ارزش دلاري نقدينگي کشور در کمترين ميزان 20 سال اخير

در نگاه اول شايد رشد 40 درصدي نقدينگي در پايان آبان 1404، تصويري تورمي از اقتصاد ارائه دهد؛ اما وقتي همين نقدينگي با نرخ آزاد دلار سنجيده مي‌شود، نتيجه کاملاً متفاوت است.

ارزش دلاري پول در گردش کشور به محدوده‌اي رسيده که آخرين بار حدود 20 سال پيش تجربه شده بود.

به زبان ساده، سرعت رشد دلار از سرعت خلق پول پيشي گرفته و همين موضوع باعث شده «قدرت واقعي نقدينگي» به‌شدت کاهش پيدا کند.

اين اتفاق معمولاً زماني رخ مي‌دهد که بازار ارز جلوتر از متغيرهاي پولي حرکت مي‌کند و قيمت‌ها بيش از آنکه بر پايه عرضه پول باشد، بر موج انتظارات سوار مي‌شوند.

دلار جلوتر از نقدينگي حرکت کرده است

در شرايط عادي، نرخ ارز و حجم نقدينگي با فاصله زماني به يکديگر واکنش نشان مي‌دهند.

اما وقتي نسبت نقدينگي به دلار به کف تاريخي مي‌رسد، به اين معناست که بازار ارز سريع‌تر از ظرفيت پولي اقتصاد رشد کرده است.

فعالان بازار اين وضعيت را نشانه‌اي از «پيش‌خور شدن ريسک‌ها» مي‌دانند؛ يعني دلار بخشي از نگراني‌هاي آينده را زودتر در قيمت‌ها لحاظ کرده است.

در چنين نقاطي، معمولاً بازار يا وارد فاز اصلاح مي‌شود، يا مدتي درجا مي‌زند تا ساير متغيرها به آن برسند.

به همين دليل، بسياري از تحليلگران معتقدند سطوح فعلي دلار بيش از آنکه نتيجه کمبود نقدينگي باشد، محصول انتظارات تورمي و فضاي پرريسک ماه‌هاي اخير است.

قدرت پول کم شده، اما اقتصاد در حال تطبيق است

افت نقدينگي دلاري پيام روشني براي بخش واقعي اقتصاد دارد؛ بنگاه‌ها امروز براي تأمين سرمايه در گردش، واردات مواد اوليه و حفظ سطح توليد با فشار بيشتري روبه‌رو هستند.

اين موضوع باعث افزايش تقاضا براي تسهيلات بانکي و احتياط بيشتر در سرمايه‌گذاري‌هاي جديد شده است.

با اين حال، تجربه دوره‌هاي مشابه نشان مي‌دهد اين فاز معمولاً پايدار نمي‌ماند. يا نرخ ارز تعديل مي‌شود، يا سياست‌گذار با افزايش جريان اعتبار و نقدينگي، به ترميم قدرت پول کمک مي‌کند.

به بيان ديگر، اقتصاد تمايل دارد خود را با اين عدم‌تعادل تطبيق دهد.

دارايي‌ها از نگاه دلاري ارزان شده‌اند

يکي از پيامدهاي مهم کاهش نقدينگي دلاري، افت ارزش دلاري دارايي‌هاست.

در چنين شرايطي، بازارهايي مانند بورس، املاک و حتي برخي کسب‌وکارها، از منظر سرمايه‌گذاري بلندمدت جذاب‌تر به نظر مي‌رسند.

وقتي کل اقتصاد به دلار کوچک مي‌شود، معمولاً بخشي از سرمايه‌ها به‌دنبال فرصت‌هاي کم‌ارزش‌گذاري‌شده مي‌گردند.

همين موضوع مي‌تواند در ماه‌هاي آينده، زمينه بازگشت تدريجي پول به بازار سرمايه و دارايي‌هاي مولد را فراهم کند؛ به‌ويژه اگر فضاي سياسي و ارزي ثبات نسبي پيدا کند.

