پشت پرده جان باختن صدها نفر در حج

پيش از اين خبرگزاري فرانسه به نقل از يک ديپلمات عرب گزارش داد که 658 مصري در جريان حج امسال جان باخته‌اند و اندونزي نيز اعلام کرد که بيش از 200 نفر از اتباع اين کشور جان باخته‌اند و هند نيز از مرگ 98 نفر از زائران خود خبر داد.

پاکستان، مالزي، اردن، ايران، سنگال، تونس، سودان و اقليم کردستان عراق نيز کشته‌شدگان را حج امسال تاييد کرده‌اند. وال استريت ژورنال گزارش داده که ايالات متحده نيز اعلام کرده تعدادي از آمريکايي‌ها در حج امسال جان باخته‌اند و از سوي ديگر گروهي از مفقودين حج نيز گزارش شده‌اند که دوستان و اقوام در حال جستجوي آن‌ها در بيمارستان‌ها هستند.

عربستان سعودي مي‌گويد حدود 1.8 ميليون نفر در مراسم حج 2024 شرکت کرده‌اند. حج زيارت سالانه مسلمانان است و همه مسلماناني که توانايي مالي و جسمي دارند بايد حداقل يک بار در عمر خود زيارت را تمام کنند.

به گزارش خبرگزاري فرانسه، بيش از نيمي از کساني که جان خود را از دست دادند، زائران ثبت نام نشده يا غيرقانوني بودند و از طريق کانال‌هاي غيررسمي به حج ملحق شدند و به همين دليل به امکانات خنک کننده مانند چادرها و اتوبوس‌هاي تهويه مطبوع دسترسي نداشتند.

روز جمعه اردن اعلام کرد که مسئولان چندين آژانس مسافرتي را که سفر غيررسمي زائران مسلمان به مکه را تسهيل مي‌کردند، بازداشت کرده است. مصر نيز در حال انجام تحقيقات مشابهي است.

عربستان سعودي در سال‌هاي اخير تدابير ايمني را در مراسم حج افزايش داده است، اما همچنان به دليل نبود شرايط مناسب به ويژه براي زائران ثبت نام نشده، با انتقاداتي مواجه است.

گرماي شديد

گمان مي‌رود که موج گرماي بي‌سابقه در عربستان سعودي عامل اصلي مرگ و مير بالا باشد. عليرغم هشدارهاي وزارت بهداشت عربستان براي پرهيز از قرار گرفتن در معرض گرما و از دست دادن آب بدن، بسياري از زائران قرباني استرس گرمايي و گرمازدگي شدند.

«عايشه ادريس» زائر نيجريه‌اي در گفت‌وگو با شبکه خبري بي بي سي جهاني مي‌گويد: «فقط به رحمت خدا زنده ماندم، زيرا هوا فوق العاده گرم بود. مجبور بودم از چتر استفاده کنم و مدام خودم را با آب زمزم خيس کنم».

يکي ديگر از زائران بنام نعيم نيز گفت: «ارتباط با مادرم ناگهان قطع شد. ما روزها را به جستجو گذرانديم، اما متوجه شديم که او در جريان حج از دنيا رفته است».

زائران به دليل گرماي ناآشنا، فعاليت بدني شديد، فضاهاي باز وسيع با خطراتي مواجه هستند و بسياري از حجاج نيز سن و سال بالايي دارند و درگيري بيماري‌هايي هستند.

با اين حال، مرگ و مير ناشي از گرما در مراسم حج، پديده جديدي نيست و به چند دهه گذشته نيز باز مي‌گردد.

کارل-فريدريش شلوسنرـ از تحليلگر آب و هوايي به خبرگزاري رويترز گفته است: «حج براي بيش از يک هزار سال در آب و هواي گرم برگزار شده، اما بحران آب و هوا اين شرايط را تشديد مي‌کند». تحقيقات او نشان مي‌دهد که با افزايش 1.5 درجه سانتي‌گراد دماي جهاني بالاتر از سطح قبل از صنعتي شدن، خطر گرمازدگي در حج مي‌تواند تا پنج برابر افزايش يابد.

ازدحام بيش از حد و مسائل بهداشتي

بر اساس چندين روايت، سوء مديريت مقامات سعودي نسز شرايط را وخيم‌تر کرده و منجر به بحران در بسياري از مناطق تعيين شده براي زائران شده است. برخي زائران اعلام کرده‌اند که محل اقامت و تأسيسات به خوبي مديريت نمي شد و چادرهاي شلوغ فاقد امکانات سرمايشي و بهداشتي کافي بودند.

آمنه 38 ساله اهل اسلام آباد مي‌گويد: «در گرماي مکه در چادرهاي ما کولر نبود و کولرهايي که نصب شده بودند بيشتر اوقات آب نداشتند».

زائران غيرقانوني

براي انجام حج، زائر بايد براي ويزاي ويژه حج اقدام کند، اما برخي از افراد تلاش مي‌کنند تا علي‌رغم تلاش مقامات سعودي، بدون داشتن اسناد و مدارک لازم به حج پنج روزه بروند.

زائران غيرقانوني اغلب از مواجه با ماموران اجتناب مي‌کنند، حتي زماني که به کمک نياز دارند. اعتقاد بر اين است که اين موضوع «حج غيررسمي» در افزايش مرگ و مير نقش دارد و مقامات آنها را عامل برخي از ازدحام بيش از حد چادرها مي‌دانند.

رئيس کميسيون ملي حج و عمره اندونزي نيز درباره مرگ و مير بالاي حجاج اين کشور گفت: «ما گمان مي‌کنيم کساني که از ويزاي غير حج استفاده مي‌کنند، به مناطق حج نفوذ کرده‌اند».

«سعد القرشي» مشاور کميته ملي حج و عمره عربستان به بي‌بي‌سي گفته بود هر کسي که ويزاي حج نداشته باشد تحمل نمي‌شود و بايد به کشورش
بازگردد.

وي خاطرنشان مي‌کند: زائران غيرقانوني با استفاده از کارت‌هاي نوسوک شناسايي مي‌شوند که در اختيار زائران رسمي قرار مي‌گيرد و حاوي بارکد براي ورود به اماکن مقدس است.

اگر کسي در حج جان خود را از دست بدهد، چه مي‌شود؟

وقتي حاجي در حال اداي حج جان خود را از دست بدهد، مرگ او به هيئت حج اعلام مي‌شود. آنها از مچ بند يا شناسه‌هاي گردن براي تأييد هويت استفاده مي‌کنند. بعد از آن گواهي پزشک مي‌گيرند و عربستان گواهي فوت صادر مي‌کند.

بر اين اساس، نماز ميت در مساجد مهمي مانند مسجد الحرام در مکه يا مسجد النبي (ص) در مدينه برگزار مي‌شود. جسد شسته شده، کفن شده و در سردخانه‌هايي که توسط دولت سعودي ارائه شده است، منتقل مي‌شود و تمام هزينه‌ها بر عهده عربستان است.

مراسم تدفين‌ها ساده، بدون سنگ قبر و گاهي با اجساد متعدد در يک مکان است. کتاب گورستان فهرستي از افرادي که در کجا دفن شده‌اند را نشان مي‌دهد، بنابراين خانواده‌ها مي‌توانند در صورت تمايل از قبور ديدن کنند.