واشنگتن نقشه جديد تحريم ايران را رو کرد

کوروش احمدي در دنياي اقتصاد نوشت: سوالي که در پي اظهارات جديد وزير خزانه‌داري آمريکا در مورد افزايش فشار اقتصادي بر ايران مطرح است، اين است که آيا هدف دولت ترامپ در اين مرحله تنها شروع دور جديدي از تبليغات و فشار رواني و در کنار آن افزايش فشار سياسي و ديپلماتيک بر کشورها براي فاصله گرفتن از ايران است، يا ترتيبات اعلام شده شامل تدابير و پيامدهاي عملي و اجرايي مشخصي نيز هست؟

به دلايل زير به نظر مي‌رسد که اين به اصطلاح «عمليات طرد اقتصادي ايران» شامل تدابير و سازوکاري‌هاي مشخص و جديدي است و ممکن است که منشأ تحولي کيفي در فشارها عليه شرکت‌ها و بانک‌هاي بين‌المللي و رهبران خارجي باشد و تنها ادامه و تکرار تحريم‌هاي گذشته نباشد:

1. ترتيبات جديد شامل سازوکاري‌هايي است که هدف آن فراتر رفتن از تحريم افراد و نهادهاي ايراني به شکل گذشته و تحريم کشورها، شبکه‌ها و نظام‌هاي مالي خارجي طرف همکاري با ايران است. مدل سنتي تحريم توسط آمريکا تاکنون به اين شکل بوده که يک شخص يا نهاد ايراني در ليست تحريم قرار مي‌گرفته و کار با آن منع مي‌شده است. تهديدي که اکنون مطرح شده اين است که روابط اقتصادي يک کشور خارجي که با ايران کار مي‌کند، مبناي کار قرار گرفته است. هدف اکنون اين است که به آن کشور خارجي هشدار داده شده و سپس نسبت به قطع دسترسي شرکت‌ها و بانک‌هاي آن کشور به نظام مالي آمريکا اقدام شود. عملي شدن چنين تهديدي به معني گسترده‌تر تحريم‌هاي ثانوي پيشين خواهد بود.

در اين ترتيبات جديد کشورهاي ثالث در مرکز توجه قرار مي‌گيرند و يک جدول زماني براي قطع روابط آن‌ها با ايران به اين کشورها ارائه مي‌شود. به عبارت ديگر، برخلاف گذشته شرکت‌ها و بانک‌هاي ايراني در مرکز توجه قرار نخواهند داشت و تهديد متوجه قطع دسترسي واسطه‌هاي خارجي مرتبط با ايران به سيستم مالي آمريکا است. اعمال تحريم‌هاي جهاني به اين ترتيب تمرکز را از روي نهادها و اشخاص ايراني به نهادها و اشخاص و کشورهاي خارجي منتقل مي‌کند.

وزير خزانه‌داري آمريکا همچنين اعلام کرده که در اين رابطه جدول زماني براي بانک‌ها، شرکت‌ها، دولت‌هاي خارجي، کشتي‌ها و واسطه‌هاي خارجي براي توقف فعاليت‌هايشان در رابطه ايران تهيه خواهد شد و تسهيل‌کنندگان فعاليت‌هاي اقتصادي ايران در معرض خطر حذف از سيستم مالي آمريکا خواهند بود. در اين رابطه، اعمال فشار ديپلماتيک به رهبران کشورها نيز در دستورکار قرار گرفته است و گفته شده که ترامپ شخصا در حال تماس با رهبران ديگر کشورهاست. در اين رابطه تماس غيرعلني با شماري از کشورها در جريان است. وي مدعي شده که «ديگر قابل قبول نيست که کشورها در منطقه خاکستري باقي بمانند يا بايد با آمريکا همراه شوند يا در انزواي ايران شريک شوند».

