نام درياي شمال ايران در اسناد و منابع تاريخي و ملاحظاتي پيرامون آن

دريايي که امروزه در مکالمات و نوشته هاي داخل کشورمان از آن بيشتر با عنوان «خزر» نام برده مي شود، شرايط و ويژگي هاي منحصر به فردي دارد که آن را در بين مجموعه درياها و درياچه هاي جهان متمايز ساخته است. يکي از اين ويژگي ها و وجوه تمايز، اسم اين درياست که بصورت هاي مختلف نوشته شده و يا نام برده مي شود. شايد هيچ دريا يا مکاني جغرافيايي يافت نشود که به اندازه اين دريا با تعدد و کثرت نام مواجه بوده و بيش از ده ها اسم و عنوان را در شناسنامه عمر طولاني خود ثبت و ضبط کرده باشد.

در حالي که بسياري از مناطق و اماکن جغرافيايي جهان از جمله درياها اسم شناخته شده واحدي دارند و در مورد نامگذاري آنها اختلاف نظر چنداني وجود ندارد. نظير خليج فارس که علي رغم شيطنت هاي اخير برخي همسايگان عرب جنوبي، در طول تاريخ چند هزار ساله، اسم واحدي داشته و اسناد و مدارک تاريخي سه هزار سال گذشته مويد آن است.

طي هفته ها و ماه هاي گذشته ديدگاه ها و اظهار نظرهايي از جانب برخي مسئولان و دستگاه هاي رسمي کشور پيرامون نام اين دريا مطرح شده و پيشنهاداتي در خصوص تغيير نام آن از خزر به يکي ديگر از نام هايي که در گذشته استعمال مي شده، ارائه گرديده است.

چندي پيش تعدادي از نمايندگان مجلس از ضرورت تغيير نام درياي خزر سخن به ميان آوردند و متعاقب آن، مرکز پژوهش هاي مجلس شوراي اسلامي خواستار تغيير نام اين دريا از خزر به يک نام ديگر ايراني شد و از لزوم مطالعه و تحقيق بيشتر در اين باره و تصميم گيري لازم پيرامون تسميه مناسب آن، متناسب با تاريخ و فرهنگ ايراني صحبت کرد.

البته اين موضوع براي اولين بار نيست که مطرح مي شود، بلکه مسبوق به سابقه است و در سالها و دهه هاي گذشته نيز هر از گاهي اين بحث در محافل و مجامع رسمي و نيز علمي ـ دانشگاهي مطرح شده و طرح ديدگاه هاي متفاوتي را در پي داشته است.

با عنايت به نکات فوق، در نوشتار حاضر تلاش شده است تا با مراجعه به متون و منابع کهن تاريخي، نام هاي مختلف بکار رفته در مورد اين دريا واکاوي و ملاحظاتي پيرامون تغيير نام و يا نامگذاري مجدد آن در مقطع کنوني مطرح شود.روايت اسناد و منابع تاريخي متقدم در قديمي ترين منابع تاريخي و جغرافيايي موجود که غالبا متعلق به مورخان و جغرافيا نويسان يوناني است، اکثرا عنوان يا واژه «کاسپي» براي اين دريا بکار رفته است. اين عبارت برگرفته از نام قومي است که در سده هاي پيش از ميلاد و يکي دو قرن پس از آن در سواحل غربي درياي خزر مي زيستند و از ساکنان اوليه مناطق شرقي قفقاز محسوب مي شدند. از جمله مورخان معروف يوناني که عنوان کاسپي را براي نام اين دريا بکار برده است، «پلوتارخ» مي باشد که در سده اول ميلادي و بين سال هاي 46 تا 102 م مي زيسته است.

