پزشک خانواده؛ طرحي با هزاران اما و اگر

برنامه پزشکي خانواده سابقه دو دهه‌اي در ايران دارد؛ به طوري که از ابتداي دهه 80 در کشور شروع شد و اکنون در تمام روستاها و شهرهاي زير 20 هزار نفر جمعيت اجرايي شده است.بخش شهري اين برنامه نيز از سال 91 در دو استان فارس و مازندران به صورت آزمايشي شروع شد.

کشورهاي پيشرو در برنامه پزشک خانواده و نظام ارجاع توانسته‌اند با رويکرد سلامت‌نگر، کل‌نگر و توجه به همه ابعاد سلامتي و ريشه‌يابي علل بيماري در روش و محيط زندگي و نيز تشخيص و درمان به‌ موقع همراه با کاهش پرداخت مستقيم از جيب مردم، ضمن ارتقاي سلامتي فرد، خانواده و اجتماع، با هزينه کرد کارا و اثربخش منابع منجر به عدالت در سلامت و در نهايت ارتقاي رضايت مردم شوند.

اجراي برنامه سلامت خانواده در 57 شهر از ابتداي ارديبهشت

بهرام عين اللهي وزير بهداشت با اشاره به آغاز به کار برنامه سلامت خانواده در 57 شهر کشور از ابتداي ارديبهشت امسال، اولويت اجراي اين برنامه را مناطق محروم کشور عنوان کرد.

وزير بهداشت با اشاره به اجراي برنامه سلامت خانواده به عنوان يکي از اولويت‌هاي وزارت بهداشت در سال جاري، رويکرد مهم اين برنامه را تقويت اقدامات پيشگيرانه و حفظ سلامت مردم خواند که با مشارکت گروه‌هاي گسترده و توانمند، در بستر شبکه بهداشت و درمان کشور دنبال مي‌شود.

وي عملکرد مراقبان سلامت را که در مناطق شهري به عنوان اعضاي گروه‌هاي سلامت خانواده خدمت ارائه مي‌کنند، مشابه خدمات بهورزان در مناطق روستايي عنوان کرد و گفت: تيم‌هاي سلامت با پايش فعالانه جمعيت تحت پوشش، سلامت آنها را به طور منظم پيگيري مي‌کنند و مي‌کوشند با آگاه سازي افراد از وضعيت سلامت خود، از بروز مشکلات ناشي از بيماري‌ها در افراد، پيشگيري کنند.

مراقب سلامت در خط مقدم پزشکي خانواده

وزير بهداشت خاطرنشان کرد:عضو ديگر تيم سلامت، پزشک خانواده است.همچنين پزشک خانواده در صورت نياز به خدمات تخصصي، فرد را به پزشک متخصص به عنوان سطح دو خدمات ارجاع مي‌دهد و در اين مرحله اطلاعات مربوط به وضعيت سلامت بيمار و فرآيندهاي درماني او در پرونده الکترونيکي، در اختيار پزشک متخصص قرار مي‌دهد.

مراقب سلامت در صورت تشخيص بيماري، فرد بيمار و نيازمند مراقبت را به پزشک خانواده به عنوان سطح يک خدمات ارجاع مي‌دهد تا به صورت رايگان معاينه و درمان شودبا توجه به اجراي طرح پزشکي خانواده، موضوع تامين پزشکان مورد نياز اجراي طرح و در نظر گرفتن مشوق‌هايي براي ايجاد انگيزه و مشارکت مطلوب پزشکان در اجراي طرح از اهميت قابل توجهي برخوردار است.

سعيد کريمي،معاون درمان وزير بهداشت،درمان و آموزش پزشکي در پاسخ به اين پرسش که «در طرح پزشکي خانواده بيماران چگونه تحت درمان قرار مي‌گيرند؟»،گفت:پزشکي خانواده سه سطح دارد. سطح يک مربوط به بهداشت و بقيه مربوط به درمان است.

وي ادامه داد: سطح يک در شهرهاي زير 20 هزار نفر جمعيت،مناطق عشايري و مددجويان کميته امداد و بهزيستي برقرار شده است.از ابتداي ديماه سال گذشته شروع شده و اکنون تقريبا تکميل شده است.