2. سازوکار اعلام شده ديگر تحريم فعالان بين‌المللي مرتبط با ايران در بخش‌هاي دارايي‌هاي ديجيتال، طلا، تکنولوژي، هوانوردي و کشتيراني است. اگر چه تحريم در گذشته شامل اين بخش‌ها نيز بوده، اکنون تفاوت در اين است که قبلا نهادها و افراد ايراني فعال در اين حوزه‌ها تحت تحريم قرار مي‌گرفتند. در ترتيبات جديد قرار است هر کس هر جا که در اين 5 حوزه در رابطه با ايران کار مي‌کند هدف قرار گيرد. به علاوه اين تحريم‌ها برخلاف گذشته قرار است محدود به موارد خاص نباشد و به‌طور وسيعي در حوزه‌هاي مورد اشاره مورد استفاده قرار گيرد. خزانه‌داري آمريکا اکنون از کشورها مي‌خواهد که خود فعاليت‌هاي مرتب با ايران در اين حوزه‌ها را متوقف کنند. در وضعيت سابق شرکت‌هاي خارجي مي‌توانستند ريسک مقررات خاص تحريم را محاسبه کنند. در شرايط جديد واشنگتن تعمدا سعي در ايجادعدم قطعيت بيشتري دارد و حذف فعالان خارجي از سيستم دلار را به عنوان مجازات معامله با ايران مطرح مي‌کند.

تعبير خزانه‌داري برخلاف گذشته بسيار عام است و «هر شخصي صرف‌نظر از اينکه در کجا مستقر است» را در صورت کار با ايران شامل مي‌شود. در اينجا، نکته مهم گسترده کردن دامنه اجرا و اعمال تحريم است تا ايجاد 5 رژيم تحريم کاملا جديد. به عنوان مثال شرکت ماهان هميشه تحت تحريم بوده و شرکت‌ها و اشخاص طرف کار با ماهان در هر کشوري هدف بوده‌اند. اين بار آمريکا کل بخش هوانوردي ايران را هدف تحريم‌هاي ثانوي قرار داده به اين ترتيب هر شرکت خارجي که سرويس‌هاي معمولي در حوزه‌هاي تجاري، لجستيک، مالي و فني به عمليات هوانوردي در ايران بدهد، در معرض تحريم قرار مي‌گيرد. در حوزه کشتيراني نيز ترتيبات جديد شامل تلاش براي تهديد فزاينده مشارکت خارجي در بخش کشتيراني ايران است.

3. در سه اقدام ديگر خزانه‌داري آمريکا نام بيش از 60 فرد، نهاد و کشتي ايراني و غير ايراني، از جمله چيني و هنگ‌کنگي را تحت تحريم قرار داده است. همچنين دو اقدام ديگر شامل لغو معافيت ارسال حواله‌هاي دلاري از آمريکا به ايران و نيز معافيت دسترسي ايرانيان به نهادهاي آکادميک و فرهنگي آمريکايي است. در رابطه با اين رژيم جديد تحريم ظاهرا بيشترين تهديدها متوجه کشورهايي مانند چين، امارات، ترکيه و هند و نهادهاي مالي و اقتصادي آن‌ها است که بيش از بقيه کشورها با ايران کار مي‌کنند. قابل‌توجه است که امارات قبلا قطع روابط اقتصادي و مالي با ايران را بعد از تماس تلفني ترامپ با رئيس امارات اعلام کرد. البته در عمل مهم است که امارات تا چه حد از صرف اعلام اين ترتيبات فراتر خواهد رفت و آن را در عمل پياده خواهد کرد.

با اين حال، آنچه که خزانه‌داري آمريکا اعلام کرده تاکنون تنها در حد يک تهديد بوده است. بايد صبر کرد و ديد که آيا دست به اقداماتي مشخص با هدف اعمال اين تهديدهاي نيز خواهد زد يا خير. آمريکا هنوز در اين رابطه از صرف تهديد فراتر نرفته و اقدام مشخصي که شامل ذکر نام کشورها يا نهادهايي و تعيين ضرب‌الاجلي باشد، انجام نشده است. در اين مورد آنچه که مهم است اين است که آمريکا اگر قصد اجراي اين تهديدها را داشته باشد، قاعدتا ابتدا بايد نهادهاي مالي چين را هدف قرار دهد. حال آنکه تاکنون و به رغم اينکه چين مهم‌ترين خريدار نفت و طرف اقتصادي ايران است، هنوز حرکتي جدي در جهت عملي کردن تهديد عليه چين ديده نشده است. در پيش بودن سفر رهبر چين به آمريکا نيز فاکتور مهمي در اين رابطه است.