ناگفته‌هايي از نبوغ و اخلاص سرلشکر شهيد محمد باقري

وي پس از شهادت حسن باقري مسئوليت اطلاعات عمليات جنگ را به‌عهده گرفت و به‌عنوان يکي از فرماندهان مهم و تأثيرگذار توانست ايفاي نقش کند. شهيد سرلشکر محمد باقري که از سال 1359 وارد جنگ شده بود، نقش کليدي و مهمي در عمليات‌هاي مختلف داشت. او از  طراحان جنگ، فرماندهان برجسته و مسئول اطلاعات عمليات سپاه پاسداران انقلاب اسلامي بود که نقشي کليدي و مهم در عمليات‌هاي مختلف دفاع مقدس داشت.

با وجود نقش مهمي که شهيد محمد باقري در دوران دفاع مقدس داشت،‌ کارنامه عملياتي او در اين دوران براي عموم کمتر شناخته شده است. مؤسسه حسن باقري با توجه به اين مهم و با در نظر گرفتن تأکيدات رهبر شهيد انقلاب براي ثبت خاطرات فرماندهان جنگ، اقدام به ثبت بخشي از خاطرات ايشان کرد که قرار است جلد نخست آن منتشر شود. سردار فتح‌الله جعفري، رئيس اين مؤسسه در گفت‌وگويي با تسنيم درباره جزئيات اين طرح گفت که مشروح آن را مي‌توانيد در ادامه بخوانيد:

*تسنيم: نگارش تاريخ شفاهي و خاطرات سردار شهيد محمد باقري از چه‌زماني آغاز شد و در زمان حاضر، در چه مرحله‌اي قرار دارد؟

با توجه به اهميت ثبت خاطرات سرلشکر محمد باقري، با ايشان صحبت کرديم که فرصتي را براي ثبت اين خاطرات براساس يادداشت‌هاي روزانه ايشان و يادداشت‌هاي روزانه بنده، قرار دهند. اين جلسات با حضور ايشان، من، مصطفي رحيمي و آقاي نيازي هر چهارشنبه به‌صورت روتين برگزار مي‌شد، در ابتدا جلسات خوبي داشتيم، ايشان دو ساعت براي اين کار وقت مي‌گذاشتند، درباره موضوعات گفت‌وگو مي‌کرديم، ايشان نيز مطالبي را بيان مي‌کردند که براي ما بکر و تازه بود، تا عمليات خيبر با يکديگر صحبت کرديم، ايشان گفتند که بعد از خيبر، مطالب زياد است. پس از مدتي، ديگر فرصت دست نمي‌داد که همچون گذشته هر چهارشنبه به‌صورت روتين جلسات برگزار شود، ديگر جلسات از هر هفته به هر دو هفته يک‌بار و يا ماهي يک‌بار تغيير کرده بود.

به ايشان زنگ زدم که؛ «اين‌طور نمي‌شود ادامه داد، بايد براي اين کار که حائز اهميت است، وقت گذاشت، بسياري از مسائل در ذهن شماست که ممکن است روي کاغذ و در يادداشت‌ها نباشد و يا مطالب مهمي در يادداشت‌ها هست که به‌صورت تيتروار نوشته شده، که مسائل مهمي هم هستند».

ايشان در شناسايي عمليات‌هاي مهمي چون کربلاي 4 و 5، شلمچه، والفجر حضور داشتند، يک ماه در زمستان 66 در عراق بودند، گفتم؛ «مطالب اين مقاطع در ذهن شماست که بايد روي کاغذ بيايد.»، جلساتي را بعد از آن گذاشتند، اما مشغله فراوان ايشان و بعد هم جنگ و شهادت، سبب شد که متأسفانه کار به‌صورت کامل با حضور ايشان انجام نشود. قرار شد آقاي مصطفي رحيمي با استفاده از منابع ديگر، مانند دفتر يادداشت‌هاي من، دفتر يادداشت‌هاي سرلشکر شهيد رشيد و... اين مطالب را تکميل کنند و در دو جلد منتشر شود. در زمان حاضر، کار دارد انجام مي‌شود و اميدواريم که به‌زودي جلد يک اين اثر به چاپ برسد.

*تسنيم: فکر مي‌کنم راضي‌کردن ايشان براي ثبت خاطرات با توجه به تواضعي که داشتند، کار چندان راحتي هم نبود.

بله، همين‌طور است، با توجه به روحيات ايشان کنار اينکه ايشان آدم مؤثري در جنگ بود، ايشان بعد از شهادت حسن باقري، کنار فرماندهاني چون محسن رضايي، سرلشکر رحيم صفوي و سرلشکر شهيد رشيد، از جمله فرماندهان درجه‌اول جنگ بودند و مسئوليت‌هاي مهمي داشتند، جايگاه ممتاز ايشان سبب شده بود که کمتر فرصت داشته باشد براي ثبت خاطراتش، از سوي ديگر، ايشان خيلي ساده بود و با وجود نقش مهمي که در جنگ داشت، اصلاً ادعايي در اين زمينه نداشت، هميشه مي‌گفت جنگ را ديگران کردند.

