احتمال توليد مشترک يک موشک مخوف توسط ايران و روسيه

*آنچه در اين مطلب مي آيد صرفا بر اساس و پايه گزارش نشريه فايننشال تايمز انگليس بوده و قطعا انعکاس دهنده نظرات پايگاه خبري - تحليلي مشرق نيست.

نشريه انگليسي از پروژه مشترکي با کد C430L بين ايران و روسيه نام مي برد که از سال 2023 آغاز شده و تا به امروز نيز ادامه دارد. اين نشريه در ابتدا صحبت از کمک هاي فني و نه فروش سلاح به ايران را مطرح مي کند. کمک هايي که ايران را قادر مي سازد تا بتواند موشک هاي کروز ضد کشتي با سرعت مافوق صوت را بسازد.

هدف اصلي در اين بحث کمک به ايران در حقيقت در حوزه ساخت پيشران يا همان موتور رم جت براي موشک هاي کروز است که باعث مي شود موشک کروز بتواند به سرعت هاي مافوق صوت دست پيدا کند. اين نوع موشک ها را مي توان هم در موشک هاي کروز در نقش ضد کشتي و هم در نقش حمله به اهداف زميني مورد استفاده قرار داد.

سيستم پيشران رم جت چيست؟

قبل از پرداختن به روايت هاي نشريه فايننشال تايمز بهتر است کمي با سيستم پيشران رم جت آشنا شويم. موتورهاي رم‌جت را مي‌توان از نظر ساختاري ساده‌ترين نوع از موتورهاي جت برشمرد چراکه در آن کمپرسور براي فشرده سازي هواي ورودي و توربين وجود ندارد و در حقيقت از حرکت رو به جلوي موتور براي فشرده‌سازي هواي ورودي به موتور استفاده مي‌شود.

اساس کار موتورهاي رم‌جت بر پايه پديده‌اي بنام Ram Effect است که در حقيقت همان فشرده شدن و تراکم خود به خود هوا در اثر حرکت يک وسيله با سرعت بسيار زياد است. اين پديده از سرعت‌هاي 500 کيلومتر بر ساعت به بالا خود را نشان مي‌دهد و تا سرعت صوت و حتي سرعت‌هاي بالاتر از 3 ماخ به حداکثر بازدهي خود نمي‌رسد. به همين دليل است که در چنين سرعتي فشرده شدن هوا تا اندازه‌اي است که تراکم لازم براي عملکرد کامل موتور احتراق به وجود مي‌آيد و عملا ديگر نيازي به کمپرسور موتور و در پي آن توربين براي چرخاندن کمپرسور نخواهد بود.

از آنجايي که احتراق موتور در سرعت مافوق صوت مانند روشن کردن يک کبريت در گرباد است، براي ايجاد احتراق در موتورهاي رمجت، قسمتي در ابتداي موتور به شکل يک شيء مخروطي با نام دفيوزر تعبيه شده که وظيفه دارد با توليد امواج ضربه‌اي، سرعت هواي ورودي به موتور را به زير سرعت صوت برساند.

در اينجا مجددا پديده رم افکت بروز پيدا کرده و انرژي جنبشي هوا تبديل به فشار و حرارت بالا ميشود که اين فشار و حرارت تراکم لازم براي احتراق را فراهم مي‌آورد. پس از اين مرحله و ورود هواي فشرده به محفظه احتراق و ترکيب با سوخت و جرقه شمع، احتراق صورت مي‌گيرد و در مرحله بعد وارد قسمت بسيار مهمي در موتورهاي رم جت با نام Flame Holder يا شعله نگهدار مي‌شود که وظيفه مديريت شعله هاي خروجي حاصل از احتراق را بر عهده دارد و در نهايت با خروج گازهاي خروجي از قسمت انتهايي موتور، نيروي پيشران حاصل مي‌شود.