در برخي ديگر از منابع يوناني که البته خيلي اندک و نادر به چشم مي خورد، عنوان «آلبانيا» نيز براي نام اين دريا استعمال شده است. نمونه اين مورد هم «پلينيوس» است که از مورخان سده سوم ميلادي مي باشد.(4) آلبانيا هم برگرفته از نام منطقه اي است که امروزه بخشي از قفقاز جنوبي و عمدتا جمهوري آذربايجان فعلي را شامل مي شود که در منابع اسلامي از آن با تعبير «اران» ياد شده است.

در متون و منابع تاريخي و جغرافيايي دوران بعد از اسلام، اسامي مختلفي براي نام درياي واقع شده در شمال ايران بکار رفته است که شايد از جهت تعدد نام براي يک دريا نظير يا مشابهي نتوان براي آن پيدا کرد.

مسالک و ممالک ابن خردادبه که در ميان منابع جغرافيايي دوره اسلامي، قديمي ترين آنها به حساب مي آيد و متعلق به 1200 سال پيش(نيمه اول قرن سوم هجري قمري) است، در ذکر نام درياي خزر، عناوين «جيلان» و «جرجان» را بکار برده است. اين دو عبارت در واقع همان گيلان و گرگان امروزي است که هر کدام براي يکي از استانهاي شمالي ايران بکار مي رود و به مرور زمان حرف «ج» در آنها تبديل به «گ» شده است.

حدود يک قرن بعد از ابن خردادبه، مسعودي مورخ شهير و برجسته اسلامي که متوفي 344 هجري قمري است، در اثر با ارزش خود مروج الذهب چندين اسم براي اين دريا بکار برده و مي نويسد: «درياي اقوام عجم که خانه ها و مسکن هايشان بر سواحل آنست، از هر سو به وجود مردم معمور است و همانست که به درياي باب و ابواب و خزر و گيل و ديلم و گرگان و طبرستان معروف است.»

چنانچه در اين نوشته آمده، مسعودي هفت عنوان يا عبارت را در ذکر نام درياي خزر بکار برده و اشاره کرده است که اين دريا به اين اسامي معروف است. پيداست که در زمان حيات مسعودي، همه اين عناوين براي درياي واقع شده در شمال ايران استعمال مي شده و اين دريا نام واحدي به خود نگرفته بوده است.

اصطخري (ابواسحاق ابراهيم) از ديگر جغرافيا نويسان معروف دوران اسلامي که هم عصر مسعودي بوده و در سال 346 درگذشته است، در اثر مهم و معروف خود«مسالک و ممالک»يک جا از عنوان «درياي خزر» استفاده کرده و در جايي ديگر از همين اثر، عبارت «درياي طبرستان» را براي نام درياي مورد بحث بکار برده است.

از ديگر آثار معروف متعلق به دوره اسلامي که در باره جغرافياي تاريخي مناطق اطراف درياي خزر هم بحث کرده و از منابع قابل اعتناء به حساب مي آيد، نزهه القلوب حمدالله مستوفي است. اين نويسنده قزويني که اثر خود را در سال 740 هجري قمري نوشته است، نام درياي شمال ايران را بحر خزر، جيلان و مازندران ذکر کرده است.

نکته اي که اشاره به آن در اين قسمت از نوشته خالي از فايده نخواهد بود اين است که برخي از پژوهشگران و نويسندگان کنوني از ناميده شدن درياي شمال ايران تحت عنوان «درياي مازندران» در شاهنامه فردوسي سخن به ميان آورده و بدان استناد مي کنند.تا آنجا که نگارنده در شاهنامه جستجو کرده، ابوالقاسم فردوسي از اين دريا با نام «درياي مازندران» در شاهنامه ياد نکرده است. درست است که کلمه يا عبارت «مازندران» ده ها بار (در يکي از نسخه هاي جستجو شده 93 بار) در شاهنامه فردوسي آمده است، ولي همه آنها اشاره به منطقه يا اراضي مازندران دارد که بخشي از مناطق شمالي ايران است و امروزه هم تحت عنوان استان مازندران ناميده مي شود. واژه مازندران در اين اثر ماندگار ادبي بيشتر با پيشوندهاي: شاه مازندران، شهر مازندران، ديوان مازندران، گردان مازندران، دشت مازندران، جنگ مازندران و.... آمده است.

