نگاهي به؛ مکتب شعر عاشورايي آذربايجان وعناصر ساختاري و ويژگي‌هاي آن (6)

سو يولي باغلاندي، قالدي آل پيغمبر سوسوز

سو کنارينده بنات ساقي کوثر سوسوز

ووردي بير اود گلشن اسلامه اشرار زمن

سولدي گلشن، ياندي گل‌لر، قالدي بلبل‌لر سوسوز

آل طاها قلبينه سوز عطش سالدي شرر

اولدي گويا بير يانار اود خيمه لرده شعله‌ور

کربلانون اود هواسي وئردي اعلان خطر

قالدي جان اوستونده اطفال ملک منظر سوسوز...

آلتي آيليق سود امَر دوتميشدي بس که التهاب

مرغ بسمل تک ائدردي سوز دل‌دن اضطراب

يوز دوتوب حقه، بالاسي اللري اوسته رباب

عرض ائدوب؛ قالدي بالام اي خالق داور سوسوز

باغبان گلشن دين باخدي سولميش گل‌لره

گؤردي بير غنچه گلون سوزي سالوب اود دل‌لره

موجب افغان اولوب شوريده سر بلبل‌لره

آلتي آيلوق سود امر بير غنچه‌ي احمر سوسوز...

بير به بير گئتدي مجاهدلر يتوب آمالينه

وئرديلر قانيله امضا دينون استقلالينه

ائتديلر جان بذل جانان، خوش او جمعين حالينه

قطعه قطعه ظلميله دوغرانديلار يکسر سوسوز... 15

مکتب شعر عاشورايي آذربايجان،

مکتبي فاخر در انديشه و نفاست آثار

مکتب شعر عاشورايي آذربايجان، يک مکتب ادبي فاخر است. کلمه‌ي فاخر از جمله کلماتي است که اين روزها بسيار پُرکاربرد شده‌ و در امور مختلف به کار مي‌رود و از کثرت کاربرد، معني بلند آن قدري تنزل يافته‌است.

وقتي گفته مي‌شود که مکتب شعر عاشورايي آذربايجان يک مکتب ادبي فاخر است، ممکن است اين سؤال در ذهن مخاطب شکل بگيرد که منظور چيست؟ براي پاسخ به اين پرسش، گفتني است که در لغت‌نامه‌هاي متعدد مانند دهخدا و معين، براي کلمه‌ي فاخر معاني متعدد و تقريبا مترادفي نقل شده‌است: هر چيز گرانبها و قيمتي را فاخر مي‌گويند. گرانمايه، با ارزش، بهترين هر چيزي، نفيس، باشکوه و...

با عنايت به معاني لغوي واژه‌ي «فاخر»، مراد از اينکه مکتب شعر عاشورايي آذربايجان يک مکتب ادبي فاخر است، تا حد زيادي روشن مي‌شود. در واقع مراد اين است که آثار فراوان ادبي که دراين مکتب در طول چند قرن پديد آمده، علاوه بر داشتن ارزش معنوي و محتوايي، از ارزش ادبي بالايي نيز برخوردار است، به گونه‌اي که کارشناسان شعر و ادب پذيرفته‌اند که آثار اين مکتب به طور کلي در شمار آثار بهتر و عالي و نفيس ادبيات است. 

به بيان ديگر، آثار اين مکتب هم از لحاظ جهان‌بيني و منابع الهام‌بخش آفرينش ادبي و هم از لحاظ ارزش ادبي آثار خلق شده فاخر مي‌باشد. بدينگونه که جهان‌بيني توحيدي، والاترين و نفيس‌ترين جهان‌بيني است که انسان و هستي را در پيوند با آفريدگار انسان و هستي معنا مي‌کند. قيام عاشورا که از مهم‌ترين منابع الهام شاعران آييني و عاشورايي است، از عالي‌ترين و باشکوه‌ترين قيام‌هايي است که در تاريخ بشريت رخ داده‌است. پيغمبر مکرّم اسلام و اوصياي بزرگوار آن حضرت و بخصوص حضرت‌ سيدالشهداء«عليهم‌السلام» که شعر آييني و عاشورايي در پرتو وجود نازنين آنان عينيت مي‌يابد، والاترين و نفيس‌ترين و بهترين شخصيت‌هاي عالم آفرينش هستند.

در بحث از فاخر بودن اشعار اين مکتب ادبي، اشعار چهره‌هاي شاخص اين مکتب ملاک و معيار است و اشعار ديگر شاعران در ذيل اشعار چهره‌هاي شاخص قرار مي‌گيرد. بديهي است که درهمه‌ي مکتب‌هاي ادبي، آثار خلق شده از نظر ارزش ادبي و بلاغت و ديگر ويژگي‌ها مانند ماندگاري، توانايي ارتباط با مخاطب و تصرف ذهن و ضمير او، مورد قبول خاص و عام قرار گرفتن و ديگر ويژگي‌ها در يک رتبه قرار نمي‌گيرد.

منظور از ماندگاري يک اثر ادبي مانند شعر، اين است که با گذشت روزگاران، غبار اندراس و تکرار بر رخسار آن نمي‌نشيند و آن را از ذهن و زبان اهل فن و شعر و ادب نمي‌زدايد. به بيان خلاصه؛ آثار ماندگار، آثاري هستند که با گذشت روزگاران نمي‌ميرند و همچنان زنده هستند. آثار آييني و عاشورايي شاعراني مانند صائب تبريزي، فضولي بغدادي، حجة‌الاسلام نير، صراف تبريزي، راجي تبريزي، بيضاي اردبيلي، سيدابوالقاسم نباتي، سيدعظيم شرواني و از شاعران معاصر آثار شاعراني چون سعدي‌زمان، صحاف، عابد، شهريار و ديگر شاعراني که مکتب شعر عاشورايي آذربايجان با نام و آثار آنان شناخته مي‌شود، آثار فاخر و ماندگاري هستند که در فرهنگ و ادبيات عاشورايي آذربايجان جايگاه ويژه‌اي دارند.