فنر نقدينگي؛ اصلاح دلار يا رشد پول؟

اقتصاد نمي‌تواند براي مدت طولاني در چنين عدم‌تعادلي باقي بماند. دو مسير محتمل پيش‌روست:

يا با بهبود فضاي انتظارات و ورود منابع ارزي، دلار بخشي از رشد اخير را پس مي‌دهد؛

يا براي جبران فشار روي توليد و بودجه، حجم نقدينگي با شتاب بيشتري افزايش پيدا مي‌کند.

در سناريوي دوم، هدف سياست‌گذار معمولاً جلوگيري از افت فعاليت اقتصادي است؛ يعني تزريق پول براي حفظ جريان توليد و تقاضا.

اين مسير اگرچه مي‌تواند در کوتاه‌مدت به اقتصاد نفس بدهد، اما نيازمند مديريت دقيق است تا به موج جديد تورمي منجر نشود.

معيشت و تقاضا؛ مردم محتاط‌تر شده‌اند

کاهش ارزش دلاري نقدينگي به‌طور طبيعي قدرت خريد خانوارها را در کالاهاي سرمايه‌اي و بادوام محدود مي‌کند.

نتيجه آن، افت معاملات در بازارهايي مانند مسکن، خودرو و لوازم خانگي است.

اما همين افت تقاضا، در کنار تعديل انتظارات، مي‌تواند به مرور به ثبات نسبي قيمت‌ها کمک کند؛ به‌خصوص اگر سياست‌هاي حمايتي هدفمند و کنترل انتظارات تورمي هم‌زمان اجرا شود.

اقتصاد در فاز تنظيم مجدد است، نه بحران

صادق محبي، کارشناس اقتصادي در گفت‌وگو با خبرنگار اقتصادي خبرگزاري فارس گفت: رسيدن نقدينگي دلاري به کف تاريخي الزاماً خبر بد مطلق نيست.

اين کارشناس اقتصادي ادامه داد: بازار ارز جلوتر از متغيرهاي پولي حرکت کرده. يعني دلار بخش زيادي از ريسک‌ها را پيشاپيش قيمت‌گذاري کرده است.

وي افزود: معمولاً در چنين شرايطي يا نرخ ارز وارد فاز اصلاح و تثبيت مي‌شود، يا سياست‌گذار با افزايش جريان اعتبار اجازه مي‌دهد اقتصاد خودش را با سطح جديد قيمت‌ها تطبيق دهد.

محبي تاکيد کرد: از زاويه سرمايه‌گذاري، اين وضعيت به معني ارزان‌شدن دارايي‌هاي ريالي نسبت به دلار است. بورس، املاک و حتي برخي کسب‌وکارها امروز در مقايسه تاريخي در سطوح پاييني قرار دارند. اگر شوک سياسي جديدي وارد نشود، اين نقطه مي‌تواند آغاز بازگشت تدريجي پول به بازارهاي مولد باشد.

به گفته اين تحليل‌گر، نگراني اصلي نه سطح فعلي دلار، بلکه نحوه مديريت مرحله بعد است؛ اگر رشد نقدينگي بدون برنامه اتفاق بيفتد، تورم تشديد مي‌شود.

وي تصريح کرد: اما اگر تزريق پول هدفمند باشد و هم‌زمان انتظارات تورمي کنترل شود، مي‌شود از اين مقطع عبور کرد بدون اينکه اقتصاد وارد سيکل جديد بي‌ثباتي شود. به‌نظر من بازار الان بيشتر در فاز تنظيم مجدد است تا بحران.

چالش‌هاي کاهش نقدينگي دلاري

رسيدن نقدينگي دلاري به کف 20 ساله، نشانه ورود اقتصاد به يک نقطه بازتنظيم است؛ نقطه‌اي که در آن دلار جلوتر از متغيرهاي پولي حرکت کرده، دارايي‌ها از منظر دلاري ارزان شده‌اند و سياست‌گذار ناچار است ميان کنترل تورم و حمايت از توليد تعادل تازه‌اي ايجاد کند.

اين وضعيت اگرچه چالش‌هايي به همراه دارد، اما هم‌زمان مي‌تواند فرصتي براي اصلاح بازار ارز، بازگشت تدريجي جذابيت به بورس و جهت‌دهي نقدينگي به سمت بخش‌هاي مولد باشد، مشروط بر آنکه مديريت انتظارات و سياست‌هاي پولي با دقت بيشتري دنبال شود.