معاون درمان وزير بهداشت خاطرنشان کرد: در سطح دو که مربوط به بيمارستانهاست، در تمام مراکز نظام ارجاع مشخص شده تا در هر رشته‌اي، از مرکزي که مي‌خواهد از سطح يک به سطح 2 ارجاع داده شود، از چه مسيري صورت گيرد و تخصص‌ها مشخص شده است.

کريمي افزود: سامانه‌ها هوشمند و تمام الکترونيک شده و در اين سامانه امکان نسخه نويسي، شرح حال، راديولوژي و اقدامات پارا کلينيکي مشخص شده است.

وي متذکر شد: وقتي در سطح يک بيمار را ويزيت کردند به سطح 2 ارجاع داده مي‌شود و در سطح دو که بيمارستان است بيمار مشاهده و بررسي مي‌کنند و به محض اينکه نسخه پيچي شد باز خورند آن براي پزشک ارسال مي‌شود.

وزارت بهداشت برنامه اجرايي پزشک خانواده را اعلام نکرده است

کامران باقري لنکراني، وزير اسبق بهداشت درباره « اجراي طرح پزشکي خانواده»، بيان داشت:هنوز وزارت بهداشت به طور رسمي برنامه خود را در خصوص اجراي طرح پزشکي خانواده اعلام نکرده و دستورالعملي نديديم.

وي ادامه داد: اطلاع داريم پيش نويسي تهيه شده و تجارب قبلي به خصوص مربوط به اجراي طرح در استانهاي فارس و مازندران را جمع آوري کردند، اما آنچه مي‌توان گفت اين است که ما با يک شرايط متفاوت از گذشته روبرو هستيم.

اکنون سطح سواد کشور بالا رفته و با بيماري‌هاي پيچيده تري روبرو هستيم

وزير اسبق بهداشت گفت: در زماني که شبکه مي‌خواست تشکيل شود اين کاملا قابل قبول بود که بهور آن زمان حتي ديپلم هم نداشته باشد.بهورزان نسل اول ما فاقد ديپلم بودند اما اکنون سطح سواد کشور بالا رفته و با بيماري‌هاي پيچيده تري روبرو هستيم.

باقري لنکراني متذکر شد:‌ توقعات مردم بيشتر است. بنابراين شبکه ما اگر بخواهد به کارکرد خود ادامه دهد بايد روز آمد شود و بتواند پاسخگوي اين نيازها باشد.

بايد از نيروهاي چند بيشه استفاده کنيم

وي متذکر شد: روز آمدي يعني اينکه بايد از نيروهاي تخصصي تر و در عين حال چند بيشه استفاده کنيم تا به نتايج بهتري برسيم.

آرش انيسيان، مديرکل اقتصاد و درمان سازمان نظام پزشکي در خصوص مشکلات پزشک خانواده شهري، اظهار کرد: بحث پزشک خانواده و نظام ارجاع يک بحث بسيار جامع و کلي است که در چارچوب سياست‌هاي کلي هر نظام سلامت و کشوري وجود دارد.

وي افزود: کشورهايي که در نظام ارجاع و پزشک خانواده تجربه موفقي داشتند يک مشوق اصلي براي گيرنده خدمت تعريف کردند. گيرندگان خدمت در صورتي مي‌توانستند از پوشش بيمه‌اي استفاده کنند که صرفاً از طريق نظام ارجاع، مراجعه کرده باشند.

مديرکل اقتصاد و درمان سازمان نظام پزشکي گفت: نظام پزشکي و درمان کشور ما نظام ليبرال و آزادي بوده و بيمار مي‌توانست به هر پزشکي که تمايل داشت مراجعه کند اما در کشورهاي موفق به اين شکل نيست و افراد براي هر بيماري ابتدا بايد به پزشک خانواده مراجعه کنند و پزشک خانواده هم بر اساس پروتکل‌ها بيمار را ارجاع مي‌دهد.

انيسيان، اجراي برنامه پزشک خانواده را در کارايي و اثربخشي نظام سلامت موثر دانست و اظهار کرد: محور تمام برنامه‌هاي موفق نظام ارجاع، بخش خصوصي است و نظام پزشکي‌ها هم اساسي ترين نقش را در قالب انجمن‌ها و آموزش پزشکان دارند.

