نتايج پژوهش استاد دانشگاه تهران درباره تغيير اقليم ايران

عضو هيأت علمي دانشگاه تهران درباره پديده تغيير اقليم و نمودهاي آن در کشورمان، گفت: «تغيير اقليم، پديده‌اي فرامرزي و جهاني است که به يک کشور يا منطقه محدود نمي‌شود و ايران نيز از آن مستثنا نيست. مطالعات مختلف درباره اين پديده که بر مبناي داده‌هاي تعداد محدودي از ايستگاه‌هاي هواشناسي کشور انجام شده‌اند، همگي با اختلاف اندک حاکي از آن هستند که روندهاي بارش و دما به طور معني‌داري طي 30 تا 50 سال گذشته تغيير کرده‌اند.»

دکتر عطارد درباره پژوهشي که به تازگي با همکاري دکتر شهرام خليقي سيگارودي، دانشيار گروه احياي مناطق خشک و کوهستاني دانشکده منابع طبيعي دانشگاه تهران و پژوهشگراني از دانشگاه بريتيش کلمبياي کانادا و آکادمي علوم چين انجام شده است، توضيح داد: «در اين مطالعه، داده‌هاي ماهانه دما، بارش و سرعت باد کليه ايستگاه هواشناسي همديدباني کشور (104 ايستگاه) که حداقل 30 سال داده قابل اطمينان در فاصله سال‌هاي 1366 تا 1396 داشتند، براي بررسي وضعيت تغييرات اقليمي در ايران مورد استفاده قرار گرفت و به منظور تعيين معني‌داري شيب خط روند پارامترهاي اقليمي، از آزمون مَن کِندال (Mann-Kendall) استفاده شد. در فاصله سال‌هاي مذکور، دماي سالانه کشور، 17.8 درجه سانتيگراد (انحراف معيار: 5.4)، بارش سالانه، 335 ميليمتر (انحراف معيار: 331)، سرعت باد سالانه 2.4 متر بر ثانيه (انحراف معيار: 0.8) و شاخص خشکي دومارتن 13.2 ثبت و محاسبه شد. اين شاخص خشکي که 86 درصد ايستگاه‌هاي کشور (89 ايستگاه) را در اقليم خشک و نيمه‌خشک و 11 درصد ايستگاه‌ها را (12 ايستگاه) را در اقليم نيمه مرطوب، مرطوب و خيلي مرطوب طبقه‌بندي کرد، در دامنه‌اي بين 1.7 در بم، يزد و زابل تا 66.7 در کوهرنگ نوسان داشت. بيشترين و کمترين دماي سالانه به ترتيب در ميناب (28.6 درجه سانتيگراد) و سراب (8.7 درجه سانتيگراد) و بيشترين و کمترين بارش سالانه در اين بازه زماني، به ترتيب در انزلي (1730 ميليمتر) و يزد (51 ميليمتر) ثبت شد.»

به نقل از روابط عمومي دانشگاه تهران، اين متخصص اکوهيدرولوژي جنگل درباره يافته‌هاي اين پژوهش، افزود: «در فاصله سال‌هاي 1366 تا 1396، روندهاي سالانه دما، بارش و سرعت باد به ترتيب در 65 ،23 و 61 ايستگاه هواشناسي همديدباني کشور، به طور معني‌دار کاهشي يا افزايشي بودند. به عبارت ديگر، حدود 60، 20 و 60 درصد ايستگاه‌هاي هواشناسي کشور، به ترتيب روند معني‌دار کاهشي يا افزايشي دما، بارش و سرعت باد را تجربه کرده‌اند. نکته قابل توجه اينکه در کل کشور، 63 ايستگاه روند دماي افزايشي و 51 ايستگاه نيز روند سرعت باد افزايشي نشان دادند، در حالي که فقط 22 ايستگاه روند بارش کاهشي داشتند. اين مطالعه همچنين نشان داد طي سال‌هاي 1366 تا 1396، هر ساله 0.044 درجه سانتيگراد (در دوره 30 ساله: 1.32 درجه سانتيگراد)، به دماي کشور افزوده شده است. اين افزايش سالانه براي سرعت باد، 0.040 متر بر ثانيه (در دوره 30 ساله: 1.2 متر بر ثانيه) و کاهش سالانه بارش در سطح کشور، 1.435 ميليمتر (در دوره 30 ساله: 43 ميليمتر) محاسبه شد. داده‌هاي هواشناسي نشان مي‌دهند بيشترين نرخ تغيير دماي سالانه در اين بازه زماني در اقليم نيمه خشک (0.055 درجه سانتيگراد) و کمترين در اقليم مديترانه‌اي کشور (0.029 درجه سانتيگراد) است. اقاليم نيمه خشک و نيمه مرطوب کشور، بيشترين نرخ سرعت باد از سال 1366 تا 1396 را داشته‌اند (1.36 متر بر ثانيه). نرخ افزايش دما در شمال و شمال غرب و نرخ کاهش بارش در غرب کشور بيشتر مشهود است، در حالي که نرخ افزايش سرعت باد در سراسر کشور يکنواخت است.»

دکتر عطارد در پايان تأکيد کرد: «در مطالعات تغيير اقليم در کشور عمدتا بر رونديابي دو پارامتر اقليمي دما و بارش تاکيد مي‌شود و کمتر بر سرعت باد و تغييرات زماني آن در درازمدت پرداخته شده است، اين در حالي است که افزايش دما وقتي با افزايش سرعت باد توأم مي‌شود، اثرات بيشتر و شديدتري بر فعاليت‌هاي کشاورزي، چرخه‌هاي هيدرولوژي و دوره‌هاي خشکسالي در کشور خواهد گذاشت.»

نتايج اين پژوهش به تازگي در نشريه هواشناسي و آب‌شناسي روسي از سوي انتشارات اشپرينگر منتشر شده و از طريق پيوند زير دست‌يافتني است:

Iran’s Changing Climate over the Past 30 Years