از ميان متون و منابع تاريخي و جغرافيايي پيش از اسلام و نيز سده هاي اول هجري قمري، آثار و نوشته هاي قابل استناد زياد است و آنچه در سطور بالا به برخي از آن منابع اشاره شد، به عنوان نمونه است که به نظر مي رسد در اين مختصر کافي است و تقريبا در برگيرنده تمام اسامي بکار رفته در گذشته پيرامون نام اين دريا مي باشد.گواهي اسناد و منابع متاخر

در تکميل استنادات اين نوشته به منابع و ماخذ تاريخي پيرامون نام درياي شمال ايران، لازم است به چند نمونه از اسناد و منابع متاخر يا معاصر (مربوط به دو قرن اخير) نيز اشاره شود تا بر اعتبار و استحکام سخن در خصوص نام درياي مورد بحث افزوده شود.

در کتاب تاريخي «گلستان ارم» اثر عباسقلي آقا باکي خانف که در آن، تاريخ شيروان و داغستان (بخشي از منطقه قفقاز) به رشته تحرير در آمده و متعلق به اوايل قرن 19 ميلادي است، به نام اين دريا اشاره شده است. نويسنده که ايراني الاصل بوده و اثر خود را نيز به زبان فارسي نگاشته است، در اين باره مي نويسد: «در قديم الايام،طايفه اي قاسپي نام در کنار دريا، طرف راست] رود[ کر ساکن بودند که دريا به نام ايشان در ميان روميان تسميه يافته است، چنان که در ميان اهل اسلام از روي نسبت به ولايات واقعه در ساحل آن، به بحر خزر و بحر جرجان و بحر گيلان و بحر شيروان اشتهار دارد.»(11)

گفتني است، اگرچه نويسنده «گلستان ارم» به منبع يا منابع مشخصي براي گفته خود در خصوص نام درياي خزر استناد نکرده ولي پيداست که او نيز به همان منابع قديمي و دست اولي که در سطور بالا به نمونه هايي از آنها ارجاع داده شد، تکيه کرده و ادعاي خود را بصورت کلي به نقل از منابع رومي و اسلامي بيان کرده است.

لازم به توضيح است که برخي از محققان، کاسپين را معادل لاتين قزوين مي دانند و اين دو کلمه را يک عبارت با دو شکل نوشتاري مختلف به حساب مي آورند. به بيان ديگر آنان معتقدند کاسپين تلفظ يوناني کلمه قزوين است که امروزه در منابع غربي بصورت «caspian» نوشته مي شود. پذيرش اين ادعا به راحتي مقدور نيست و نياز به بررسي و مطالعه بيشتر دارد و نگارنده نيز در اين نوشتار مختصر، در مقام اثبات درستي يا نادرستي چنين اظهار نظر هايي نيست. اما اجمالا مي توان گفت که طبق گواهي منابع کهن تاريخي، عبارت کاسپي يا کاسپين قدمت خيلي بيشتري نسبت به کلمه قزوين دارد و در اينکه کاسپي ها قومي ساکن قفقاز جنوبي و سواحل غربي درياي خزر بودند، ترديدي وجود ندارد.

در ميان اسناد متاخر، متن عهد نامه هاي گلستان و ترکمن چاي نيز اگرچه با خاطرات تلخ همراه است و براي ما ايراني ها ظالمانه و ننگين به حساب مي آيد، ولي مي تواند به عنوان دو سند تاريخي مرتبط با بحث حاضر، مورد استناد قرار گيرد.

