چين در آستانه شعله‌ور شدن دوباره جنگ عناصر نادر با آمريکا

به گزارش نشريه مدرن ديپلماسي، احتمال دارد چين در ماه نوامبر از تمديد توافق موقت خود با آمريکا درباره محدوديت‌هاي صادراتي عناصر نادر خاکي خودداري کند؛ اقدامي که مي‌تواند بار ديگر يکي از مهم‌ترين اهرم‌هاي اقتصادي پکن در برابر واشنگتن را فعال کند. با اين حال، شواهد موجود هنوز براي نتيجه‌گيري درباره تصميم نهايي چين کافي نيست.

چين همچنان بازيگر مسلط در زنجيره جهاني تأمين اين عناصر است؛ موادي که در صنايع خودروسازي، الکترونيک، تراشه، هوافضا و صنايع دفاعي کاربرد دارند. پکن از سال 2025 محدوديت‌هايي را براي صادرات برخي عناصر نادر و محصولات مرتبط اعمال کرده است و اين محدوديت‌ها همچنان به‌طور کامل لغو نشده‌اند.

در چارچوب توافقي که سال گذشته ميان دو کشور شکل گرفت، چين اجراي برخي از سختگيرانه‌ترين محدوديت‌هاي صادراتي خود را متوقف کرد و براي صادرات عناصر نادر و برخي مواد معدني راهکارهاي مجوزدهي عمومي در نظر گرفت. اين توافق موقت قرار است در نوامبر 2026 مورد بازبيني قرار گيرد.

با اين حال، نشانه‌هايي وجود دارد که نشان مي‌دهد پکن همچنان از صادرات عناصر نادر به‌عنوان ابزار فشار در مناقشات تجاري و ژئوپليتيکي استفاده مي‌کند.

در ماه‌هاي ژوئن و ژوئيه، چين محدوديت‌هايي را عليه برخي شرکت‌ها و صادرات مرتبط با عناصر نادر اعمال کرد؛ اقدامي که نشان مي‌دهد آتش‌بس به معناي کنار گذاشتن کامل سياست کنترل صادرات نيست.

در عين حال، صادرات برخي مواد به آمريکا اخيراً افزايش يافته است. صادرات اکسيد ايتريم چين به آمريکا در ژوئيه به 29 تن رسيد که دومين حجم ماهانه بالاي صادرات از زمان اعمال محدوديت‌ها در آوريل 2025 بود. صادرات آهنرباهاي دائمي عناصر نادر به آمريکا نيز در همين ماه به 647 تن رسيد.

با وجود اين افزايش، کارشناسان هشدار مي‌دهند که شرکت‌هاي آمريکايي همچنان در برابر اختلال در عرضه عناصر نادر آسيب‌پذيرند.

مرکز مطالعات راهبردي و بين‌المللي گزارش داده که جريان صادرات چين به آمريکا همچنان پرنوسان است و واردات آمريکا از چين به سطح پيش از محدوديت‌هاي سال 2025 بازنگشته است.

اهميت اين موضوع به وابستگي صنايع راهبردي آمريکا به عناصر نادر بازمي‌گردد. اين مواد در ساخت آهنرباهاي قدرتمند، تجهيزات دفاعي، سامانه‌هاي هوافضايي، خودروهاي برقي و محصولات الکترونيکي استفاده مي‌شوند و چين در بخش فرآوري و توليد آهنرباهاي عناصر نادر همچنان جايگاه مسلطي دارد.

بنابراين، اگر پکن در ماه نوامبر تصميم بگيرد آتش‌بس را تمديد نکند يا محدوديت‌هاي صادراتي را تشديد کند، شرکت‌هاي آمريکايي و ساير مصرف‌کنندگان جهاني ممکن است بار ديگر با افزايش هزينه و اختلال در زنجيره تأمين روبه‌رو شوند. با اين حال، در شرايط کنوني هنوز نمي‌توان گفت چين تصميم قطعي براي پايان دادن به اين توافق گرفته است.