«ايللان ماسک» اولين تريليونر روي کره زمين

طبق آخرين يافته‌ها، ثروت افسانه‌اي ايلان ماسک که اکنون از مرز يک تريليون دلار عبور کرده و او را به نخستين تريليونر جهان تبديل کرده، برپايه‌اي از حمايت‌هاي کلان دولت آمريکا و کاخ سفيد بنا شده است.

رسانه‌هاي بين المللي که در اين زمينه گزارش‌هاي مختلفي ارائه کرده‌اند معتقدند: کمتر رهبر تجاري را مي‌توان يافت که به اندازه ايلان ماسک در فرهنگ عامه نفوذ کرده باشد. اين کارآفرين بلندپرواز به يکي از چهره‌هاي محوري فرهنگ اينترنتي تبديل شده و ثروتي اندوخته است که او را به نخستين تريليونر جهان تبديل کرده است.

در حالي که طرفداران ماسک، صراحت بي‌پرده و بي‌ملاحظه او را بخشي از جذابيتش مي‌دانند، منتقدان وي را به اعمال نفوذي شبيه به اليگارش‌ها متهم کرده‌اند، نسبت به شيوه حکمراني و مديريت در شرکت‌هاي تحت مالکيت او ابراز نگراني کرده‌اند و به مداخله‌هاي سياسي فزاينده و جانبدارانه او اعتراض داشته‌اند.

امپراطوري مالي ماسک

شرکت اسپيس‌ايکس، غول فعال در حوزه موشک‌هاي فضايي، ماهواره‌ها و هوش مصنوعي که همراه با شرکت خودروسازي برقي تسلا هسته اصلي امپراتوري اقتصادي ايلان ماسک را تشکيل مي‌دهد، روز پنجشنبه (21 خرداد) در عرضه اوليه سهام خود رکورد 75 ميليارد دلار سرمايه جذب کرد؛ رخدادي که نشان‌دهنده اشتياق بالاي سرمايه‌گذاران به فعاليت‌هاي تجاري اوست. پيش از اين عرضه، نشريه فوربس ثروت خالص ماسک را حدود 780 ميليارد دلار برآورد کرده بود.

ماسک؛ تريليونري بر مدار سياست

بخش عمده ثروت ماسک اکنون در سهام او در اسپيس‌ايکس متمرکز شده است؛ سهمي که ارزش آن حدود 866 ميليارد دلار برآورد مي‌شود. بر اساس محاسبات خبرگزاري رويترز با استناد به اسناد شرکت‌ها، با احتساب دارايي‌هاي او در تسلا و ساير سرمايه‌گذاري‌ها، ثروت خالص ماسک پس از آغاز معاملات سهام اسپيس‌ايکس در روز جمعه از 1.1 تريليون دلار فراتر خواهد رفت. اين برآورد شامل بسته‌هاي سهامي نيز مي‌شود که به مرور زمان به مالکيت او درمي‌آيند.

فراز و فرودهاي ماسک با کاخ سفيد ترامپ‌نشين

ماسک از آغاز منتقد شخص دونالد ترامپ رئيس جمهوري آمريکا بود. در آستانه انتخابات رياست جمهوري 2016 آمريکا، احساسات خود را در مورد ترامپ به روشني بيان کرد. وي در مصاحبه با سي‌ان‌بي‌سي گفت: احساس مي‌کنم که او فرد مناسبي نيست. به نظر نمي‌رسد او شخصيتي داشته باشد که بازتاب خوبي در مورد ايالات متحده داشته باشد. فکر نمي‌کنم اين لحظه خوبي در دموکراسي ما باشد.

ماسک پس از پايان دوره 130 روزه خود به عنوان کارمند ويژه دولت، از نقش بسيار مشهود خود در کاخ سفيد، يعني رياست وزارت بهره‌وري دولت، کناره‌گيري کرد. جنگ لفظي اندکي پس از آن آغاز شد که ماسک کاخ سفيد را ترک کرد و مخالفت خود را با قانون «يک لايحه بزرگ و زيبا» ترامپ ابراز کرد. اما رابطه آن‌ها آنگونه که در مراسم ختم چارلي کرک فعال سياسي راست‌گرا ديده شدند تنش زدايي شده بود و آبان ماه سال گذشته ماسک در يک مهماني شام در کاخ سفيد شرکت کرد. آخرين پستي که ماسک از ترامپ تمجيد کرد امسال مربوط به ربايش نيکلاس مادورو رئيس جمهوري ونزوئلا بود.

با اين وجود، ماسک در طول دوره اول رياست جمهوري ترامپ روابط سودمند خود را با دولت فدرال حفظ کرد. شرکت او، اسپيس ايکس، همچنان قراردادهاي قابل توجهي را با ناسا و ساير آژانس‌هاي آمريکايي منعقد مي‌کرد.

ماسک؛ تريليونري بر مدار سياست

روابط اين دو اين روند زماني‌که ترامپ در جريان يک گردهمايي انتخاباتي در باتلر، پنسيلوانيا، از يک سوءقصد جان سالم به در برد، به طرز چشمگيري تغيير کرد. ماسک در يک پست پرمخاطب نوشت: من کاملا از ترامپ حمايت مي‌کنم و به بهبودي سريع او اميدوارم.

در‌همان سال ترامپ ماسک را در کنار ويوک راماسوامي نامزد سابق حزب جمهوري‌خواه به عنوان رئيس وزارتخانه‌ي تازه تاسيس بهره‌وري دولت (Doge) اعلام کرد.