*تسنيم: سرلشکر محمد باقري شخصيت کاريزماتيکي داشتند، همان‌طور که اشاره فرموديد، هم در جنگ و در سال‌هاي بعد از آن، نقش مهمي در مديريت ميدان داشتند، مسئوليت‌هاي مهمي نيز در اين سال‌ها به‌عهده ايشان بود، چه‌عواملي در شکل‌گيري اين ويژگي ايشان اثرگذار بود؟ برادرشان چه‌نقشي در اين زمينه داشتند؟ آيا در اين زمينه الهام‌بخش ايشان بودند؟

برادرشان، شهيد حسن باقري، نابعه جنگ و فرمانده افسانه‌اي جنگ بودند، هيچ فرمانده‌اي را در طول جنگ و بعد از آن مانند حسن باقري نداشتيم که اين‌قدر بر دشمن مسلط باشد و عمده عمليات‌هاي جنگ را طراحي کند.

حسن باقري جاي خود را داشت، به‌نظرم، هر دو اين عزيزان، توانايي‌هاي منحصر به فرد مديريتي و ذهن خلاقشان را از مادر بزرگوارشان به‌ارث برده بودند. سرلشکر شهيد محمد باقري علاوه بر اينکه به‌عنوان برادر حسن باقري مطرح بود، خودش هم وزنه‌اي در اين زمينه بود، توانمندي‌هاي منحصر به فردي در زمينه اطلاعات عمليات در جنگ داشت.

از سوي ديگر، ويژگي‌هاي فردي ايشان نيز در موفقيت ايشان نقش مهمي داشت، از جمله اينکه صداقت و راستگويي ايشان، بي‌ادعا بود، ادعايي نداشت که چه بوديم و چه هستيم، مادرشان هم اين‌طور بود، اين جزو خصلت‌هاي برجسته باقري‌هاست.

از سوي ديگر، هوش بالا، سرشار و مانايي داشت. محمد باقري بعد از حسن باقري، بيش از همه دشمن را مي‌شناخت، در هر جنگي شناخت دشمن و داشتن اطلاعات از او خيلي مهم است، اين خصلت را شهيد محمد باقري داشت.

ويژگي ديگر ايشان که در اين مسير مهم بود، اين بود که خودشان و خانواده‌شان زندگي بسيار ساده‌اي داشتند، اهل مال دنيا نبودند و در اين زمينه مراقب بودند.

ما سال‌ها با خانوده باقري‌ها ارتباط خانوادگي داشتيم، در دوره‌اي در يک خانه در اهواز زندگي مي‌کرديم و در سال‌هاي 65 ـ 63 همسايه بوديم، خاطرم هست که ايشان چقدر روي اين مسائل ملاحظه داشت، ما يک باغ پدري در اصفهان داريم، برادرم يک سال از اصفهان براي ما که در اهواز بوديم، از اين باغ دو صندوق ميوه مثل زردآلو و... فرستاده بود، آن موقع نوبر بود و گران.

ايشان وقتي اين ميوه‌ها را ديد، پرسيد؛ «اين‌ها کجا بود؟»، من هم به شوخي گفتم؛ «اين‌ها کمک‌هاي مردمي است که براي رزمندگان فرستاده‌اند.»، پرسيد؛ «پس در خانه ما چه‌کار مي‌کند؟»، ايشان لب به ميوه‌ها نزد، فرداصبح به ايشان گفتم؛ «محمدآقا، چرا از ميوه‌ها نخوردي؟»، گفت؛ «شما به‌چه‌حقي کمک‌هاي مردمي را به خانه آورديد؟»، گفتم؛ «اين ميوه‌هاي باغ پدرم است.»، خيلي جا خورد، گفت؛ «شما که نرفته بودي!!»، من هم ماجرا را تعريف کردم که برادرم فرستاده است.

شهيد باقري خيلي روي اين مسائل دقت مي‌کرد؛ حتي پرهيز از هر چيزي که حقش بود، در مرام ايشان ديده مي‌شد،

اهل علم بود، وقتي وارد جبهه شد دانشجو بود. مجموع اين خصائص سبب شد ايشان به درجات بالا برسد.

*تسنيم: اشاره کرديد که سال‌ها همراه ايشان بوديد، در اين مدت چه‌ويژگي از منش اخلاقي ايشان براي شما قابل‌تأمل بود؟

خيلي شخصت محترمي داشت، به همه احترام مي‌گزارد، برايش افراد تفاوتي نداشت، براي نيروهاي تحت‌امرش احترام زيادي قائل بود، تلاش زيادي براي تأمين رفاه نيروهايش انجام مي‌داد، اين شخصيت‌دادن به ديگران، براي من خيلي جالب بود،

از سوي ديگر، آدم باثباتي بود، از نظر اخلاقي صادق و در عين حال، دقيق، ريزبين و نکته‌سنج بود، زندگي بسيار ساده‌اي داشت و ماديات در نظرش ارزشي نداشت، به مسائلي در اين زمينه دقت مي‌کرد که شايد در نظر ما چندان اهميت نداشت يا به نظر ما نمي‌رسيد.

شهيد حسن باقري جوان‌ترين فرمانده در دوران جنگ تحميلي هشت‌ساله بود، پس از ايشان، شهيد محمد باقري جوان‌ترين فرمانده ميان فرماندهان بود، هرچند اين ويژگي را داشت، اما توانايي‌هاي منحصر به فردي در ايشان وجود داشت که شخصيت ايشان را ممتاز کرده بود.