پشت پرده رقابت دو غول زرهي جهان

آمريکا و روسيه در توسعه اين دو تانک، مسيرهاي کاملاً متفاوتي را برگزيده‌اند؛ يکي فناوري‌هاي پيشرفته را در اولويت قرار داده و ديگري بر چابکي، هزينه کمتر و تحرک بيشتر تمرکز کرده است.

آبرامز از ابتدا با اين ايده شکل گرفت که حتي در صورت آسيب ديدن تانک، شانس زنده ماندن خدمه تا حد ممکن حفظ شود. به همين دليل، مهمات اصلي آن در محفظه‌اي جداگانه و زرهي نگهداري مي‌شود تا در صورت انفجار، موج آن به بيرون هدايت شود. در مقابل، تي-90 که ريشه در خانواده تانک‌هاي شوروي دارد، از طراحي فشرده‌تري بهره مي‌برد و مهمات را در سامانه بارگذار خودکار زير برجک جاي داده است؛ رويکردي که به کاهش ابعاد و وزن تانک کمک مي‌کند، اما از ديد برخي تحليلگران مي‌تواند در صورت نفوذ زره، ريسک بيشتري براي خدمه ايجاد کند.

در بخش تسليحات، آبرامز به توپ 120 ميلي‌متري و تي-90 به توپ 125 ميلي‌متري مجهز است. با اين حال، تفاوت اصلي در فلسفه استفاده از اين سلاح‌هاست. آبرامز همچنان از گلوله‌گذاري دستي استفاده مي‌کند و به خدمه چهار نفره نياز دارد، در حالي که تي-90 با بهره‌گيري از بارگذار خودکار، تعداد خدمه را به سه نفر کاهش داده و امکان شليک موشک‌هاي هدايت‌شونده از داخل لوله توپ را نيز فراهم کرده است.

در حوزه تحرک نيز دو رويکرد متفاوت ديده مي‌شود. آبرامز با وجود وزن بيش از 60 تن، از موتور توربين گازي 1500 اسب‌بخاري استفاده مي‌کند که شتاب و توان حرکتي بالايي به آن مي‌دهد، اما بهاي اين توان، مصرف سوخت زياد و نياز لجستيکي سنگين است.

در سوي ديگر، تي-90 به موتور ديزلي متکي است؛ انتخابي که مصرف سوخت کمتري دارد و جابه‌جايي تانک را روي پل‌ها، خطوط ريلي و مسيرهاي طولاني آسان‌تر مي‌کند. وزن کمتر تي-90 نيز در بسياري از مناطق، انعطاف عملياتي بيشتري در اختيار نيروهاي استفاده‌کننده قرار مي‌دهد.

جنگ اوکراين تصوير واقع‌بينانه‌تري از عملکرد اين دو تانک ارائه کرده است. هم آبرامز و هم تي-90 در برابر تهديدهايي مانند پهپادهاي انتحاري، موشک‌هاي ضدتانک، توپخانه و مين آسيب‌پذير بوده‌اند. اين نبردها نشان داد که دوران برتري مطلق يک تانک بر ميدان نبرد به سر آمده و حتي پيشرفته‌ترين خودروهاي زرهي نيز بدون پشتيباني پهپادها، شناسايي، جنگ الکترونيک و سامانه‌هاي فرماندهي و کنترل، نمي‌توانند به تنهايي سرنوشت نبرد را تغيير دهند.

برنده نهايي کدام است؟

پاسخ به اين سؤال ساده نيست. اگر معيار، حفاظت از خدمه، تجهيزات الکترونيکي پيشرفته و شبکه‌محوري باشد، آبرامز در برخي زمينه‌ها برتري دارد. اما اگر هزينه عملياتي، مصرف سوخت، سهولت جابه‌جايي و تحرک راهبردي مدنظر باشد، تي-90 مزيت‌هاي قابل توجهي ارائه مي‌کند.

واقعيت اين است که کارايي هر دو تانک بيش از آنکه به مشخصات روي کاغذ وابسته باشد، به نحوه به‌کارگيري آن‌ها در يک سامانه رزمي يکپارچه و شرايط واقعي ميدان نبرد بستگي دارد.

 رقابت ميان آبرامز و تي-90 همچنين نشان‌دهنده يک تحول بزرگ‌تر در دنياي نظامي است؛ تغييري که آينده تانک‌هاي اصلي ميدان نبرد را زير سؤال برده است. گسترش پهپادهاي ارزان‌قيمت، مهمات سرگردان و سامانه‌هاي شناسايي پيشرفته باعث شده ارتش‌ها به دنبال نسل جديدي از تانک‌ها با سامانه‌هاي دفاع فعال قوي‌تر، هوش مصنوعي و حتي قابليت همکاري مستقيم با پهپادها باشند. برخي تحليلگران معتقدند تانک‌ها همچنان نقش مهمي در عمليات زميني خواهند داشت، اما ديگر به‌عنوان پادشاه بلامنازع ميدان نبرد شناخته نمي‌شوند و ناچارند خود را با عصر جنگ‌هاي شبکه‌محور و تهديدهاي همه‌جانبه تطبيق دهند.