در اسفندماه 1403 ترامپ خودروهاي تسلا را در چمن کاخ سفيد به نمايش گذاشت. او در گفتگو با خبرنگاران گفت: «من فقط مي‌خواهم مردم بدانند که نمي‌توان آنها را به خاطر ميهن‌پرست بودن مجازات کرد. مردم عاشق اين محصول هستند.» ترامپ حتي ادعا کرد که خودش يکي از آنها را خريداري کرده است.

نردبان کاخ سفيد تا تريليونري

طبق گزارش واشنگتن پست در طول اين سال‌ها، ماسک و کسب‌وکارهايش حداقل 38 ميليارد دلار قرارداد دولتي، وام، يارانه و اعتبار مالياتي دريافت کرده‌اند که اغلب در لحظات حساس بوده است و به رشدي که او را به ثروتمندترين فرد جهان تبديل کرد، بسيار کمک کرده است.

ماسک؛ تريليونري بر مدار سياست

اين پرداخت‌ها به بيش از 20 سال پيش برمي‌گردد. به گفته دو نفر از افرادي که مستقيما در اين فرآيند دخيل بودند، ماسک اندکي پس از آنکه در سال 2008 مديرعامل تسلاي دچار کمبود نقدينگي شد، سخت تلاش کرد تا از وزارت انرژي وام کم‌بهره دريافت کند. او روزانه جلسات توجيهي با مديران شرکت در مورد مدارک لازم برگزار مي‌کرد و ساعت‌ها با يک مسئول وام دولتي وقت مي‌گذراند.

تسلا با موجي از کمک‌هاي دولتي شکوفا شد

از زمان تاسيس در سيليکون ولي در سال 2003، تسلا از ميلياردها دلار تخفيف و اعتبار مالياتي از کاليفرنيا بهره‌مند شده است. گوين نيوسام (دموکرات)، فرماندار ايالت، ادعا کرده است که بدون نهادهاي نظارتي و مقررات کاليفرنيا تسلا وجود نداشت.

تسلا اعلام کرده است که از سال 2016 بيش از 5 ميليارد دلار در اين ايالت سرمايه‌گذاري کرده و بيش از 47 هزار نفر را استخدام کرده است.

ماسک؛ تريليونري بر مدار سياست

حدود يک سوم از 35 ميليارد دلار سود تسلا از سال 2014 از فروش اعتبارات نظارتي فدرال و ايالتي به ساير خودروسازان حاصل شده است. اين اعتبارات به خودروسازاني داده مي‌شود که استانداردهاي خاصي را رعايت مي‌کنند، از جمله فروش درصد مشخصي از خودروهاي بدون آلايندگي. تسلا بزرگترين فروشنده اين اعتبارات به خودروسازاني است که استانداردها را رعايت نمي‌کنند و مي‌خواهند از پرداخت جريمه اجتناب کنند.

طبق پرونده‌هاي کميسيون بورس و اوراق بهادار، اين اعتبارات نقش مهمي در اولين سه ماهه سودآور اين شرکت در سال 2013 و اولين سال کامل سودآوري آن در سال 2020 ايفا کردند. بر اساس تحليل پرونده‌هاي کميسيون بورس و اوراق بهادار آمريکا، بدون اين اعتبارات، تسلا در سال 2020 بيش از 700 ميليون دلار ضرر مي‌کرد و هفتمين سال متوالي بدون سود را تجربه مي‌کرد.

با اين اعتبارات، اين شرکت سود 862 ميليون دلاري را گزارش کرد. در حالي که ماسک از پايان دادن به اعتبار مالياتي خودروهاي برقي براي مصرف‌کنندگان حمايت کرده است، اما در مورد اين اعتبارات نظارتي چيز زيادي نگفته است.

ناسا به اسپيس ايکس کمک مالي کرد

شرکت موشکي ماسک - که از ابتدا هدفش فرستادن فضانوردان به مريخ بود - در اوايل فعاليت خود از يک مشتري اصلي، يعني وزارت دفاع، کمک مالي دريافت کرد.

پس از تاسيس اسپيس ايکس در سال 2002، ماسک رابطه‌اي نزديک و گاهي خصمانه با ناسا و وزارت دفاع برقرار کرد. اين شرکت براي دسترسي به برنامه‌هاي فضايي تحت حمايت دولت که توسط غول‌هاي هوافضاي مستقر، لاکهيد مارتين و بوئينگ، محاصره شده بودند، به شدت لابي کرد.

ماسک؛ تريليونري بر مدار سياست

اگرچه اين شرکت با 100 ميليون دلار از ثروت شخصي ماسک تاسيس شد، اما اسپيس ايکس مدت‌ها قبل از ارسال هر چيزي به مدار، از مشاوره و پول دولت بهره‌مند شد. بازوي تحقيقاتي تخصصي پنتاگون، معروف به دارپا، در سال 2003 شروع به پرداخت هزينه به اسپيس ايکس براي کارهاي مفهومي اوليه کرد.

اين آژانس بعدا موافقت کرد که پرتاب افتتاحيه اولين موشک اين شرکت، فالکون 1، را خريداري کند، که در مارس 2006 با شکست مواجه شد، زماني‌که موتورهاي آن کمتر از يک دقيقه پس از پرواز‌از کار افتادند. اما پنتاگون براي حمايت از تلاش‌هاي بيشتر براي پرتاب، قرارداد امضا کرد.

در مجموع اسپيس‌ايکس فضايي را فراهم ساخت تا آمريکا سرمايه گذاري گسترده فناورانه بر روي زيرساخت‌هاي مختلف ارتباطي، ماهواره‌اي، دفاعي و حتي امنيت ملي داشته باشد.