در فصل پنجم از عهد نامه گلستان که مربوط به موضوع درياي خزر مي باشد، نام اين دريا بصورت «خضر» نوشته شده است(12) که در نوع خود جالب توجه است. در واقع تهيه کنندگان و نويسندگان متن اين عهد نامه، نگارش واژه خزر را بصورتي که آمد،کتابت کرده اند که پرداختن به صحت و سقم آن نيز بحث جداگانه اي را مي طلبد. البته لازم به اشاره است که در برخي ديگر از متون و نوشته هاي برجاي مانده از دهه هاي اول قرن 19 ميلادي که در همان سال هاي انعقاد عهد نامه گلستان نوشته شده اند نيز اين دريا بصورت «خضر» آمده است. به عنوان نمونه مي توان به کتاب «تاريخ قراباغ» اثر ميرزا جمال جوانشير قره باغي اشاره کرد که درياي شمال ايران را «درياي خضري» نوشته است.

فصل هشتم عهد نامه ترکمنچاي هم که موضوع نحوه بهره برداري دو کشور ايران و روسيه از درياي شمال کشورمان را تعيين کرده، از نام اين دريا با عنوان «خزر» ياد کرده است.

آثار تاريخي فراوان نوشته شده در يک صد سال اخير نيز که از اسناد و منابع مهم قابل رجوع به حساب مي آيند، از ديگر منابعي هستند که مي توان در موضوع مورد بحث اين نوشته بدانها استناد کرد. در اين مختصر براي پرهيز از اطاله سخن تنها به يک مورد از منابع تاريخ معاصر به عنوان نمونه اشاره مي شود که آن هم اثر معروف «خاطرات و خطرات» است. اين کتاب که نوشته جامعي در باره وقايع سال هاي مشروطيت و دوران حيات تني چند از پادشاهان قاجار و اوايل پهلوي است(15)، توسط مهدي قلي خان هدايت معروف به مخبر السلطنه از رجال و صاحب منصبان آن دوره به رشته تحرير در آمده است. وي در اين کتاب نام درياي خزر را به دو صورت «مازندران» و «خزر» نوشته و ثبت کرده است.

علاوه بر اسامي و نامهايي که در بالا آورده شد، اسم هاي ديگري نيز در نامگذاري درياي شمال ايران بکار رفته است که عبارتند از: هيرکاني ـ ورکانه ـ آبسکون ـ باکو ـ اقانيا ـ تالش ـ گسکر ـ استراباد ـ خراسان ـ کمرود ـ کپورچال.

نگارنده برخي از اين اسامي نظير باکو، اقانيا، گسکر و... را در منابع معتبر تاريخي نديده و تنها در برخي از گزارش هايي که هر از گاهي در بعضي مطبوعات و سايت هاي اينترنتي بدون ذکر منبع درج مي شود، مشاهده کرده است.

لازم به توضيح است که واژه هاي هيرکان و ورکان همان کلمه گرگان است که اولي تلفظ يوناني و دومي تلفظ پهلوي اين عبارت مي باشد و نمي توان آنها را اسم هاي جداگانه و مستقلي به حساب آورد.نام هاي مصطلح امروزي

امروزه نيز بسان گذشته، درياي شمال ايران با يک اسم واحد و مشترک عنوان نمي شود و چندين اسم و عنوان مختلف براي نام بردن آن بکار مي رود. کشور هاي ساحلي اين دريا غالبا از دو عنوان کاسپين و خزر استفاده مي کنند. در روسيه، قزاقستان و ترکمنستان عنوان کاسپين رايج است و در جمهوري آذربايجان بر روي عنوان خزر اتفاق نظر وجود دارد. البته امروزه در جمهوري ترکمنستان عنوان خزر هم در کنار کاسپين بکار برده مي شود. در کشورمان ايران نيز علي رغم اينکه در دو سه دهه قبل، معمولا از عنوان مازندران استفاده مي شد و کتابهاي درسي آن سالها اين عنوان را بکار مي بردند، ولي در حال حاضر غالبا از واژه خزر براي ناميدن اين دريا استفاده مي شود.

