نفت جمهوري آذربايجان در حال کاهش است

پيش‌بيني مي‌شود درآمد نفت جمهوري آذربايجان در سال‌هاي آينده اندکي کاهش يابد. اين مسئله به کاهش توليد تفسير مي‌شود.

در سال‌هاي اخير مقامات دولتي آذربايجان اغلب از رشد بالاي صادرات غيرنفتي آذربايجان صحبت مي‌کنند. اما اعداد، تصوير متفاوتي را نشان مي‌دهند. از شاخص‌هاي اعلامي کميته دولتي گمرک اين کشور براي چهار ماهه نخست سال 2024 مشخص است که صادرات غيرنفتي آذربايجان در سال گذشته 239 ميليون دلار معادل 22 درصد کاهش داشته است.

در اين صورت دولت آذربايجان چه بايد بکند؟

«مظاهر افنديف» عضو کميته سياست اقتصادي، صنعت و کارآفريني مجلس ملي آذربايجان در مصاحبه با خبرگزاري «توران» گفت: توليد نفت در حال کاهش است و اين بر بودجه تأثير مي‌گذارد. سال گذشته که بودجه دولتي تهيه شد، شاهد کاهش 2 ميليارد منات درآمد نفت بوديم.

وي با تأکيد بر اينکه يکي از جهت‌گيري‌هاي اولويت‌دار جمهوري آذربايجان در 10 سال گذشته توسعه بخش غيرنفتي است، ادامه داد: در آذربايجان نيز پيشرفت چشمگيري در اين زمينه مشاهده مي‌شود. درآمدهاي نفتي که به تقويت بودجه دولتي کمک مي‌کند، با درآمدهاي بخش غيرنفتي جبران مي‌شود.

افنديف تأکيد کرد: علاوه بر جبران خسارت، فلسفه سياست اقتصادي دولت آذربايجان کاهش هر چه بيشتر وابستگي به نفت در بودجه دولت از طريق انتقال از صندوق نفت به بودجه است. دستيابي به اين موفقيت سال به سال امکان‌پذير است. در اين راستا، دولت به فعاليت‌هاي خود تنوع بيشتري خواهد داد. امروزه توليد و صادرات محصولات صنعتي در آذربايجان افزايش يافته است. با سفيد شدن اقتصاد آذربايجان، با تعميق اصلاحات، درآمدهاي مالياتي شفاف‌تر مي‌شود. در نتيجه شرايطي را براي رشد بيشتر اقتصاد ايجاد مي‌کند.

«ناطق جعفرلي» اقتصاددان آذربايجاني مي‌گويد: در 15 تا 20 سال گذشته، سهم بخش غيرنفتي از صادرات آذربايجان به لحاظ درصد افزايش نيافته است. 15 سال پيش حدود 10 درصد بود و اکنون حدود 10 درصد است. اين نشان مي‌دهد که نرخ رشد بالايي در توليد و صادرات بخش غيرنفتي آذربايجان مشاهده نمي‌شود.

وي معتقد است: افزايش و کاهش مداوم در بخش کشاورزي وجود دارد. يعني ما نتوانسته‌ايم روندي را که بخش غيرنفتي را به طور پايدار توسعه مي‌دهد، دنبال کنيم. يکي از دلايل اصلي اين امر توليد کم و بهره‌وري پايين است. از نظر بازار، ما هميشه در اين زمينه به روسيه وابسته بوده‌ايم. بازار روسيه مشکل‌ساز است. به محض وجود اختلاف‌نظر بين جمهوري آذربايجان و روسيه در مورد برخي مسائل، موانعي براي دسترسي محصولات آذربايجان به بازار روسيه ايجاد مي‌شود.

جعفرلي معتقد است: براي افزايش توان صادراتي بخش غيرنفتي آذربايجان بايد اين کشور وارد بازارهاي ديگر شود. اکنون شرايطي براي توليد داخلي وجود ندارد؛ زيرا بازار ديگري وجود ندارد.

اين کارشناس تأکيد کرد: يکي ديگر از مشکلاتي که مانع توسعه بخش غيرنفتي آذربايجان مي‌شود، مديريت است. در کشور ما توليد عمدتاً ناشي از سرمايه‌گذاري دولتي است، مشارکت بخش خصوصي را شاهد نيستيم، زيرا بخش خصوصي از نظر سرمايه‌گذاري احساس مصونيت نمي‌کند.

گفتني است، توليد نفت براي اقتصاد جمهوري آذربايجان حياتي است. تقريباً نيمي از صادرات اين کشور را فروش نفت خام تشکيل مي‌دهد. ميدان «آذري-چراغ-گونشلي» (AÇG)، واقع در حدود 100 کيلومتري شرق باکو، بزرگترين ميدان نفتي در بخش آذربايجان در حوزه خزر است.

اکثريت مطلق درآمد بخش انرژي اين کشور مربوط به اين ميدان است. بر اساس اطلاعات وزارت نيروي آذربايجان، از زمان بهره‌برداري از ميادين AÇG تا اول سپتامبر سال جاري تاکنون 579 ميليون تن نفت و بيش از 212 ميليارد مترمکعب گاز استخراج شده است. از سال 2001 تا اول سپتامبر سال جاري ميزان درآمد حاصل از فروش نفت سود از AÇG بالغ بر 168.6 ميليارد دلار بوده است. تنها در 9 ماهه سال جاري 4 ميليارد و 728 ميليون دلار از محل اين ذخاير درآمد حاصل شده است.

از پيش‌بيني‌هاي اتاق محاسبات آذربايجان درباره توليد و درآمدهاي نفت و گاز در سال 2024 مشخص است که AÇG همچنان اميد اصلي اقتصاد آذربايجان در سال‌هاي آينده خواهد بود.

ميادين «آذري-چراغ-گونشلي» اگرچه نقش مهمي در اقتصاد جمهوري آذربايجان ايفا مي‌کند، اما توليد در AÇG سال به سال کاهش مي‌يابد. اثرات اين کاهش در حال حاضر در رشد اقتصادي منعکس شده است.

در 11 ماهه سال 2023، اقتصاد آذربايجان تنها 0.8 درصد رشد داشته است. دليل اصلي چنين رشد کمي، کاهش توليد نفت است. از ارقام منتشر شده توسط اتاق محاسبات اين کشور مي‌توان دريافت که از سال 2015، کاهش مداوم توليد نفت در AÇG وجود داشته است.

در سال 2015، 232 ميليون بشکه نفت از اين ميادين توليد شد. اين شاخص تا پايان سال 2023 به 134 ميليون بشکه خواهد رسيد. اين بدان معناست که از سال 2015، توليد نفت در AÇG 42 درصد کاهش يافته است و کاهش توليد در سال‌هاي اخير سرعت گرفته است.

پيش‌بيني اتاق محاسبات جمهوري آذربايجان اين است که اين کاهش در سال‌هاي آينده نيز ادامه داشته باشد. پيش‌بيني مي‌شود در سال 2026 ميلادي 119 ميليون بشکه نفت در AÇG توليد شود. اين تقريباً نصف در 10 سال است.