روايت انگليسي از همکاري راهبردي ايران و روسيه

در ادامه به سراغ بحث اطلاعات منتشر شده توسط نشريه فايننشال تايمز در خصوص پروژه C430L مي رويم. کارشناسان نظامي که با اين نشريه انگليسي در اين زمينه همکاري داشتند اعلام کردند که اين انتقال فناوري که در رده علوم و توانايي هاي راهبردي طبقه بندي مي شود مسئله اي بسيار حساس است که لازمه داشتن چراغ سبز از بالاترين مقامات سياسي در روسيه را نياز دارد.

اين نشريه به اين نکته اشاره مي کند که بر اساس اطلاعات در دسترس آنها ايران سيستم پيشران رم جتي را ساخته و آزمايش کرده است ولي مشخص نيست آيا اين سيستم با کمک روسيه ساخته شده يا نه و ايضا اين مسئله که هنوز مشخص نيست همکاري دو طرف وارد بخش طراحي و ساخت يک موشک با اين پيشران شده باشد.

يکي از افسران سابق سازمان CIA که در حال حاضر با انديشکده هاي حوزه نظامي همکاري دارد با ديدن اسناد در اختيار نشريه فايننشال تايمز مي گويد که اين توانايي براي اين يک توانايي راهبردي خواهد بود که مي تواند شناورهاي آمريکايي در منطقه را مورد تهديد قرار بدهد.

اين نشريه در گزارش خود به اين مسئله اشاره مي کند که در نگاه سطحي روابط نظامي بين ايران و روسيه در مسائلي مثل ارسال پهپادهاي انتحاري شاهد از طرف ايران به روسيه براي جنگ اوکراين و از طرف روسيه حمايت هاي اطلاعاتي و پشتيباني از ايران در جريان جنگ با آمريکا بوده است اما پروژه C430L نشان دهنده شکل راهبردي روابط بين تهران و مسکو است که به ايران کمک مي کند به تنهايي يک سيستم تسليحاتي راهبردي را بسازد.

همکاري دو طرفه بين ايران و يک شرکت بسيار خاص روسي

در اين گزارش اين طور روايت شده است که از طرف روسيه در ابتدا شرکت روس ابارون اکسپورت به عنوان شرکت اصلي دولتي مدير هرگونه خريد و فروش تسليحات و خدمات نظامي روسي با وزارت دفاع ايران وارد مذاکره شده و البته بحث تخصصي و فني کار از سمت روس ها در اختيار شرکت NPO Mashinostroyeniya است.

وقتي صحبت از شرکت NPO Mashinostroyeniya مي شود بايد بدانيم که روس ها يکي از قديمي ترين و البته قوي ترين بازيگران خود را به ميدان آورده اند. اين شرکت که فعاليت آن در حوزه راکتي و موشکي است کار خود را از سال 1944 ميلادي آغاز کرده و در روزمه کاري آن نام محصولات بسيار خاصي ديده مي شود. از موشک هاي قاره پيماي UR 100 و UR 200 تا موشک هاي ضد کشتي مثل سري P-500 Bazalt، P-700 Granit و موشک هايپرسونيک زيرکن و البته موشک کروز ضد کشتي مافوق صوت سري P-800 Oniks که در بازار صادراتي با نام ياخونت نيز شناخته مي شود.

در نهايت قرارداد بين طرفين روسي و ايراني در نوامبر 2023 ميلادي (آبان ماه سال 1402 ) به امضاء رسيده است. از آن زمان تا به امروز بنا به ادعاي اين نشريه تعدادي زيادي از مقامات روسي از جمله مهندسين و کارشناسان شرکت روسي NPO Mashinostroyeniya به ايران سفر کردند و جلسات زيادي را با همتايان ايراني خود برگزار کردند. همان طور که در ابتدا اشاره شد در اين گزارش آماده است که ايران سيستم پيشران رم جت خود را طراحي و آزمايش کرده است، بر اساس مدارک ديده شده توسط خبرنگاران اين روزنامه، ايران اقدام به انتقال اطلاعات و يافته هاي خود در بحث پيشران رم جت به متخصصان روسي کرده تا آنها به بررسي داده ها بپردازند.

