يک فلسفه بزرگ عزاداري در دو فراز زيارت عاشورا

به گزارش خبرگزاري اقتصادايران ، فلسفه عزاداري بر مصائب اهل بيت وحي به ويژه امام حسين عليه‌السلام داراي دو بُعد معرفتي و حسي است. ما در زيارت عاشورا اين دو بُعد را با يکديگر مشاهده مي‌کنيم؛ در واقع پيوند اشک بر مصائب امام با تقويت معرفت نسبت به آن امام بزرگوار، درس بزرگ زيارت عاشوراست.

يکي از معارفي که امام معصوم سعي دارد در قالب اين زيارتنامه به شيعيان انتقال دهد، تقويت حس انتقام و خونخواهي از سيدالشهدا زير بيرق امام عصر عجل الله تعالي فرجه است که در اينجا با عنوان پيوند حُسينيت با مهدويت از آن ياد مي‌کنيم. در دو فراز از زيارت عاشورا درباره اين مسئله سخن گفته شده است:

در فراز اول مي‌خوانيم: فَاَسْئَلُ اللَّهَ الَّذي اَکْرَمَ مَقامَکَ وَ اَکْرَمَني بِکَ اَنْ يَرْزُقَني طَلَبَ ثارِکَ مَعَ اِمامٍ مَنْصُورٍ مِنْ اَهْلِ بَيْتِ مُحَمَّدٍ صَلَّي اللَّهُ عَلَيْهِ و َآلِهِ. يعني «از خدايي که مقام تو را بلند و گرامي داشت و مرا هم به واسطه دوستي تو عزت بخشيد از او درخواست مي ‏کنم که روزي من کند تا در رکاب امام منصور از اهل بيت محمد صلي الله عليه و آله خونخواه تو (امام حسين) باشم.

در فراز بعدي مي‌خوانيم: «وَ اَسْئَلُهُ اَنْ يُبَلِّغَنِي الْمَقامَ الْمَحْمُودَ لَکُمْ عِنْدَ اللَّهِ وَ اَنْ يَرْزُقَني طَلَبَ ثاري مَعَ اِمامٍ هُديً ظاهِرٍ ناطِقٍ (بِالْحَقِّ) مِنْکُمْ»؛ يعني «و از او مي‌خواهم که مرا به مقام محمود آن هم براي شما نزد خدا برساند و مرا نصيب کند که در رکاب امام زمان شما اهل بيت که هادي و ظاهر شونده ناطق به حق است خونخواه باشم.

اين دو فراز در وهله اول، گوياي هدف‌دار بودن عزاداري است؛ آمادگي براي ظهور و تقويت حس انتقام از خون اباعبدالله در معيت امام عصرعجل الله تعالي فرجه، محور اصلي اهداف زيارت عاشورا شمرده مي‌شود.

در اين دو فراز امام عصر عجل الله تعالي فرجه را با القاب هادي و منصور ياد مي‌کنيم. ما پيوند صفت «منصور» با ماجراي قتل امام حسين عليه‌السلام را در احاديث ذيل آيه33 سوره اسراء مشاهده مي‌کنيم. در اين آيه مي‌خوانيم: «وَ لاتَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللهُ إِلّا بِالْحَقِّ وَ مَنْ قُتِلَ مَظْلُوماً فَقَدْ جَعَلْنا لِوَلِيِّهِ سُلْطاناً فَلا يُسْرِفْ فِي الْقَتْلِ إِنَّهُ کانَ مَنْصُوراً»؛ يعني «و کسى را که خداوند خونش را حرام شمرده، جز به‌حقّ به قتل نرسانيد و آن کس ‌که مظلوم کشته‌شده، براى وليّش سلطه [و حقّ قصاص] قرار داديم، امّا ‌در قتل زياده‌روى نکند، چرا که او مورد نصرت (منصور) است.

حديث اول: امام باقر عليه‌السلام ذيل اين آيه فرمود منظور از «وَ مَنْ قُتِلَ مَظْلُوماً» (آنکه مظلوم کشته شده)، حسين‌بن‌علي است و بقيّه‌ي آيه: فَقَدْ جَعَلْنا لِوَلِيِّهِ سُلْطاناً فَلا يُسْرِفْ فِي الْقَتْلِ إِنَّهُ کانَ مَنْصُوراً؛ مقصودش امام زمان است که نامش در آيه منصور است؛ فِي قَوْلِهِ تَعَالَي وَ مَنْ قُتِلَ مَظْلُوماً فَقَدْ جَعَلْنا لِوَلِيِّهِ سُلْطاناً قَالَ الْحُسَيْنُ فَلا يُسْرِفْ فِي الْقَتْلِ إِنَّهُ کانَ مَنْصُوراً قَالَ سَمَّي اللَّهُ الْمَهْدِيَّ الْمَنْصُورَ (تفسير فرات الکوفي، ص240)

حديث دوم: جابر جعفي در روايتي ديگر از امام باقر عليه‌السلام نقل مي‌کند که فرمود اين آيه در مورد کشتن امام حسين عليه السلام نازل شده است؛ يعني وليّ حسين عليه السلام، حضرت مهدي،‌ همان (منصور) ياري شده [از طرف خدا] است. (تأويل الآيات الظاهرة، ص274)

حديث سوم: آن امام بزرگوار در روايتي ديگر ذيل همين آيه فرمود: منظور (از مظلومِ کشته شده) حسين‌بن‌علي است که مظلومانه کشته شد و ما وليّ دم او هستيم و قائم وقتي ظهور کند، انتقام خون حسين را مي‌گيرد و آنقدر مي‌کشد تا گفته شود در کشتن زياده‌روي‌کرد؛ هُوَ الْحُسَيْنُ‌بْنُ‌عَلِيٍّ قُتِلَ مَظْلُوماً وَ نَحْنُ أَوْلِيَاؤُهُ وَ الْقَائِمُ مِنَّا إِذَا قَامَ طَلَبَ بِثَأْرِ الْحُسَيْنِ فَيَقْتُلُ حَتَّي يُقَالَ قَدْ أَسْرَفَ فِي الْقَتْلِ ... (تفسير العياشي، ج2، ص290؛ تفاسير نور الثقلين و البرهان)