ارتباط 35 درصد مرگ‌ها در کشور با عوامل تغذيه‌اي

دکتر احمد اسماعيل‌زاده در همايش بزرگداشت روز جهاني «غذا و تغذيه سالم و روز جهاني مقابله با کاهش اتلاف و ضايعات غذايي» که امروز (30 مهر) برگزار شد، اظهار کرد: تمام افراد به نحوي با غذا در طول شبانه‌روز مواجهه دارند. غذا در بلندمدت و با توجه به اقلامي که براي سلامت بدن تامين مي‌کند، مي‌تواند بر جسم، جان و روح افراد و همچنين شيوع و بروز بيماري‌ها تأثير بگذارد.

اين متخصص تغذيه با بيان اينکه تمام کشورهاي جهان با شيوع بالاي بيماري‌هاي غيرواگير مواجه هستند، توضيح داد: نقش غذا و تغذيه در شيوع و بروز بيماري‌هاي غيرواگير بيانگر اين است که تغذيه سالم از راهکارهاي اصلي پيشگيري از بيماري‌هاي غيرواگير است. نتايج مطالعات جهاني، تغذيه را در کنار ساير عوامل مرتبط با سبک زندگي از مهم‌ترين عوامل خطر در بروز و شيوع بيماري‌هاي غيرواگير معرفي کرده‌اند. ساير عوامل مرتبط با سبک زندگي نيز نقش اساسي دارند، اما نمي‌توان از نقش تغذيه سالم در بروز بيماري‌هاي غيرواگير چشم‌پوشي کرد.

او با بيان اينکه بيش از 80 درصد مرگ‌هاي کشور به بيماري‌هاي غيرواگير منتسب است، گفت: آمار و ارقام نشان مي‌دهد حدود 450 تا 460هزار مرگ سالانه به علل مختلف در کشور اتفاق مي‌افتد. همچنين بررسي مرگ‌هاي منتسب به عوامل تغذيه‌اي نشان مي‌دهد 30 تا 35 درصد مرگ‌وميرها به‌صورت مستقيم يا غيرمستقيم به عوامل تغذيه‌اي مربوط هستند.

مديرکل دفتر بهبود تغذيه جامعه وزارت بهداشت با بيان اينکه عوامل تغذيه‌اي طيف بسيار گسترده‌اي دارند، توضيح داد: عوامل تغذيه‌اي شامل چاقي و بيماري‌هاي مزمن مرتبط با غذا و تغذيه تا دريافت ناکافي غلات کامل، فيبر، ميوه‌ها، سبزيجات و اسيدهاي چرب امگا 3 مي‌شود؛ مسائلي که در کشور مواجه هستيم.

اسماعيل‌زاده درباره تغيير الگوي تغذيه در کشور توضيح داد: مردم به‌تدريج از غذاهاي سنتي فاصله گرفته‌اند و در مسير مصرف غذاهاي با گرايش غربي و ناسالم روي آورده‌اند. اين فرهنگ در شهرهاي بزرگ کشور گسترش يافته و در شهرهاي کوچک نيز در حال گسترش است.

او ادامه داد: موضوع رايج‌شدن مصرف غذاهاي ناسالم، مسئوليت سنگيني بر عهده کارشناسان تغذيه و متخصصان اين حوزه قرار داده، بنابراين لازم است براي اصلاح عادت‌هاي غذايي و ارتقاي وضعيت تغذيه در کشور تلاش کنيم.

مديرکل دفتر بهبود تغذيه جامعه وزارت بهداشت درباره شاخص‌هاي سوءتغذيه گفت: وضعيت سوءتغذيه در کشور به‌ويژه براي گروه سني کودکان کمتر از پنج سال که در ارزيابي‌هاي بين‌المللي مورد توجه قرار مي‌گيرد تا دهه اخير نسبتاً مطلوب است. آمار لاغري در کودکان زير پنج سال حدود پنج درصد و کوتاه‌قدي نيز حدود 4.8 تا پنج درصد است.

او با بيان اينکه وضعيت سوءتغذيه در کشور يکسان نيست، گفت: آمار سوءتغذيه در برخي استان‌هاي کشور حدود دو تا سه درصد و در برخي استان‌ها حدود 10 تا 16 درصد است، اما براساس ميانگين کشوري، اين شاخص‌ حدود پنج درصد برآورد مي‌شود. آخرين آمار سوءتغذيه براي سال‌هاي 1395 و 1396 است و حدود 10 سال از آخرين بررسي‌ها مي‌گذرد.

اين متخصص تغذيه ادامه داد: براساس تغييرات وضعيت معيشتي، گراني‌ها در کشور و جنگ‌هاي اخير، بايد نقش عوامل بر وضعيت تغذيه مردم مشخص شود.

