کشتي حامل برنج ايران ناپديد شد

جزئيات جديدي از حمله آمريکا به کشتي ايراني «ليان استار» منتشر شد.

 سحرگاه 9 خرداد 1405، در حالي که شناور تجاري «ليان استار» با محموله برنج راهي بندر‌ام‌القصر عراق بود، هدف حمله نظامي نيرو‌هاي آمريکايي قرار گرفت.

به گزارش تابناک؛ سيد محمود ماشيني، يکي از دو مالک اين شناور بوشهري در گفت‌و‌گو با سايت خبري «خليج فارس» از اتفاق تکان‌دهنده‌اي که بر سر کشتي و خدمه‌اش آمده پرده برمي‌دارد؛ روايتي که اکنون از منظر حقوق بين‌الملل، چالشي جدي براي امنيت دريانوردي در خليج فارس ايجاد کرده است.

اين کشتي که با رعايت تمامي تشريفات قانوني، محموله برنج را از کراچي پاکستان به مقصد بندر‌ام‌القصر عراق حمل مي‌کرد، در اثر حمله نظامي آمريکا، آسيب ديد، از کار افتاد و ناپديد شد.

تعقيب و گريز

سيد محمود ماشيني، يکي از مالکين شناور ليان استار، در شرح اين ماجرا مي‌گويد: «کشتي ما با مجوز‌هاي قانوني کامل براي حمل محموله بشردوستانه، مسير خود را آغاز کرد. اما درست پس از عبور از بندر گوادر پاکستان، ناو‌هاي آمريکايي بدون ارائه دليل قانوني، از ادامه مسير ما جلوگيري کرده و کشتي را مجبور به بازگشت به کراچي کردند. مقامات بندر کراچي پس از بررسي دقيق اسناد، هيچ‌گونه تخلفي نيافتند و اجازه حرکت مجدد دادند.»

با اين حال، در ادامه مسير، ناوگان آمريکايي بار ديگر کشتي را متوقف و به سمت مسقط در کشور عمان هدايت کردند. با طولاني شدن اين توقف‌ها و اتمام سوخت و مواد غذايي، وضعيت جسماني دو تن از خدمه رو به وخامت
گذاشت.

ماشيني ادامه داد: «کشتي ناچار شد به مسير خود به سمت‌ام‌القصر عراق ادامه دهد، اما در آب‌هاي فجيره امارات، هواپيماي آمريکايي به خدمه دستور تخليه موتورخانه را داد و تنها 15 دقيقه بعد، کشتي را هدف قرار داد و از کار انداخت. پس از آن نيز، با تهديد ساير شناور‌هاي محلي، مانع از امدادرساني شدند که خوشبختانه با شجاعت يک لنج باري، خدمه نجات يافتند.»

سرنوشت نامعلوم و سکوتِ پاسخگويان

وي با اشاره به اينکه پس از حمله، خدمه خارجي و عمدتا هندي شناور از آن خارج و با قايق خود را به بنادر اطراف رساندند، مي‌گويد: «يک هفته از آن سحرگاه مي‌گذرد و کشتي «ليان استار» ناپديد شده است. معما اينجاست که چرا دستگاه اضطراري EPIRB موقعيت کشتي را مخابره نکرده است؟ اگر کشتي توقيف شده، چرا هيچ اطلاع‌رساني رسمي به مالکين يا دولت صاحب پرچم (گامبيا) صورت نگرفته است؟»

به گفته او، نگراني‌ها درباره «ناپديدسازي اجباري» شناور تجاري دوچندان شده است. مالکين شناور تأکيد دارد که اين سکوت، غيرقابل قبول است و حق پيگيري قضايي در مراجع بين‌المللي براي آنها محفوظ است. وضعيت پيش‌آمده براي «ليان استار»، فراتر از يک خسارت مالي، آزموني براي دستگاه ديپلماسي کشور است.

سايت خليج فارس اضافه کرد: از وزارت امور خارجه و سازمان بنادر و دريانوردي انتظار مي‌رود با پيگيري حقوقي فوري اين پرونده در مجامع بين‌المللي و سازمان‌هاي دريانوردي، نسبت به تعيين تکليف وضعيت کشتي ليان استار، احقاق حقوق تضييع‌شده مالکان ايراني آن و پاسخگو کردن عاملان اين حادثه در آب‌هاي خليج فارس، اقدام قاطع انجام دهند.

سکوت در برابر اين اقدام، مي‌تواند رويه‌اي خطرناک براي امنيت تمامي شناور‌هاي تجاري کشور در منطقه ايجاد کند.

سايت خليج فارس افزود: بررسي ابعاد اين حادثه نشان مي‌دهد که حمله نيرو‌هاي آمريکايي به اين شناور، غيرقانوني بوده و در تضاد با کنوانسيون دريا‌ها مي‌باشد. اين ادعا بر سه پايه حقوقي استوار است:

ماهيت بشردوستانه محموله: «ليان استار» براساس مانفيستي که توسط پاکستان و عمان تاييد شده، حامل محموله برنج بوده است. طبق عرف و قواعد تجارت بين‌الملل، اقلام غذايي و بشردوستانه تحت هيچ شرايطي نبايد هدف محدوديت يا برخورد نظامي قرار گيرند. جلوگيري از انتقال مواد غذايي، نقض آشکار اصول انساني و حقوق تجارت بين‌الملل است.

عدم وابستگي به پرچم ايران: اين شناور در زمان حادثه با «پرچم گامبيا» فعاليت مي‌کرد. از منظر حقوق درياها، حمله به شناورِ تحت پرچم يک کشور ثالث بدون اثباتِ اتهامِ مشخص و طي مراحل قانوني، اقدامي خودسرانه است.

بايد اشاره کرد که استفاده از «پرچم مصلحتي» (Flag of Convenience) کشور گامبيا، رويه‌اي کاملاً استاندارد و رايج در صنعت کشتيراني جهاني است. بسياري از مالکان کشتي‌ها براي تسهيل در امور اداري، بيمه‌اي و مالياتي، از پرچم کشور‌هاي ديگر استفاده مي‌کنند و اين موضوع ربطي به مليت مالک کشتي نداشته و حقي را براي نيرو‌هاي نظامي بيگانه جهت حمله به شناور ايجاد نمي‌کند.

مقصد تجاري قانوني (عراق): مقصد نهايي اين کشتي نيز بندر‌ام‌القصر عراق بوده است؛ کشوري که روابط ديپلماتيک و تجاري گسترده‌اي با ايالات متحده دارد. ممانعت از ورود يک شناور به بندر رسمي يک کشور دوست، هيچ‌گونه توجيه امنيتي يا سياسي ندارد و نقض آشکار حق آزادي تردد در آب‌هاي آزاد محسوبمي‌شود.

به عبارتي، اين اقدام نه تنها با اصول انساني، بلکه با «کنوانسيون سازمان ملل متحد در مورد حقوق درياها» (UNCLOS) در تضاد کامل است. براساس اين کنوانسيون، آزادي کشتيراني و امنيت شناور‌هاي تجاري در آب‌هاي بين‌المللي يک اصل بنيادين است. هدف قرار دادن يک شناور تجاري که هيچ‌گونه محموله نظامي يا غيرقانوني نداشته و در مسيرِ تجارتِ قانونيِ اقلامِ حياتي بوده است، مصداق بارز تعرض به امنيت دريايي است.