چرا چين از تحريم‌ها عليه ايران تبعيت نمي‌کند؟

وبگاه «الجزيره» در گزارشي به ارزيابي اين نکته پرداخته که چرا علي‌رغم همه تهديد و فشار و تحريم هاي آمريکا، چين حاضر نيست که به پيوندهاي راهبردي خود با ايران خاتمه دهد؟ موضوعي که عملا ايران را به يک خط قرمز مهم در سياست خارجي چين تبديل کرده
است.

الجزيره در گزارش خود مي نويسد:

« در تاريخ 31 آگوست سال جاري ميلادي، رهبران چين، روسيه و هند، در بيشکک پايتخت قرقيزيستان ديدار و گفتگو کردند. ديداري که به بهانه حضور آنها در نشست سالانه سازمان همکاريهاي شانگهاي انجام گرفت. مسعود پزشکيان رئيس جمهور ايران نيز در اين نشست حضور داشت. بيانيه پاياني نشست شانگهاي در تاريخ يکم سپتامبر صادر شد و در قالب آن بر ايجاد يک بانک توسعه اي جديد تاکيد شد. بانکي که به گفته ولاديمير پوتين رئيس جمهور روسيه بايستي مستقل از نظام مالي و بانکي کشورهايي باشد که از معادلات اقتصادي به مثابه سلاح در راستاي منافع خود استفاده مي کنند.

نشست اخير تنها يک هفته پس از آن برگزار شد که آمريکا از جديدترين بسته تحريمي خود عليه ايران رونمايي کرد. جالب اينکه آمريکا به دنبال منزوي‌سازي ايران است اما اين کشور در جريان نشست بيشکک، با استقبالي گرم رو به رو شد. نشست اخير سازمان همکاريهاي شانگهاي در بيشکک يک مرتبه ديگر نشان داد که تحميل تحريم هاي آمريکا به ديگر کشورها نظير ايران، با دشواري هاي زيادي همراه است. در اين ميان، اصلي‌ترين چالش آمريکا با کشور چين است. پکن بار ديگر در کنار ايران ايستاده است.

دليل اين ايستادگي نيز مسائل اخلاقي يا ايدئولوژيک نيست بلکه دليل اصلي آن اين است که چين مي تواند جلوي آمريکا بايستد و البته که اين مساله را در راستاي منافع خود ارزيابي مي کند.

چين با خريد بيش از 90 درصد از نفت صادراتي ايران، يکي از شرکاي مهم تجاري اين کشور است. البته که ايران از طريق شبکه اي پيچيده از ناوگان دريايي، تا حد زيادي تحريم هاي آمريکا عليه خود را دور مي زند و پالايشگاه‌هاي مستقل چيني نيز دست از خريد نفت ايران برنمي دارند. چين به هيچ وجه دخالت طرف‌هاي ثالث در مناسبات تجاري خارجي خود با ديگران را تحمل نمي کند. البته که چين تحريم هاي آمريکا عليه خود و ايران را نيز چندان مهم ارزيابي نمي کند.

چين از تحريم هاي ثانويه آمريکا به دليل ارتباط تجاري با ايران مصون است. بانکها و شرکت هاي چيني مبادلات خود با ايران را با ارز چين يعني يوآن و يا مبادله کالا به کالا انجام مي دهند. اين مساله تا حد زيادي آن ها را در برابر اقدامات تنبيهي کاخ سفيد مصون مي کند. در عين حال، شمار محدودي از شرکت هاي چيني که هنوز با دلار مبادلات خود را انجام مي دهند، زير لايه هاي مختلفي از شرکت هاي سوري به فعاليت مشغول هستند و خيلي راحت مي توانند اين شرکت ها را کنار بگذارند. اين مسائل عملا آمريکا را وارد بازي پوچي کرده اند که اقدامات آن عليه ايران را تا حد زيادي بي‌اثر مي‌سازند.

البته که آمريکا مي تواند بسياري از بانک‌ها و شرکت هاي چيني را به دليل مراوده با ايران تحريم کند اما اگر چنين کند، چيني ها نيز مقابله به مثل خواهند کرد که اين مساله با توجه به وضعيت نامساعد اقتصادي آمريکا و در پيش بودن انتخابات مياندوره اي کنگره آمريکا، به هيچ عنوان در راستاي منافع واشينگتن نيست.

چين يک انگيزه مهم ديگر هم از اينکه در کنار ايران بايستد دارد. شکست ايران براي چين بسيار سنگين خواهد بود و منافع اقتصادي و ژئوپليتيک اين کشور را به شدت به خطر مي اندازد. از نگاه چين، اگر ايران شکست بخورد اين مساله موجب مي شود تا خاوميانه به کل در کنترل آمريکا قرار بگيرد. در عين حال، اگر چنين شود کشورهاي منطقه چندان در پي ساير بازيگران نظير چين براي تقويت پيوندهاي امنيتي و اقتصادي خود نخواهند رفت و کنترل آمريکا بر خاورميانه تثبيت مي شود. اين موضوع تلاش هاي گسترده چين براي توسعه دامنه نفوذش در خاروميانه را به شکست خواهد کشاند.

بدتر از همه اينکه منافع انرژي چين هم به خطر مي افتد. چين چيزي در حدود 40 درصد از نيازهاي نفتي خود را از خاورميانه تامين مي کند که در اين ميان ايران سهمي 10 درصدي دارد. اگر خاورميانه به دست آمريکا بيفتد، اين بدان معناست که بخش زيادي از واردات انرژي چين در کنترل کاخ سفيد خواهد بود. در عين حال، تسلط آمريکا بر خاورميانه به اين معناست که کاخ سفيد در تغيير نظام سياسي ساير کشورهايي که با پکن روابط خوبي دارند هم جسورتر خواهد شد. اگر چنين شود، چين در حراست از منافع خود در بخش هاي مختلف جهان به شدت ضعيف مي شود. مجموع اين مسائل موجب شده اند تا چين از رهگذر تقويت پيوندها با ايران، به دنبال نوعي موازنه‌سازي در برابر آمريکا باشد و تقويت تهران را در راستاي منافع راهبردي خود ارزيابي کند.»