امضاي توافق نفتي عراق و ترکيه براي دور زدن تنگه هرمز

بايراکتار پس از ديدار با وزير نفت عراق در آنکارا اعلام کرد که اين توافق ميان شرکت بوراش ترکيه و شرکت‌هاي سومو و مؤسسه ملي نفت عراق امضا شده است و هدف آن، استفاده بهينه از اين خط لوله با ظرفيت 750 هزار بشکه در روز است.

وزارت نفت عراق نيز با اعلام سفر وزير نفت اين کشور، باسم محمد خضير، به ترکيه براي امضاي توافق موقت يک‌ساله با هدف تداوم صادرات نفت خام عراق از طريق بندر جيهان تاکيد کرد که ظرفيت صادراتي 750 هزار بشکه در روز تعيين شده، اما تحقق اين ميزان به بهبود شرايط امنيتي در منطقه کردستان عراق، بازگشت شرکت‌هاي خارجي و ازسرگيري توليد در اين منطقه وابسته است.

قرارداد قبلي دو کشور که 53 ساله بود، در تاريخ 27 ژوئيه (5 مرداد) منقضي شده بود. با وجود انقضاي قرارداد، جريان نفت از طريق اين خط لوله به دليل اهميت استراتژيک آن در پي بسته شدن تنگه هرمز ادامه يافته است و توافق جديد به صورت پس‌نوشته به تاريخ انقضاي قرارداد قبلي بازگردانده خواهد شد.

بحران صادرات نفت عراق پس از بسته شدن تنگه هرمز

بر اساس داده‌هاي رسمي، ظرفيت صادرات نفت عراق پيش از آغاز جنگ منطقه‌اي در 28 فوريه 2026، حدود 3.5 ميليون بشکه در روز بوده که عمدتاً از طريق تنگه هرمز انجام مي‌شده است . با بسته شدن اين آبراه استراتژيک، صادرات دريايي عراق به شدت کاهش يافت و در ماه مه 2026 به حدود 260 هزار بشکه در روز سقوط کرد که تنها حدود 8 درصد ميانگين سال 2025 بوده است.

بر اساس اعلام مشير صالح، مشاور اقتصادي نخست‌وزير عراق، درآمدهاي نفتي اين کشور از 7 تا 8 ميليارد دلار در ماه به حدود 1.5 ميليارد دلار کاهش يافته و زيان کل تا پايان ماه ژوئن 2026 بين 40 تا 45 ميليارد دلار برآورد شده است.

در اين شرايط، خط لوله کرکوک-جيهان به عنوان تنها مسير صادراتي فعال از طريق خشکي، نقشي حياتي براي عراق ايفا کرده است. اين خط لوله که از دهه 1970 فعاليت داشته و به طول 986 کيلومتر مي‌رسد، در حال حاضر روزانه حدود 170 تا 250 هزار بشکه نفت خام از شمال عراق به بندر جيهان ترکيه منتقل مي‌کند.

پروژه‌هاي جديد آمريکا براي دور زدن تنگه هرمز؛ وعده‌هايي با چالش‌هاي فراوان

در اقدامي همزمان، آمريکا با امضاي قراردادها و مشارکت‌هاي اقتصادي به ارزش حدود 60 ميليارد دلار با عراق، از جمله همکاري با شرکت شورون و کنسرسيومي به رهبري قطر، به دنبال ايجاد شبکه خطوط لوله‌اي است که وابستگي عراق به تنگه هرمز را کاهش دهد.

پروژه جديد خط لوله «بصره-حديثه-کرکوک-جيهان» که مورد حمايت جدي آمريکا قرار گرفته، يک مسير کاملاً جديد و راهبردي است که ميادين جنوبي عراق (بصره) را از طريق حديثه در غرب عراق به کرکوک و سپس به بندر جيهان ترکيه و بندر بانياس در سوريه متصل خواهد کرد.

تام باراک، سفير آمريکا در ترکيه و نماينده ويژه در امور سوريه و عراق، با خوش‌بيني اعلام کرده که اين پروژه‌ها مي‌توانند ظرف دو سال، تنگه هرمز را براي صادرات نفت عراق به «يک موضوع فرعي» تبديل کنند.

با اين حال، کارشناسان و تحليلگران بين‌المللي نسبت به تحقق اين وعده‌ها ترديد جدي دارند. گلدمن ساکس برآورد کرده که ساخت خطوط لوله در يک کشور حداقل دو سال و نيم زمان مي‌برد و پروژه‌هايي که از دو يا چند کشور عبور مي‌کنند، با چالش‌هاي بسيار بيشتري مواجه هستند . همچنين کارشناسان معتقدند صادرات نفت از طريق خطوط لوله زميني همچنان گران‌تر و کم‌بازده‌تر از حمل دريايي بوده و اين زيرساخت‌ها در برابر حملات احتمالي آسيب‌پذيرند.

کريستين رونزي، تحليلگر مؤسسه رِين نتورک، نيز تأکيد کرده که بعيد است در ماه‌هاي آينده بهبود اقتصادي براي عراق حاصل شود و اين کشور براي آينده قابل‌پيش‌بيني به شدت به تنگه هرمز وابسته خواهد ماند.