بر اساس گزارش نشريه فايننشال تايمز، کارشناسان روسي بعد از بررسي حجم بسيار بالايي از اطلاعات که از ايران رسيده از جمله اطلاعات تله متري گرفته شده در آزمايش (که نشان مي دهد ايران واقعا اقدام به آزمايش موتور رم جت کرده است) ليستي از سوالات جديد را براي همکاران ايراني خود ارسال کردند. سوالاتي مثل تغييرات در سوخت موشک در جريان آزمايش، ميزان پايداري محفظه احتراق، وضعيت ورودي هوا و نازل موتور در جريان آزمايش و از همه مهمتر اين که آيا بعد از يک دقيقه اي از آزمايش که ارسال اطلاعات قطع شده بوده آيا موتور همچنان به فعاليت خود ادامه داده يا خير.

بر اساس اطلاعات موجود مهندسان و کارشناسان روسي بر اساس اطلاعات ارسالي از طرف ايران اقدام به انجام عيب يابي و تصحيح هاي لازم کردند. در اين بين و در فاصله سال هاي 2023 تا 2025 چندين سفر توسط مسئولين، مهندسين و طراحان روسي براي پروژه C430L به ايران انجام شده است. در گزارش روزنامه انگليسي نام برخي از افراد سفر کرده به ايران مطرح شده که همگي عمدتا از طراحان بزرگ و مهم شرکت NPO Mashinostroyeniya بوده اند.

از جمله اين افراد - بر اساس گزارش روزنامه انگليسي - مي توان به الکساندر درگاچو، جانشين رييس وقت شرکت NPO Mashinostroyeniya در حوزه توليدات دفاعي که البته سابقه طولاني در حوزه طراحي موشک هاي کروز دريايي نيز دارد، نفر بعدي الکساندر چباکوو رييس بخش طراحي سيستم هاي پيشران هواتنفسي شرکت مورد نظر و شخص مهم ديگر يوري پوروخورچوک مسئول بخش طراحي آيرودينامکي موشک ها و محاسبات بالستيکي اين شرکت بوده است.

در اين گزارش همچنين به برخي از تلاش هاي ايران در حوزه پيشران رم جت و موشک هاي کروز مافوق صوت نيز اشاره شده است. براي نمونه تصوير معروفي از نمايشگاهي در داخل ايران در پاييز سال 1398 در اين گزارش کار شده که يک نمونه از يک موتور رم جت ايراني به رهبري شهيد نشان داده شده است و همچنين به برخي اخبار در سالهاي اخير مبني بر ساخت و يا آزمايش موشک هاي کروز مافوق صوت در رسانه هاي داخلي ايران اشاره شده است.

در مجموعه کارشناسان نشريه فايننشال تايمز اعتقاد دارند که اولا فشار وارد شده خصوصا در بحث حملات عمقي اوکراين به داخل خاک روسيه در سالهاي اخير و تهديدات پوتين مبني بر تلافي بر عليه غرب به احتمال زياد يکي از دلايل مهمي است که روس ها حاضر شدند نه به سمت فروش خود سلاح و بلکه در اختيار دادن اين فناوري بسيار حساس به ايران شوند.

مسئله بعدي اين که با نگاهي به فناوري هاي موجود در داخل ايران در حوزه موشکي مي توان گفت ايران در حوزه هايي مثل طراحي و ساخت موشک هاي کروز مادون صوت و موشک هاي هايپرسونيک با رفتار بالستيکي به سطح بالايي از تجربه و توانايي طراحي و ساخت رسيده است و بحث پيشران هاي رم جت يکي از مهم ترين بخش هايي بوده که ايران سالها در آن تلاش کرده و شايد نتوانسته تا به امروز به نتيجه دلخواه در اين زمينه برسد که حالا با کمک روس ها به احتمال زياد اين مسئله تغيير خواهد کرد.

اين نشريه در پايان گزارش خود به اين مسئله نيز اشاره کرده که ارتباطات بين دو طرف در خصوص اين پروژه ادامه دارد و در تابستان سال جاري تهران و مسکو در حال مذاکره براي انجام بخش بعدي اين پروژه C430L هستند.

