افزايش مرگ‌ومير ناشي از سرطان در سراسر جهان

گزارش جامع منتشر شده در مجله معتبر علمي «لنست» در آخرين روز سال 2025، زنگ خطر را براي يک «فاجعه قريب‌الوقوع» به صدا درآورده است. طبق تحليل‌هاي «پروژه بار جهاني بيماري‌ها» (GBD)، تعداد مرگ‌ومير ناشي از سرطان در سراسر جهان با جهشي نگران‌کننده روبرو شده و پيش‌بيني مي‌شود تا اواسط قرن بيست و يکم، اين آمار به مراتب وخيم‌تر شود.

بر اساس اين مطالعه که 204 کشور و 47 نوع سرطان را بررسي کرده است، پيش‌بيني مي‌شود تا سال 2050، سالانه 30.5 ميليون نفر به سرطان مبتلا شوند و 18.6 ميليون نفر جان خود را از دست بدهند. نکته هولناک اينجاست که بيش از نيمي از موارد جديد و نزديک به دو سوم مرگ‌وميرها در کشورهاي کم‌درآمد و متوسط رخ خواهد داد.

دانشمندان تأکيد مي‌کنند که اين افزايش خيره‌کننده بيش از آنکه ناشي از تغييرات بيولوژيکي باشد، تحت تأثير دو عامل اصلي رشد جمعيت و سالمندي است. با افزايش سن، خطر ابتلا به سرطان به طور طبيعي بالا مي‌رود. جالب اينجاست که وقتي آمار را بر اساس «سن» استاندارد مي‌کنند، نرخ جهاني سرطان رو به افزايش نيست؛ اين يعني «مديريت پيري جمعيت» به چالش اصلي نظام‌هاي سلامت تبديل شده است.

در حالي که کشورهاي ثروتمند با سرمايه‌گذاري سنگين موفق شده‌اند نرخ مرگ‌ومير ناشي از سرطان را 24 درصد کاهش دهند، وضعيت در کشورهاي فقير معکوس است. نرخ ابتلا در کشورهاي کم‌درآمد 24 درصد و در کشورهاي با درآمد متوسطِ پايين 29 درصد رشد داشته است. اين موضوع نشان مي‌دهد که سرطان در حال تبديل شدن به بحراني است که ريشه در «نابرابري اقتصادي» و «عدم دسترسي به تشخيص زودهنگام» دارد.

اين گزارش تأکيد مي‌کند که 42 درصد از کل مرگ‌هاي ناشي از سرطان (حدود 4.3 ميليون مرگ در سال 2023) به دليل عوامل خطر قابل تغيير رخ داده‌اند. يعني با اصلاح رفتارها مي‌توان جلوي نيمي از فاجعه را گرفت.

دخانيات يکي از عوامل ابتلا به سرطان است که 21 درصد از کل مرگ‌هاي سرطاني در جهان را ايجاد مي‌کند و رتبه اول در اکثر کشورها را دارد. روابط جنسي ناايمن نيز عامل اصلي سرطان در کشورهاي فقير (12.5 درصد مرگ‌ها) محسوب مي‌شود.

از سوي ديگر رژيم غذايي ناسالم، الکل و چاقي، از ديگر عوامل اصلي ابتلا به سرطان هستند که به‌ويژه در مردان عامل 46 درصد مرگ‌ها مي‌شوند. در زنان 36 درصد مرگ و ميرها از اين عوامل نشات مي‌گيرند.

در فاصله سال‌هاي 1990 تا 2023، کشور لبنان بيشترين درصد افزايش را در نرخ ابتلا و مرگ‌ومير سرطان داشته است. در مقابل، قزاقستان بيشترين موفقيت را در کاهش نرخ مرگ‌ومير و امارات متحده عربي بيشترين کاهش را در نرخ ابتلا ثبت کرده‌اند. همچنين، در سال 2023 سرطان سينه شايع‌ترين نوع سرطان تشخيص داده شده و سرطان ريه و مجاري تنفسي مرگبارترين نوع سرطان در جهان بوده‌اند.

سرطان ديگر تنها يک چالش پزشکي نيست، بلکه يک بحران سياسي-اجتماعي است. دانشمندان هشدار مي‌دهند بدون سرمايه‌گذاري فوري در کشورهاي در حال توسعه و مقابله با مصرف دخانيات و نابرابري در درمان، جهان به زودي شاهد بحراني انساني در مقياس وسيع خواهد بود.