تقريبا در تمام کشور هاي عربي عنوان واحد و مشترک قزوين براي اين دريا رايج است و در نوشته ها و گفته ها عموما اين نام بکار برده مي شود. در مجامع و محافل جهاني نيز عنوان کاسپين براي نامگذاري اين دريا پذيرفته شده و در مکاتبات و محاورات بين المللي از اين نام استفاده مي شود. در واقع مي توان اذعان کرد که امروزه نام بين المللي اين دريا،«کاسپين» است.چه نامي مناسب است؟

از آنجا که اسامي و نامهاي اماکن و مناطق مختلف جغرافيايي، بار تاريخي ـ فرهنگي دارند و به نوعي حکايت از پيشينه و ميراث کهن فرهنگي ملت ها مي کنند، وجه تسميه و نامگذاري آنها از اهميت فراواني برخوردار است. در باره نام خزر که امروزه به نام و عنوان غالب براي اسم بردن از درياي شمال ايران در نوشتجات و محاورات داخل کشورمان تبديل شده است، نکات قابل تاملي وجود دارد که به برخي از آنها اشاره مي شود:

1. چنانچه اشاره گرديد و به تعداد قابل توجهي از منابع تاريخي ارجاع داده شد، براي درياي شمال ايران، حدود 26 اسم و عنوان در سطور فوق آورده شد. اين اسامي عبارتند از: 1 ـکاسپي يا کاسپين 2 ـ آلبانيا 3 ـ جيلان 4 ـ جرجان 5 ـ باب 6 ـ ابواب 7 ـ خزر 8 ـ گيل 9 ـ ديلم 10 ـ گرگان 11 ـ طبرستان 12 ـ مازندران 13 ـ شيروان 14 ـ گيلان 15 ـ قزوين 16 ـ هيرکاني 17 ـ ورکانه 18- آبسکون 19- باکو 20- اقانيا 21- تالش 22- گسکر 23- استراباد 24- خراسان 25 - کمرود 26 - کپورچال

اگر اسامي يا واژه هاي جيلان و جرجان را همان گيلان و گرگان در نظر بگيريم، با احتساب يکي بودن آنها، دست کم براي اين دريا 24 اسم و عنوان با استناد دقيق و مشخص اسناد و منابع متقدم و متاخر تاريخي در اين نوشتار ذکر شد. البته برخي ها فراتر از اين هم رفته و براي اين دريا وجود بيش از 35 اسم و حتي عده اي افزون بر 50 اسم و عنوان را ادعا کرده اند ولي با توجه به اينکه بصورت کلي و بدون شمارش آن 35 يا 50 اسم بوده است، اين امر چندان حجيت ندارد. نکته جالب توجه در اين ميان، آن است که از بين 26 عنوان ذکر شده در اين نوشتار، غير از کاسپين، آلبانيا، خزر و هيرکاني، بقيه اسامي و عناوين، ايراني ـ اسلامي هستند. کاسپين و آلبانيا نيز اگرچه واژه هايي يوناني ـ لاتيني هستند ولي مربوط به حوزه جغرافيايي ايران بزرگ و قديم مي باشند. آلبانيا همان معادل اران يا آران موجود در متون و منابع اسلامي است که امروزه غالبا همان مناطق جغرافيايي جمهوري آذربايجان را شامل مي شود و کاسپين هم برگرفته از نام قومي است که در غرب درياي خزر و در بخشي از جغرافياي ايران قديم مي زيسته است.

2. خزر نام قومي بوده است که در مناطق شمال و شمال غرب اين دريا سکونت داشتند و در طول دوران حيات خود، چه پيش از اسلام و چه در دوران اسلامي، هميشه با دولت ها و ملت ايران در جنگ و درگيري بودند.

