پرتودهي هسته‌اي سلاح مخفي کشاورزان ايراني شد

در کارخانه بهينه‌پرتو تحت نظارت سازمان انرژي اتمي، پيازها در معرض تابش کنترل‌شده پرتوهاي گاما از منبع کبالت-60 قرار مي‌گيرند. اين پرتوها در زمان کوتاهي، تنها به سلول‌هاي مسئول جوانه‌زني نفوذ کرده و مکانيسم تقسيم سلولي را به طور موقت متوقف مي‌کنند. در نتيجه، پياز براي ماه‌ها (تا 9 ماه) در انبار بدون جوانه زدن، پوسيدگي يا کاهش کيفيت باقي مي‌ماند.

سيدمحمدرضا موسوي، مدير فني، عمليات را تشريح مي‌کند: اين پرتوها تنها مکانيسم جوانه‌زني را غيرفعال مي‌کنند. هيچ گونه باقيمانده راديواکتيوي در محصول باقي نمي‌ماند و تأييديه‌هاي سلامت ملي و بين‌المللي را داراست.

تأثير بر بازار و شکستن چرخه احتکار

حسن رضايي، تاجر پيشکسوت، به پيازهاي سفت و بدون جوانه اشاره مي‌کند: «سال‌هاي قبل، دلالان با احتکار، قيمت را بالا مي‌بردند امسال ما با عرضه پيازهاي پرتودهي و ذخيره‌شده، قيمت را پايين نگه داشتيم.

بر اساس داده‌هاي سامانه نظارت بر بازار وزارت صمت، ميانگين قيمت خرده‌فروشي پياز در سال جاري نسبت به مدت مشابه سال قبل، تقريباً 30 درصد کاهش داشته است. همچنين، حجم معاملات عمده‌فروشي اين محصول در ميادين ميوه و تره‌بار رشد قابل توجهي را نشان مي‌دهد.

مشکل ما در پرتودهي، «ضعف زيرساخت و فرهنگ‌سازي» است، نه فناوري

بهروز کمالوندي، کارشناس ارشد سازمان انرژي اتمي، در گفت‌وگو با فارس تأکيد کرد:

«فناوري پرتودهي غذا، يکي از بي‌حاشيه‌ترين و مفيدترين کاربردهاي انرژي صلح‌آميز هسته‌اي است. مشکل اصلي ما، ضعف در توسعه زيرساخت و فرهنگ‌سازي است. بايد با اطلاع‌رساني شفاف، تصور کهنه «هرچه شبيه راديواکتيو است مضر است» را اصلاح کنيم.»

يک مرکز دانش‌بنيان در چهارمحال و بختياري؛ الگويي براي کل کشور

در استان چهارمحال و بختياري، يک مرکز پرتودهي دانش‌بنيان فعال است که الگويي کوچک‌شده از تحول بزرگتر است. اين مرکز با پرتودهي محصولات کشاورزي، به کاهش آلودگي‌هاي ميکروبي و قارچي و حفظ کيفيت در انبارداري و حمل‌ونقل کمک شاياني مي‌کند.

ياسر رحيميان، فعال دانش‌بنيان در اين مرکز، چشم‌انداز وسيع‌تر را توضيح مي‌دهد:

استفاده از فناوري هسته‌اي، توسعه بزرگي در توليد و سلامت محصولات کشاورزي و دامي ايجاد کرده که سنگ‌بنيان امنيت غذايي است. اين فناوري علاوه بر افزايش توليد، به سلامت محصول کمک مي‌کند. کاربردهاي آن از حاصلخيزي خاک و کنترل آفات گرفته تا بهبود انبارداري و حفظ ذخاير ژنتيکي گسترده است. مرکز ما در استان، گامي عملي در اين مسير است.

وي در ادامه به جامعيت اين فناوري اشاره مي‌کند: انرژي هسته‌اي يک منبع بي‌بديل است که در پزشکي، صنعت و کشاورزي نقش کليدي ايفا مي‌کند. در بخش کشاورزي، از اصلاح نژاد گياهان و افزايش مقاومت تا کاهش مصرف آب و سم و افزايش ماندگاري محصول را شامل مي‌شود. امروزه بيش از 120 کشور از پرتودهي براي افزايش ماندگاري مواد غذايي استفاده مي‌کنند. اين روشي مقرون‌به‌صرفه، سالم و سريع است که طعم و حالت فيزيکي محصول را تغيير نمي‌دهد.

آزموني براي عزم ملي

مرضيه عابدي، پژوهشگر مرکز تحقيقات کشاورزي هسته‌اي کرج هشدار مي‌دهد: براي اثرگذاري واقعي، نياز به حداقل چندين مرکز بزرگ ديگر در استان‌هاي کليدي داريم و همچنين اکثر محصولات پرتودهي‌شده در بازار بدون اطلاع‌رساني به دست مصرف‌کننده مي‌رسند. اين امر هم حق انتخاب را سلب مي‌کند و هم بستر شايعات را فراهم مي‌آورد.

سرنوشت پياز، امروز به آزموني براي عزم ملي تبديل شده است. اين که آيا فناوري هسته‌اي صلح‌آميز در ايران، تنها در حد يک نمايش فني محبوس مي‌ماند يا به سلاحي راهبردي براي شکست احتکار، تأمين امنيت غذايي و افزايش درآمد کشاورز تبديل خواهد شد؟ آيا دولت و مجلس، افزايش ده‌برابري ظرفيت پرتودهي را در اولويت بودجه‌ريزي قرار خواهند داد؟

آيا سازمان‌هاي نظارتي، برچسب‌گذاري شفاف را اجباري مي‌کنند تا حق انتخاب مردم و اعتماد به فناوري ملي تضمين شود؟

پاسخ به اين پرسش‌ها نه در گزارش‌ها، که در لايحه بودجه، در مصوبات استاندارد و در اولويت‌بندي توسعه منطقي نمايان خواهد شد.

انتخاب امروز تصميم‌گيران مشخص خواهد کرد که آيا پياز، طلايه‌دار يک تحول ملموس در امنيت غذايي خواهد بود يا تنها نمونه‌اي ديگر از توانمندي‌هايي خواهد ماند که در ميانه راه، بي‌توجه رها شده‌اند.