چه خواهد شد اگر C430L صحت داشته باشد؟

آنچه در بالا مطرح شد تقريبا مهم ترين بخش هاي گزارش روزنامه انگلبسي فايننشال تايمز بود. در ادامه قصد داريم البته صرفا با فرض اين مسئله که اصولا اگر پروژه اي به نام C430L وجود داشته باشد و به موفقيت برسد به شما بگوييم که در ادامه چه اتفاقاتي براي کشور ما در حوزه موشکي مي تواند رخ بدهد.

با فرض صحت آنچه تا به اينجا گفته شده و البته علم به اين مسئله که ايران قطعا خود نيز يک برنامه توسعه پيشران رم جت را داشته است مي توان گفت احتمالا مقصد اوليه براي توليد محصولات يک موشک کروز مافوق صوت ضد کشتي باشد. زماني که نگاه به شرکت مشاور روسي يعني NPO Mashinostroyeniya و محصولات آن هم داريم اصولا تنها گزينه موجود موشک هاي سري P-800 Oniks که از پيشران رم جت بهره مي برد.

موشک مورد نظر علاوه بر نيروهاي مسلح روسيه تحت پروژه براهموس به هندوستان نيز صادر شده است. اين موشک ها در نقش حمله به اهداف زميني هم در جريان حضور نظامي روسيه در سوريه، هم در جنگ روسيه و اوکراين و هم موشک هاي سري براهموس در جريان درگيري بهار سال گذشته هند و پاکستان مورد استفاده قرار گرفتند.

نکته مهم و اصلي در خصوص يک موشک کروز مافوق صوت سرعت بالاي آن است که با قابليت ذاتي موشک هاي کروز يعني پرواز در ارتفاع پايين ترکيب مي شود و مقابله با اين هدف را براي هر نيروي بسيار سخت مي‌کند.

زماني که به گزارش هاي منتشر شده در طول سالهاي جنگ بين روسيه و اوکراين از طرف واحد هاي پدافندي ارتش اوکراين نگاه مي کنيم موشک هاي ياخونت شليک شده از سيستم موشکي متحرک زمين پايه باستيون جزو مهم ترين تهديدات براي آنها بودند که سيستم پدافندي اوکراين نيز کمترين موفقيت را در برابر آنها داشته و علت اصلي در اين شکست ها نيز سرعت بالاي موشک مورد نظر اعلام شدهاست.

در جريان درگيري سال گذشته بين هند و پاکستان هم اگر چه که توجهات اکثرا به سمت ضربه سنگين نيروي هوايي پاکستان به طرف هندي در رزم هوايي و سرنگون کردن چندين جنگنده از جمله رافال معطوف شد اما در فاز بعدي اين موشک هاي براهموس هوا پرتاب شليک شده از جنگنده هاي سوخو 30 نيروي هوايي هند بودند که به صورت همزمان چند پايگاه هوايي پاکستان را هدف قرار داده و تا حدي توازن بين طرف را بر قرار و در نهايت موجب آتش بس بين دو قدرت اتمي شد.

اما مسئله آخر که شايد مهم ترين بحث در اين گزارش با است اين مطلب به حساب مي آيد که روسيه در حال فروش يک جنگ افزار يا يک سيستم پيشرانه به عنوان يک محصول آماده نبوده و بلکه در حال انتقال فناوري و کمک به توسعه پروژه پيشران رم جت در ايران است. به بلوغ رسيدن و بومي شدن کامل اين فناوري در داخل ايران باعث باز شدن يکي از مهم ترين گره هاي گلوگاهي در توسعه فناوري موشک هاي کروز ايراني بوده و اهميت آنها در زرادخانه ايران را بسيار افزايش مي دهد.

ايضا مسئله استفاده از اين فناوري در توسعه ديگر موشک ها خصوصا موشک هاي هوا به هواي برد بلند نيز از جمله بحث هاي بسيار مهم و راهبردي ديگر است که البته در زماني ديگر بايد به آن پرداخت.