چرا ساواک به آيت الله قاضي لقب «خميني آذربايجان» داد؟

حجت الاسلام و المسلمين سيد محمدعلي آل‌هاشم امام جمعه تبريز و نماينده ولي فقيه در استان آذربايجان شرقي مي گويد: آيت‌الله شهيد قاضي يکي از مشوقين اصلي بنده براي ورود به حوزه علميه و شروع درس طلبگي بودند. تقريبا سال 1353 - 1354 شهيد آيت الله قاضي طباطبايي من را به سمت طلبگي سوق دادند. ايشان من و فرزندشان آقا سيد محمد تقي قاضي طباطبايي را به طلبگي تشويق کردند و من و فرزند ايشان با هم درس طلبگي را شروع کرديم.

امام جمعه تبريز ادامه داد: خاطرات زيادي از ايشان به ياد دارم؛ يکي از خاطرات که مربوط به ايام قبل از انقلاب است اين است: يک روز در مسجد بني‌هاشم مراسم ختمي بود. خادم آقاي قاضي، جليل آقا من را صدا زد و گفت: آقا با شما کار دارد. من خدمت ايشان رسيدم. آقا فرمودند: ابوي منزل هستند؟ گفتم: بلي. آقا گفتند: ما براي ناهار به منزل شما مي‌آييم. ظهر جمعه بود. آقاي قاضي به منزل ما آمدند و گفتند: بناست از دربار افرادي به منزل ما بيايند. من نمي‌خواستم در منزل باشم. به همين خاطر به شما زحمت دادم.

نماينده ولي فقيه در استان آذربايجان شرقي تصريح کرد: دشمن ايشان را خوب شناخته بود. واژه «خميني آذربايجان» را ساواک براي ايشان انتخاب کرد.  نقش کليدي شهيد بزرگوار آيت‌الله قاضي طباطبايي از ياد و خاطر هيچ کس نمي‌رود.

منزل شهيد قاضي در تبريز پايگاه انقلاب بود

وي با بيان اين که منزل شهيد قاضي در تبريز پايگاه انقلاب بود يادآور شد: نيروهاي انقلابي هميشه در منزل ايشان تردد داشتند. از روستاها و شهرهاي مختلف استان نان مي‌پختند و به منزل ايشان مي‌آوردند تا در جريان تظاهرات و راهپيمايي‌ها ميان مردم توزيع شود.

 آل‌هاشم ادامه داد: آقاي قاضي به ابوي ما لطف ويژه‌اي داشتند. خاطرم هست قبل از انقلاب در يکي از چاپخانه‌هاي تبريز به نام چاپخانه شهامت واقع در خيابان ثقه‌الاسلام، کتابي را چاپ مي‎کردند. در اين کتاب، ابوي سؤالاتي را از شهيد بزرگوار قاضي طباطبايي پرسيده و ايشان به سؤالات پاسخ داده بود. به همين منظور ساواک جلوي چاپ اين کتاب را گرفت. اما اين کتاب بدون توجه به اعمال محدوديت‌هاي ساواک، به طور کامل در تهران منتشر شد. نام کتاب «روضات الجنات» بود. ساواک اصلا به موضوع کتاب توجهي نداشت و همين که با شهيد قاضي طباطبايي مصاحبه شده بود، تلاش کرد جلوي چاپ آن را بگيرد.

امام جمعه تبريز ادامه داد: در تبريز دو مسجد از اهميت خاصي برخوردار بود. يکي مسجد مقبره، مسجدي که مربوط به اجداد آقاي قاضي طباطبايي بود که الان هم در بازار تبريز داير است و  آقازاده ايشان هم اکنون در اين مسجد امام جماعت هستند. ديگري مسجد شعبان بود. مسجد شعبان، در نزديکي ميدان ساعت واقع است. نمازهاي جماعت اين مسجد رونق خاصي داشت. اين مسجد پايگاه انقلاب در تبريز بود. جوانان انقلابي شب‌ها در اين مسجد جمع مي‌شدند.  آقاي قاضي روحانيون سخنور را از قم و تهران به مسجد دعوت مي‌کردند. وعاظي که به اين مسجد براي سخنراني دعوت مي‌شدند در منابر خود به صورت علني عليه رژيم ستم‌شاهي صحبت مي‌کردند.

نماينده ولي فقيه در آذربايجان شرقي گفت: آقاي قاضي ارتباط صميمانه‌اي با بدنه بازار تبريز داشت. اين ارتباط بي نظير بود. دليل اين ارتباط هم اين بود که ايشان اصالتا تبريزي بودند و همه را مي‌شناختند، اهالي بازار را با نام مي‌شناختند. اين يک ويژگي استثنايي بود که شهيد آيت‌الله قاضي طباطبايي داشتند. تمام بازار تبريز احترام ويژه‌اي براي اين شهيد بزرگوار قائل بودند. نقش بازار در پيروزي انقلاب نقش پر رنگي بود. بازاريان تبريز به سبب رهبري شهيد آيت‌الله قاضي طباطبايي، نقش خود را به خوبي در انقلاب ايفا کردند.