3. بنابر نوشته مسعودي در مروج الذهب خزرها يهودي بودند و در دوره خلافت هارون الرشيد به اين دين گرويدند.(19) لذا مي توان ادعا کرد که پس از گرويدن خزرها به دين يهوديت، آنان علاوه بر جنگ و درگيري نظامي، تقابل ديني هم با دولت و ملت ايران پيدا کرده بودند. لازم به اضافه است که خزر ها قبل از پذيرش دين يهوديت،آئين شمني يا همان طبيعت پرستي داشتند و مظاهر طبيعت را
مي پرستيدند.

4. با عنايت به دو نکته فوق، واژه يا عنوان خزر نسبت درست و قابل قبولي با تاريخ و فرهنگ ما ندارد و نمي تواند اسم با مسمايي براي يکي از مناطق جغرافيايي مرتبط با تمدن ريشه دار و درخشان ايراني و اسلامي محسوب شود.

5. اگرچه اين قوم مهاجم و معارض با ايران و اسلام، حدودا در قرن سوم و چهارم هجري قمري ـ قرن دهم ميلادي ـ به مرور مضمحل شد و از بين رفت(21) و بيش از هزار سال است که وجود خارجي ندارد، ولي با اين حال اسامي بهتر و مناسبتري براي ناميدن درياي شمال ايران وجود دارد که ريشه در تاريخ و فرهنگ ايران بزرگ دارند.

6. اگر نگوييم همه، ولي اکثر اسامي و نام هايي که بدانها اشاره شد، براي نامگذاري درياي خزر قابليت و تناسب دارند و به نوعي مرتبط با تاريخ، فرهنگ و تمدن ايراني ـ اسلامي هستند ولي به نظر مي رسد از ميان آنها «مازندران» توجيه بيشتري با يک نامگذاري ايراني داشته باشد چرا که:

اولا در سال ها و دهه هاي نه چندان دور (تا 20، 30 سال قبل) اين نام وجه غالب داشت و بيش از ساير اسامي اين دريا مصطلح بود و در کتب درسي، نقشه هاي جغرافيايي و ساير متون و کتاب هايي که منتشر مي شد به عنوان اسم رايج بکار مي‌رفت.

ثانيا براي نسل کنوني کشور ما، واژه يا عبارت مازندران مانوس تر از نامهايي نظير طبرستان، ديلم، گيل، جرجان، تالش و.... براي نامگذاري درياي شمال ايران است.

ثالثا مازندران اسم منطقه و استاني در همسايگي آن دريا است که بيشترين نوار ساحلي را با آن دارد و در مجموع نامي پر استعمال به شمار مي رود.

البته در اين نامگذاري کاربرد داخلي مد نظر است و در خصوص نام بين المللي اين دريا به نکاتي در قسمت ملاحظات اشاره خواهد شد.

ملاحظات

1. نامگذاري اماکن و مناطق جغرافيايي از جمله درياها، ساز و کار حقوقي و تعريف شده مشخصي در سطح بين المللي ندارد و بيش از هر چيز مبتني بر حافظه تاريخي و اسناد و مدارک برجاي مانده از گذشته است. به بيان ديگر عرفي است و هر کشور و ملتي با توجه به ريشه ها و داشته هاي فرهنگي و تاريخي خود، آنهم در بستر زمان، به برخي اسامي و نامها مي رسد و آنها را استعمال مي کند. بر اين اساس، در مقطع فعلي هم مي توان با ملاحظه اين واقعيت، بررسي هاي لازم را به عمل آورده و در خصوص تسميه درياي شمال ايران تصميم گرفت.

2. بهتر است در صورت اقدام به تصميم گيري يا انجام فعاليتي خاص در خصوص اين مسئله، از عبارت «تغيير نام درياي خزر» در سطح رسانه ها و مطبوعات استفاده نشود چراکه اين امر مي تواند برخي واکنش هاي منفي را در کشور هاي همسايه شمالي ايجاد نمايد. بلکه مناسب است با توجه به تعدد اسامي اين دريا در اسناد و منابع، پرداختن به موضوع، تحت عنوان «بکارگيري يکي ديگر از اسامي موجود آن دريا» پيگيري شود نه تغيير نام.