اسماعيل‌زاده درباره وضعيت اضافه‌وزن و چاقي کودکان و نوجوانان اظهار کرد: با معضل اضافه‌وزن و چاقي در گروه سني کودکان و نوجوانان نيز مواجه هستيم؛ به‌نحوي که تقريباً يک نفر از هر چهار دانش‌آموز به اضافه‌وزن يا چاقي مبتلا است. اين موضوع زنگ خطري براي سال‌هاي بعدي زندگي اين افراد محسوب مي‌شود.

او درباره وضعيت اضافه‌وزن بزرگسالان گفت: آمار و ارقام نشان مي‌دهد وضعيت اضافه وزن و چاقي بزرگسالان بالاي 18 سال حدود 65 تا 70 درصد است. به عبارت ديگر، دو نفر از هر سه فرد بزرگسال به اضافه‌وزن يا چاقي مبتلا هستند. اين وضعيت تحت تأثير سبک زندگي ناسالم قرار دارد که بخش عمده‌اي از آن به دريافت‌هاي غذايي مربوط مي‌شود؛ البته عوامل ديگري مانند استرس و فعاليت بدني نيز در اين زمينه دخيل هستند.

اسماعيل‌زاده با بيان اينکه معضل چاقي به ايران محدود نمي‌شود، تصريح کرد: اين مشکل در تمام کشورهاي منطقه و حتي سراسر دنيا وجود دارد. در حال حاضر، کشوري را در جهان سراغ نداريم که با وجود اجراي برنامه‌هاي پزشکي، بهداشتي و مراقبت‌هاي اوليه سلامت بتواند روند چاقي را کاهش دهد يا به سطح ثابتي برساند.

مديرکل دفتر بهبود تغذيه جامعه وزارت بهداشت درباره ساير کمبودهاي تغذيه‌اي گفت: ايران از نخستين کشورهايي است که کمبود روي در آن گزارش شده و متأسفانه اين کمبود همچنان وجود دارد. علت اين موضوع تا حدي به دليل مصرف نان‌هاي تخميرنشده است. نان مصرفي کشور در مواردي فيتات بالايي دارد و اين ماده مانع جذب روي و ساير موادمغذي مي‌شود.

اسماعيل‌زاده درباره وضعيت کمبود آهن نيز گفت: آمار و ارقام کم‌خوني گروه‌هاي سني مختلف از جمله کودکان، نوجوانان، زنان باردار و زنان در سنين باروري نشان مي‌دهد ميزان کمبود آهن حدود 18 تا 22 درصد است که رقم بالايي محسوب مي‌شود. با وجود اجراي برنامه مکمل‌ياري آهن در مدارس کشور طي 15 تا 20 سال گذشته و همچنين غني‌سازي آرد با آهن و اسيدفوليک در طول ساليان متمادي، وضعيت کم‌خوني از 38 تا 40 درصد در بيست سال گذشته به حدود 20 درصد رسيده است.

مديرکل دفتر بهبود تغذيه جامعه وزارت بهداشت گفت: به نظر مي‌رسد برنامه‌هاي کنوني نمي‌توانند ميزان کم‌خوني را کاهش دهند؛ بنابراين لازم است تمام دستگاه‌ها و بخش‌هاي مرتبط با همکاري يکديگر تلاش کنند تا با توجه به پيامدهاي کم‌خوني براي سلامت، اين شاخص در سال‌هاي آينده باز هم کاهش يابد.

اسماعيل‌زاده درباره وضعيت کمبود ويتامين D در کشور اظهار کرد:  طي سال‌هاي گذشته اظهار مي‌شد بيش از 70 تا 80 درصد جامعه ايراني به کمبود ويتامين D مبتلا هستند. ويتامين D نه‌تنها در پوکي استخوان، بلکه در مرگ‌وميرها و بروز بسياري از بيماري‌هاي غيرواگير نيز نقش دارد. پوکي استخوان با تغذيه و دريافت ويتامين D و کلسيم ارتباط دارد.

او با بيان اينکه برنامه پايش ريزمغذي‌ها طي چند سال گذشته به‌صورت مکرر در کشور انجام شده، گفت: براساس آمارهاي نظام بهداشتي، ميزان کمبود ويتامين D در کشور حدود 55 تا 60 درصد است؛ به نظر مي‌رسد در اين زمينه يک گام به سمت بهبود برداشته‌ايم. آمار کمبود ويتامين Dحدود 15 تا 20 درصد کاهش يافته است. اقدامات متعددي بايد انجام شود تا بتوانيم ميزان کمبود ويتامين D را به کمتر از 30 درصد برسانيم.