وي با اشاره به ترور شهيد قاضي گفت: دشمن از فکر و انديشه و محبوبيت شهيد قاضي واهمه داشت. لذا در 10 آبان سال 1358 آيت‌الله قاضي طباطبايي را به شهادت رساندند. بعد از شهادت ايشان، در تبريز غوغا به پا شد.

امام جمعه تبريز يکي از ويژگي‌هاي شهيد قاضي را ولايتمداري ايشان خواند و گفت: يکي از خصوصيات بارز ايشان ولايتمداري و عشق و علاقه ايشان به حضرت امام خميني بود. در ايام انقلاب، ايشان دائما با امام ارتباط داشتند و با ايشان مکاتبه مي کردند. افرادي از طرف آقاي قاضي مأمور بودند تا به نجف بروند و با امام ملاقات کنند و پيغام‌هاي دو طرف را مبادله کنند.

وي تصريح کرد: نقش شهيد قاضي طباطبايي در پيروزي انقلاب نبايد فراموش شود. مجلس ختمي را که ايشان به همراه علماي تبريز به مناسبت شهادت آيت‌الله مصطفي خميني در مسجد قزلي برگزار کردند، در سراسر کشور انعکاس پيدا کرد. حرکت 29 بهمن مردم تبريز به برکت رهبري شهيد قاضي طباطبايي رخ داد. از خدوند متعالي مي‌خواهيم روح اين شهيد بزرگوار را با ارواح شهداي کربلا محشور بفرمايد.

«خميني آذربايجان» را بيشتر بشناسيد

آيت الله محمدعلي قاضي طباطبائي به عنوان نخستين شهيد محراب انقلاب به دليل مجاهدتهاي بي اندازه اش در خطه آذربايجان لقب «خميني آذربايجان»گرفت.

در تعريف شهيد محراب آمده، فردي که در محراب نماز به شهادت رسيده باشد و از اين رو از حضرت علي(ع) به عنوان اولين شهيد محراب ياد مي‌شود.

سيد محمدعلي قاضي‌طباطبايي، سيد اسدالله مدني، محمد صدوقي، سيد عبدالحسين دستغيب، عطاالله اشرفي اصفهاني پنج شهيد محراب در دوره جمهوري اسلامي ايران هستند که در جريان برگزاري نماز جمعه به دست منافقين به شهادت رسيدند.

دهم آبان، سالروز شهادت آيت‌الله قاضي‌طباطبايي، اولين شهيد محراب انقلاب اسلامي ايران است که در عيد قربان سال 1358 به دست گروه فرقان به شهادت رسيد و امسال 40 سالگرد شهادت اين عالم بزرگ خطه آذربايجان است.

در واقع دهم آبان 1358 بود که قاضي‌طباطبايي هدف ترور منافقان کوردل قرار گرفت، تا اينکه افتخار عنوان اولين شهيد محراب انقلاب را به خود اختصاص دهد.

با اين حال شهادت در محراب ميراث ماندگار اولين شهيد محراب اميرالمؤمنين علي (ع) است که امامان جمعه کشورمان و در رأس آنها علما و ائمه جمعه خطه آذربايجان با تأسي و پي‌روي از راه و منش حضرت علي (ع)؛ در جريان برگزاري نماز جمعه به دست تروريست‌هاي مخالف جمهوري اسلامي ترور شدند.

به هر حال آنچه در اين خصوص مهم است اين است که شهداي محراب « سيد محمدعلي قاضي‌طباطبايي، سيد اسدالله مدني‌تبريزي، سيد عبدالحسين دستغيب، محمد صدوقي و اشرفي اصفهاني»، در حقيقت همان ميراث ماندگار اولين شهيد محراب اميرالمؤمنين علي(ع) هستند که همچون امام خود تمام وجود و هستي خويش را فداي اين سرزمين و به ويژه احياء اسلام ناب محمدي (ص) کردند، تا اينکه ارزش‌هاي ناب اسلامي زنده بماند.

بنابراين، دو تن از شهداي محراب به نام‌هاي سيد محمدعلي قاضي‌طباطبايي و سيد اسدالله مدني‌تبريزي از خطه آذربايجان است. به هر حال، آيت‌الله سيد محمدعلي قاضي‌طباطبايي از مبارزين پيش از انقلاب و از طرفداران امام خميني بود که رژيم پهلوي چندين بار وي را به شهرهاي مختلف تبعيد کرد. بعد از انقلاب، امام خميني وي را به عنوان نماينده خود در آذربايجان‌شرقي و امام جمعه تبريز منصوب کرد.

