ايران دومين کشور جهان در گراني خوراکي‌ها شد!

اين تجربه آن‌قدر تکرار شده که بخشي از زندگي روزمره خانوارهاي ايراني به نظر مي‌رسد؛ اما کافي است کمي از مرزهاي ايران فاصله بگيريم تا معلوم شود چنين سرعتي از گران‌شدن، در جهان تا چه حد غير عادي است.

در حالي که ميانگين تورم خوراکي جهان در سال 2025 تنها 3.4 درصدبوده، تورم خوراکي ايران در ماه‌هاي اخير به محدوده 130 درصدي رسيده است. اين يعني سرعت گراني غذا در ايران 40 برابر ميانگين جهان است.

چهار ماه تورم سه رقمي

طبق آخرين گزارش‌هاي مرکز آمار، تورم نقطه‌ به‌ نقطه کشور در مرداد به 89 درصد رسيده است؛ يعني متوسط قيمت سبد کالا و خدمات خانوار نسبت به مرداد سال قبل تقريباً 2 برابر شده است. ماندن تورم بالاي 80 درصد براي چهار ماه متوالي به‌ تنهايي تصويري نگران‌کننده مي‌سازد، اما سبد غذايي حتي از اين هم سريع‌تر گران شده است.

تورم نقطه‌ به‌نقطه خوراکي‌ها از ارديبهشت امسال در حوالي 130 درصد قرار داشته؛ يعني خانواده‌اي که براي مجموعه‌اي از مواد غذايي در سال قبل 100 واحد هزينه مي‌کرد، حالا براي همان سبد به بيش از 230 واحد پول نياز دارد.

در بعضي اقلام، فاصله حتي بيشتر است. در مرداد تورم نقطه‌ به‌ نقطه روغن و چربي‌ها به 258 درصد و تورم لبنيات و تخم‌مرغ به 163.7 درصد رسيده است. فقط در فاصله يک ماه، سبزيجات بيش از 9 درصد و شير، پنير و تخم‌مرغ 8.6 درصد گران‌تر شده‌اند.

ايران؛ قله دوم گراني غذا

مقايسه جهاني نشان مي‌دهد شدت اين اتفاق تا چه اندازه استثنايي است.

بر اساس آمار فائو، ميانگين تورم خوراکي جهان در سال 2025 حدود 3.4 درصد بوده است. آخرين آمارهاي تورم خوراکي نقطه‌ به‌ نقطه کشورها از پايگاه داده تريدينگ اکونوميکس نيز نشان مي‌دهد تورم خوراکي در 48 کشور جهان کمتر از يک درصد يا حتي منفي بوده و فقط حدود 20 کشور تورمي بالاتر از 10 درصد داشته‌اند.

در صدر جدول، ونزوئلا ايستاده است؛ کشوري که تورم خوراکي آن در ژوئن 2026 به حدود 585 درصد رسيد. معناي ساده اين عدد آن است که قيمت متوسط خوراکي‌ها تقريباً به هفت برابر يک سال قبل رسيده است.

جهش دوباره قيمت‌ها در ونزوئلا با سقوط ارزش بوليوار، دلاري‌شدن قيمت‌ها، کمبود ارز، هزينه بالاي واردات، ضعف توليد داخلي و اختلال‌هاي توزيع همراه شده است؛ مجموعه‌اي از فشارها که اقتصادي مشهور به ابرتورم را بار ديگر به سمت افزايش‌هاي بسيار شديد قيمت سوق داده‌اند.

اما رتبه بعدي متعلق به ايران است. تورم خوراکي ايران در ماه ژوئن حدود 131 درصد ثبت شده؛ فاصله‌اي بزرگ با ونزوئلا، اما همچنان بسيار بالاتر از تقريباً تمام اقتصادهاي ديگر جهان.

تورم خوراکي ايران که از تير سال گذشته بالاي 40 درصد قرار داشت، با شوک حذف ارز ترجيحي و سپس جنگ 40 روزه و محاصره دريايي شدت گرفت و به محدوده‌ 80 درصدي رسيد.

پس از ايران، فاصله ناگهان زياد مي‌شود: ترکيه و آرژانتين حدود 35 درصد، سوريه و مغولستان حدود 25 تا 30 درصد تورم خوراکي داشته‌اند. هائيتي، لبنان، نيجريه، اتيوپي، مالاوي، موزامبيک، سورينام، گينه، قطر، بوليوي، آنگولا و قزاقستان نيز در جمع اقتصادهايي قرار گرفته‌اند که تورم خوراکي آنها بين 10 تا 20 درصد بوده است.

سودان نيز طي سال‌هاي اخير از اقتصادهاي پرتورم جهان بوده، اما آمار جديد قابل مقايسه‌اي از تورم خوراکي آن در دسترس نيست.

زخمي که فقط روي فاکتور خريد نمي‌ماند

بنابراين شايد تنها ونزوئلايي‌ها باشند که در حال تجربه‌اي مشابه مردم ايران باشند و بتوانند اين وضعيت را درک کنند. زيرا به جز چند کشور معدود اين سطح از شدت تورم از اساس وجود ندارد.

پژوهش‌ها نشان مي‌دهند اثر تورم بر زندگي افراد به شدت عميق و ماندگار است.

وقتي غذا سريع‌تر از درآمد گران مي‌شود، بسياري ابتدا تلاش مي‌کنند مقدار مصرف را حفظ کنند، اما سراغ کالاهاي ارزان‌تر و گاه کم‌کيفيت‌تر مي‌روند يا مصرف بعضي گروه‌هاي غذايي را کاهش مي‌دهند. موضوعي که سلامت را به شدت تحت تاثير قرار مي‌دهد. اين فشار براي خانوارهاي کم‌درآمد شديدتر است، چون بخش بزرگ‌تري از بودجه آن‌ها از ابتدا صرف خوراک و نيازهاي ضروري مي‌شود.

اثر تورم به سلامت جسمي هم محدود نمي‌ماند. يک مطالعه در آمريکا نشان داده افرادي که فشار رواني متوسط يا شديد ناشي از تورم را تجربه مي‌کردند، حدود 2.5 برابر بيشتر در معرض اضطراب و بيش از دو برابر بيشتر در معرض افسردگي قرار داشتند.

پژوهشي ديگر در اروپا نيز نشان داد کساني که طي زندگي خود تورم بيشتري را تجربه کرده بودند، رضايت کمتري از زندگي گزارش مي‌کردند.

نکته مهم‌تر اين است که اثر چنين دوره‌هايي به شدت ماندگار است، ممکن است با فروکش‌کردن تورم فوراً ناپديد نشود.

ايران اکنون نه فقط با تورم بالا، بلکه با يکي از شديدترين تورم‌هاي خوراکي جهان روبه‌رو است. وقتي نرخ تورم سه رقمي مي‌شود، مسئله ديگر صرفاً «گراني» نيست؛ پاي کيفيت تغذيه، سلامت روان و احساس امنيت خانوار در ميان است. تا زماني که تورم کاهش نيابد، اين فشار شديد نيز از زندگي روزمره ايراني‌ها عقب نخواهد نشست.