مديرکل دفتر بهبود تغذيه جامعه وزارت بهداشت همچنين در بخش ديگري از صحبت‌هايش با بيان اينکه مصرف لبنيات در کشور کمتر ازميران توصيه شده است، گفت: ساليان سال است که مصرف لبنيات کشور پايين است. نياز روزانه افراد حدود دو تا سه واحد است، در حالي که بررسي‌هاي ملي مصرف لبنيات نشان مي‌دهد ميانگين مصرف کشوري کمتر از يک واحد در روز است. وضعيت مصرف لبنيات در برخي از اقشار برخوردار بهتر است، اما در استان‌هاي کم‌برخوردار شرايط چندان مطلوب نيست. برنامه‌هاي متعددي از جمله پرداخت يارانه براي لبنيات، اجراي برنامه شير مدارس و آموزش‌هاي مختلف در اين زمينه در حال انجام است.

اسماعيل‌زاده درباره ضرورت مقابله با باورهاي نادرست درباره مصرف لبنيات اظهار کرد: لازم است با باورهاي غلط و خرافاتي که در اين زمينه مطرح مي‌شود مقابله کنيم تا دانش و آگاهي مردم ارتقا يابد و باورهاي نادرست اصلاح شود و مردم به مصرف لبنيات روي بياورند.

او ادامه داد: گراني‌هايي که در سبد لبنيات اتفاق افتاده، عامل بسيار مهمي در کاهش مصرف بوده است. اميدواريم با همکاري ساير دستگاه‌ها بتوانيم مصرف لبنيات را در کشور افزايش دهيم.

اين متخصص تغذيه درباره مصرف ميوه و سبزي در کشور اظهار کرد: براساس ميانگين کشوري، بيش از 50 درصد مردم مصرف کافي ميوه و سبزي ندارند. حتي برخي افراد آگاه و فعال در حوزه سلامت نيز به دلايل مختلف، ميوه و سبزي کافي مصرف نمي‌کنند. قيمت ميوه و سبزي و همچنين نگراني درباره وجود آلاينده‌ها، آفت‌کش‌ها و سموم از جمله عواملي هستند که در اين زمينه مطرح مي‌شوند.

اسماعيل‌زاده ادامه داد: وظيفه داريم نقش ميوه‌ها و سبزي‌جات را در سلامت مردم برجسته کنيم و بيان کنيم که اين مواد غذايي تا چه اندازه مي‌توانند به سلامت کمک کنند و از بروز بيماري‌هاي غيرواگير پيشگيري کنند.

او درباره وضعيت مصرف حبوبات در کشور گفت: وضعيت مصرف حبوبات نيز چندان مطلوب نيست؛ موضوعي که به قيمت اين محصولات و تغيير الگوي تغذيه مربوط مي‌شود. در گذشته ايراني‌ها حبوبات زيادي مصرف مي‌کردند و غذاهايي مانند آبگوشت جايگاه مشخصي در برنامه غذايي داشت؛ در حال حاضر، از اين الگو فاصله گرفته‌ايم.

اسماعيل‌زاده درباره وضعيت مصرف چربي‌ها در کشور اظهار کرد: وضعيت ميزان مصرف چربي در کشور به نسبت مطلوب است، اما نوع چربي‌هاي مصرفي چندان مناسب نيست. دريافت اسيدهاي چرب ترانس از مشکلات اصلي کشور طي سال‌هاي گذشته بود، اما اکنون وضعيت مصرف اين نوع چربي نسبتا مطلوب شده است. با اين حال، دريافت اسيدهاي چرب اشباع همچنان در کشور بالاتر از حد مطلوب است و آموزش در اين زمينه بايد ادامه يابد.

مديرکل دفتر بهبود تغذيه جامعه وزارت بهداشت با بيان اينکه دريافت اسيدهاي چرب امگا 3 نيز در کشور کافي نيست، گفت: ايراني‌ها مصرف چنداني از منابع غذايي دريايي ندارند و روغن‌هاي مصرفي نيز عمدتا از منابعي مانند ذرت و آفتابگردان تامين مي‌شوند. در نتيجه، امگا3 از طريق منابع روغني و منابع دريايي، به ميزان کافي دريافت نمي‌کنيم و وضعيت کشور در اين زمينه چندان مطلوب نيست.

اسماعيل‌زاده در بخش پاياني صحبت‌هايش گفت: ايران جزو معدود کشورهاي دنياست که کارشناس تغذيه را در نظام مراقبت‌هاي اوليه سلامت مستقر کرده است. در حال حاضر، بيش از دو هزار کارشناس تغذيه در برنامه تحول شهري و همچنين برنامه مناطق نيمه‌روستايي مستقر هستند و خدمات ارائه مي‌دهند. در نظر داريم يک کارشناس تغذيه به ازاي هر 20 هزار نفر جمعيت مستقر کنيم.