به عقيده دوستان و ياران نزديک اين شهيد محراب و به ويژه کارشناسان حوزه مسائل ديني و سياسي، «شهيد آيت‌الله قاضي طباطبايي همچنان که در تلاش‌هاي علمي کوشا بودند، در مبارزات سياسي نيز شرکت فعالانه داشت.

آن شهيد بزرگوار داراي روحيه انقلابي و اراده‌اي خلل‌ناپذير بودند و در پرونده قطوري که ساواک در مورد ايشان تهيه کرده، اين نکته مشهود است.

شرکت علني و بارز آن شهيد در مبارزات سياسي از سال‌هاي 41 و 42 همزمان با آغاز نهضت اسلامي شروع مي‌شود و ايشان يکي از رهبران و پايه‌هاي نهضت در آذربايجان بودند که در جريان همين مبارزات دستگير و در زندان قزل قلعه تهران زنداني شدند.

آيت‌الله شهيد قاضي همچنين به اتهام اينکه در خلال بحث پيرامون حکومت اسلامي و جنايات اسرائيل در يک سخنراني علني نام امام راحل را به عظمت و عزت بر زبان آورد به مدت 6 ماه به بافق کرمان تبعيد شد. پس از آن به بهانه ديگري 6 ماه ديگر به زنجان تبعيد شد.

شهيد قاضي در تبريز تنها نماينده تام‌الاختيار حضرت امام خميني (ره) بوده و نقش ايشان در شکل دادن به مبارزات مردم تبريز نيز شايان توجه است.

بنابراين، محور مبارزه در آذربايجان‌شرقي و مرکز مبارزات، مسجد شعبان بود که شهيد قاضي‌ طباطبايي امامت آنجا را عهده‌دار بودند.

شهيد قاضي در مبارزه از همه جلوتر و فوق‌العاده محبوب و مورد احترام بودند و به همين دليل دسيسه‌هاي دشمنان و منحرفان از اسلام عليه ايشان کارگر نمي‌شد.

در ماه‌هاي قبل از پيروزي انقلاب، رهبري جريانات سياسي، برپايي تظاهرات و تشکيل مجالس، همه بر عهده اين شهيد بزرگوار بود.

مرحوم آيت‌الله شهيد قاضي هميشه سد مستحکمي در مقابل خطوط انحرافي در جريانات ضد انقلابي بود و از اوان پيروزي انقلاب عليه جريانات منحرف و وابسته نظير خلق مسلمان افشاگري‌هاي لازم را مي‌نمود و منحرفان با وجود ايشان قدرت و جرأت ابراز وجود پيدا نمي‌کردند. خدمات ايشان بعد از پيروزي انقلاب نيز شايسته توجه بسيار است.

آيت‌الله شهيد قاضي جزو اولين کساني بود که در آذربايجان اعلاميه خلع شاه از سلطنت را امضا کرد. در ماه‌هاي قبل از پيروزي انقلاب، رهبري جريانات حاد سياسي، برپايي تظاهرات و تشکيل مجالس، همه بر عهده اين شهيد بزرگوار بود و ايشان اولين امضاکننده اعلاميه 29 بهمن 1356  به مناسبت چهلم شهداي قم
بود.

مرحوم شهيد قاضي‌طباطبايي بلافاصله بعد از پيروزي انقلاب از طرف امام به سمت امام جمعه تبريز منصوب شد و اولين نماز جمعه را در اين شهر بزرگ برپا کرد. ايشان همچنين کميته‌هاي انقلاب اسلامي آذربايجان‌شرقي و غربي را تشکيل داد و نقش زيادي در راه‌اندازي استانداري‌ها، فرمانداري‌ها و ادارات استان ايفانمود.

 نکته ديگر اينکه، هنوز 6 ماه از انقلاب شکوهمند اسلامي نگذشته بود که گروهک منحرف و مزدور فرقان، ناجوانمردانه استاد بزرگ حوزه و دانشگاه، آيت‌الله مرتضي مطهري را به شهادت رساند. وقتي خبر شهادت مظلومانه استاد شهيد مطهري به گوش آيت‌الله قاضي مي‌رسد، بسيار متأثر و غمگين مي‌شود و همواره به اطرافيان خود مي‌گويد: «کاش بنده هم مثل استاد مطهري روزي به فيض شهادت برسم.»

و در نهايت اين شهيد راه حق، در دهم آبان 1358 شمسي، مصادف با عيد قربان، نماز عيد را اقامه کرد و در همان شب در راه مراجعت به منزل توسط منافقين مورد اصابت گلوله قرار مي‌گيرد و به فيض شهادت نائل مي‌گردد.