ساختار فرهنگي نظام سلامت پذيراي پزشک خانواده نيست

وي با بيان اينکه اداره کل پزشک خانواده در کشور ما نقش فعالي را در پيشبرد اهداف پزشک خانواده ايفا کرده، گفت: ساختار فرهنگي نظام سلامت پذيراي پزشک خانواده نيست؛ به طوري که اگر به يک بيمار شهري بگوييم که حق ندارد خدمات مورد نيازش را خارج از نظام ارجاع دريافت کند ممکن است در شهر شورش شود؛ به دليل اينکه ما اين حق انتخاب را سالهاي سال به مردم داديم و حالا مي‌خواهيم اين حق را از آنها بگيريم.

بودجه و منابع مالي و تجهيزاتي بايد اقتصادي و بهينه استفاده شوند

مديرکل اقتصاد و درمان سازمان نظام پزشکي متذکر شد: بودجه و منابع مالي و تجهيزاتي هميشه محدود است و بايد اقتصادي و بهينه استفاده شوند؛ لذا اگر بر مبناي نياز برنامه ريزي نکنيم و با گشاده دستي هزينه کنيم کم خواهيم آورد؛ کمااينکه اتفاقاتي که الان در نظام سلامت مي‌افتد همين است؛ گشاده دستي‌هاي بي مورد و تنگ نظري‌ها و سياست‌هاي انقباضي غيرضروري و اجباري.

وي با بيان اينکه نظام ارجاع مدل‌هاي مختلفي دارد تأکيد کرد: هيچ لزومي ندارد که بيمار حتماً يک پزشک مشخص داشته باشد و مي‌توان انتخاب پزشک متخصص را آزاد گذاشت.

مقدمات پزشکي خانواده فراهم نيست

علي اکبر حق دوست، رئيس پژوهشکده آينده پژوهي سلامت وزارت بهداشت با بيان اينکه مقدمات پزشکي خانواده فراهم نيست و برنامه دقيقي هم براي پياده سازي اين طرح نداريم،گفت: اجراي برنامه پزشکي خانواده به مقدمات فرهنگي و تشکيلاتي و مالي نياز دارد و اگر اين برنامه راه بيفتد همه از آن انتقاد خواهند کرد.

دسترسي مردم دچار محدوديت است

وي افزود: سيستمي که مردم در آن محدوديت‌هاي جدي نسبت به دسترسي خدمات پيدا کنند با نظام پزشکي خانواده ناهمخوان است و قطعاً مردم نارضايتي پيدا خواهند کرد و بالتبع وقتي نمايندگان مجلس اين نارضايتي را بيينند ديگر حمايت نخواهند کرد.

ابهام در پرداختها با کم اقبالي بيمه ها و بخش خصوصي روبرو مي‌شود

رئيس پژوهشکده آينده پژوهي سلامت وزارت بهداشت اظهار کرد: وقتي اين عدم قطعيت‌ها پرداخت‌ها را از ماه به سال تغيير مي‌دهد مسلماً بخش خصوصي و بيمه‌ها هم استقبالي نخواهند کرد.

پزشک خانواده بدون برنامه منسجم است

وي گفت: ما در خصوص پزشک خانواده نه يک برنامه منسجم و بودجه پايدار داريم که همه ذينفعان را در برگرفته باشد و نه مقدمات فرهنگي و تشکيلاتي و اقتصادي آن را فراهم کرديم.

حق دوست تصريح کرد: متأسفانه قيمت نسخه‌ها خيلي بالا رفته و خيلي از داروها از پوشش بيمه‌اي خارج شدند؛ از طرفي پزشکان عمومي هم موقعيت اجتماعي و درآمدي بالايي ندارند که با اين شرايط و قوانين و مقررات موجود نمي‌توان برنامه پزشکي خانواده را اجرايي کرد.

حالا که طرح پزشکي خانواده در نقاط مختلف کشور به مرحله اجرا در آمده، بايد با برنامه ريزي منسجم و تامين امکانات سخت افزاري همچون پزشک و پيرا پزشکان مورد نياز، مسير خدمت رساني و تامين نياز درماني بيماران را تسهيل کند تا مردم هنگام ابتلا به بيماري دغدغه مکان و چگونگي ويزيت خود را نداشته باشند.

منبع: فارس