3. با انتشار خبر مربوط به پيشنهاد تغيير نام درياي خزر از سوي مرکز پژوهش هاي مجلس شوراي اسلامي در رسانه ها، سخنگوي وزارت امور خارجه يکي از همسايه هاي شمالي کشورمان و چند تن از نمايندگان مجلس آن کشور واکنش سردي نشان داده و در قبال اين پيشنهاد، عکس العمل منفي از خود بروز دادند. سخنگوي مور اشاره در مصاحبه اي اظهار داشت که «نام فعلي خزر در اسناد بين المللي پذيرفته شده و نيازي به تغيير نام اين دريا وجود ندارد.» (22) سه نفر از نمايندگان مجلس ملي آن کشور هم که مدرس دانشگاه نيز هستند طي بياناتي مخالفت خود را با تغيير نام درياي خزر اعلام کردند.(23) استدلال و تاکيد آنها بر باقي ماندن نام خزر، بيشتر بر اين اساس است که خزر نام قومي ترک زبان در سواحل شمالي اين دريا بوده و چون آنان نيز ترک تبار هستند بايد بر اين نام وفادار باشند و آن را همچنان حفظ و استعمال نمايند؟!

4. لازم به تاکيد است که دلايل و توجيهات مورد اشاره ي برخي از شخصيت هاي اين همسايه شمالي، مبناي درست علمي و تاريخي ندارد و با واقعيت هاي روز در تعارض است. بر خلاف نظر آنان، در اسناد و مدارک بين المللي نام اين دريا بيشتر از همه «کاسپين» نوشته مي شود نه خزر و مضافا اينکه در همه کشور هاي عربي که بخش قابل توجهي از جغرافياي جهان را به خود اختصاص مي دهند، درياي شمال ايران را «بحر قزوين» مي نامند. لذا اگر بحث از استناد به اسناد و مدارک بين المللي باشد و اينکه در دنيا به چه نامي از اين دريا اسم برده مي شود، قطعا ذهنها به واژه خزر معطوف نمي شود. علاوه بر اين، درست است که واژه خزر در اسناد و منابع تاريخي وجود دارد ولي تنها يکي از دهها عنوان داده شده به اين دريا است و در کنار آن چندين اسم و عنوان ديگر ثبت شده است که در طول تاريخ استعمال داشته و در منابع مختلف قديم و جديد به عنوان نام درياي شمال ايران بکار رفته اند.

5. به نظر مي رسد «کاسپين» به عنوان نام بين المللي اين دريا جا افتاده و دليل آن هم اين است که قديمترين منابع تاريخي موجود که متعلق به يوناني هاست اين اسم را بکار برده و غربي ها نيز به اقتباس از منابع يوناني و به واسطه خط لاتين، اين عنوان را پذيرفته و رايج کرده اند. لذا شايد نيازي به تلاش در جهت تغيير نام بين المللي جا افتاده و عرف شده آن نباشد. ولي بنا به دلايل متعددي که اشاره شد مي توان در مکاتبات و مکالمات داخل کشورمان از نامي منتسب به تاريخ و فرهنگ ايران اسلامي در مورد اين دريا استفاده کرد.

6. جهت پيش گيري از عواقب احتمالي تغيير نام اين دريا و پرهيز از ايجاد چالشي جديد در روابط و مناسبات حسنه کشور هاي ساحلي آن، جا دارد کميته اي علمي ـ پژوهشي با عضويت دستگاههاي ذيربط (سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، وزارت آموزش و پرورش، وزارت علوم، وزارت کشور و....) در چارچوب دبيرخانه درياي خزر، مستقر در وزارت امور خارجه تشکيل شده و مامور بررسي هاي لازم در اين خصوص شود و پيشنهادات پخته و کارشناسي خود را پس از بررسي هاي لازم و همه جانبه براي اتخاذ تصميم به مقامات ارشد کشورمان ارائه نمايد.

منبع: رخداد جنوب