ازدواج، موضوع ماده (68) قانون حمايت از خانواده و جواني جمعيت مصوب سال 1400 است. با وجود شرايط تورمي، اما مبلغ وام ازدواج (300 ميليون تومان براي زوج‌هاي بالاي 25 سال و زوجه‌هاي بالاي 23 سال و 350 ميليون تومان براي زوج‌هاي زير 25 سال و زوجه‌هاي زير 23 سال) همچنان کمک زيادي براي جوانان محسوب مي‌شود که اهتمام دولت بانک مرکزي و نظارت بيش از پيش مجلس شوراي اسلامي نسبت به اجراي حداکثري آن مي‌تواند متضمن تداوم اجراي اين سياست کليدي باشد.

اعطاي تسهيلات ازدواج ويژه دانشجويان

با توجه به غير حضوري شدن دانشگاه‌ها و بلا استفاده ماندن رديف‌هاي بودجه‌اي در امور تغذيه، خوابگاه و غيره، پيشنهاد مي‌شود وزارت علوم،‌ تحقيقات و فناوري از طريق صندوق رفاه دانشجويان در چارچوب اختيارات ماده 79 قانون تنظيم بخشي از مقررات مالي دولت مصوب 1380 و با همکاري سازمان برنامه و بودجه از محل اعتبارات صندوق رفاه دانشجويان در قانون بودجه کل کشور سال 1405 با موضوع تغذيه دانشجويي دانشگاه‌ها، مراکز و مؤسسات آموزش عالي وابسته به وزارت علوم تحقيقات و فناوري به زوج‌هاي دانشجو تحت عنوان تسهيلات قرض الحسنه ازدواج پرداخت کند.

تحقق اجراي ماده (1) قانون تسهيل ازدواج جوانان با موضوع صندوق اندوخته جوانان از طريق مشارکت مردمي و ارائه تسهيلات مسکن از اين محل

پيشنهاد مي‌شود دولت در راستاي توانمندسازي جوانان براي تشکيل خانواده از طريق جلب مشارکت مردم نسبت به اجراي ماده يک قانون تسهيل ازدواج جوانان و تأمين منابع مالي صندوق اندوخته جوانان موضوع اين ماده قانوني را از طريق مشارکت مالي مردمي اقدام و از اين محل براي نياز جهيزيه و مسکن جوانان وديعه ساخت و خريد متناسب با ميزان منابع مالي صندوق و تعداد متقاضيان تسهيلات قرض الحسنه پرداخت کند.

ترويج فرهنگ ازدواج آسان و کمک به تحقق آن شامل جريان‌سازي رسانه‌اي در صدا و سيما با محوريت ازدواج آسان جوانان در جنگ به کمک توليد گزارش‌هاي خبري و ميداني، ساخت مستند و قالب‌هاي خلاقانه،‌ فراگير کردن برگزاري مراسم‌هاي عقد و ازدواج در تجمعات شبانه، ايجاد غرفه‌هاي مشاوره ازدواج آسان جوانان در تجمعات شبانه، تأمين مسکن موقت زوج‌هاي جوان،‌ تأمين مسکن دائم زوج‌هاي جوان، راه‌اندازي پويش ملي همياري مسکن زوجهاي جوان، تغيير کاربري ساختمان‌هاي دولتي براي تهيه مسکن موقت جوانان و الزام دستگاه‌ها به منظور در اختيار قرار دادن فضاهاي مناسب براي برگزاري رايگان مراسم جشن زوجهاي جوان از ديگر پيشنهادات سياستي عنوان شده است.