ميدان دوم درگيري که بي‌صدا زيرساخت‌ها را هدف مي‌گيرد

اين وابستگي، يک نقطه قوت در سرعت و هماهنگي ايجاد مي‌کند، اما همزمان يک سطح آسيب‌پذيري جديد نيز مي‌سازد؛ سطحي که با نفوذ سايبري، اخلال نرم‌افزاري و حملات ديجيتال قابل هدف قرار دادن است.

به گزارش جهان امروز، در سناريوي تنش نظامي ميان ايران و آمريکا، جنگ سايبري معمولاً همزمان با افزايش تحرکات نظامي فعال مي‌شود. اين همزماني تصادفي نيست. حملات سايبري مي‌توانند پيش‌زمينه يک عمليات نظامي باشند، يا ابزار فشار بدون عبور از آستانه جنگ مستقيم. به بيان عملياتي، وقتي زيرساخت ارتباطي يا اطلاعاتي يک بازيگر تحت فشار سايبري قرار مي‌گيرد، توان واکنش سريع و هماهنگ او کاهش مي‌يابد، حتي اگر تجهيزات فيزيکي‌اش سالم باقي مانده باشند.

يکي از اهداف اصلي جنگ سايبري در شرايط تنش، شبکه‌هاي فرماندهي و کنترل يا همان C4ISR است؛ يعني سامانه‌هايي که فرماندهي، ارتباطات، رايانه، اطلاعات، نظارت و شناسايي را يکپارچه مي‌کنند. اين شبکه‌ها مغز ديجيتال ميدان نبرد محسوب مي‌شوند. اختلال در آن‌ها مي‌تواند باعث تأخير در انتقال دستورات، ناهماهنگي در عمليات و کاهش آگاهي موقعيتي شود. در محيطي که تصميم‌ها در بازه‌هاي زماني بسيار کوتاه اتخاذ مي‌شوند، همين چند ثانيه تأخير مي‌تواند پيامدهاي عملياتي قابل توجهي داشته باشد.

زيرساخت‌هاي حياتي نيز از جمله اهداف مهم در جنگ سايبري همزمان با تنش نظامي هستند. شبکه برق، سامانه‌هاي حمل‌ونقل، زيرساخت‌هاي انرژي، ارتباطات مخابراتي و حتي سيستم‌هاي بانکي، همگي به‌نوعي به شبکه‌هاي ديجيتال وابسته‌اند. فشار سايبري بر اين زيرساخت‌ها مي‌تواند به‌صورت مستقيم بر پايداري اقتصادي و رواني جامعه اثر بگذارد و يک فضاي فشار چندلايه ايجاد کند؛ فشاري که فقط نظامي نيست، بلکه امنيتي، اقتصادي و اجتماعي نيز هست.

در فضاي تقابل ايران و آمريکا، جنگ سايبري ماهيتي چندسطحي پيدا مي‌کند. يک سطح آن عمليات نفوذ و جمع‌آوري اطلاعات است؛ يعني تلاش براي دسترسي به داده‌هاي حساس، نقشه‌هاي عملياتي، يا الگوهاي رفتاري شبکه‌ها. سطح ديگر، عمليات اخلال است؛ ايجاد اختلال در دسترسي، کندسازي سيستم‌ها يا ايجاد بار ترافيکي سنگين براي از کار انداختن موقت سامانه‌ها. سطح پيشرفته‌تر، عمليات تخريب ديجيتال است که مي‌تواند داده‌ها را تغيير دهد، سيستم‌ها را از کار بيندازد يا فرآيندهاي صنعتي را دچار خطا کند.

نکته مهم در جنگ سايبري اين است که مرز ميان زمان صلح و بحران در آن بسيار مبهم است. برخلاف جنگ کلاسيک که آغاز و پايان مشخص دارد، عمليات سايبري مي‌تواند به‌صورت پيوسته و با شدت‌هاي متفاوت جريان داشته باشد. اين پيوستگي باعث مي‌شود که زيرساخت‌هاي دفاعي سايبري همواره در حالت آماده‌باش باشند، نه فقط در زمان درگيري نظامي.

از منظر فني، يکي از خطرناک‌ترين ابعاد جنگ سايبري، حملات به زنجيره تأمين ديجيتال است. يعني نفوذ نه از مسير مستقيم، بلکه از طريق نرم‌افزارها، تجهيزات يا شرکت‌هاي واسطي که به شبکه‌هاي حساس دسترسي دارند. اين نوع حمله مي‌تواند مدت‌ها پنهان باقي بماند و در لحظه بحران فعال شود. در سناريوي تنش نظامي، چنين دسترسي‌هايي مي‌توانند براي اخلال همزمان در چند سامانه حياتي مورد استفاده قرار گيرند.

جنگ سايبري همچنين نقش مهمي در جنگ ادراکي و عمليات رواني ايفا مي‌کند. انتشار اطلاعات نادرست، دستکاري داده‌ها، يا ايجاد اختلال در پلتفرم‌هاي اطلاع‌رساني، مي‌تواند فضاي رسانه‌اي و افکار عمومي را تحت تأثير قرار دهد. در شرايط تنش، روايت‌ها به‌اندازه واقعيت‌هاي ميداني اهميت پيدا مي‌کنند و فضاي سايبري به ميدان اصلي اين روايت‌سازي تبديل مي‌شود.

از منظر بازدارندگي، توان سايبري به‌عنوان يک ابزار پاسخ غيرمستقيم اهميت ويژه‌اي دارد. پاسخ سايبري مي‌تواند بدون ورود به درگيري نظامي مستقيم، هزينه‌هايي براي طرف مقابل ايجاد کند. اين پاسخ مي‌تواند در قالب اختلال در شبکه‌هاي عملياتي، فشار بر زيرساخت‌هاي ديجيتال يا اقدامات متقابل در حوزه اطلاعاتي بروز پيدا کند. چنين رويکردي به مديريت سطح تنش کمک مي‌کند، زيرا امکان واکنش وجود دارد بدون آن‌که لزوماً درگيري فيزيکي گسترش يابد.

در ميدان نظامي مدرن، بسياري از سامانه‌هاي رزمي به نرم‌افزار وابسته‌اند؛ از سامانه‌هاي هدايت موشک گرفته تا کنترل پهپادها و سامانه‌هاي پدافندي. اين وابستگي، سطح جديدي از آسيب‌پذيري سايبري ايجاد مي‌کند. اگر نرم‌افزار يک سامانه دچار اختلال يا دستکاري شود، کارايي آن کاهش مي‌يابد يا داده‌هاي نادرست توليد مي‌کند. اين موضوع در محيط‌هاي پرتراکم عملياتي مانند خليج فارس و غرب آسيا اهميت بيشتري پيدا مي‌کند.

نقش هوش مصنوعي در جنگ سايبري نيز در حال افزايش است. سامانه‌هاي دفاع سايبري مبتني بر يادگيري ماشين مي‌توانند الگوهاي حمله را سريع‌تر شناسايي کنند و واکنش خودکار نشان دهند. در مقابل، حملات سايبري نيز هوشمندتر شده‌اند و از الگوريتم‌هاي پيچيده براي پنهان‌سازي ردپا و عبور از سامانه‌هاي امنيتي استفاده مي‌کنند. اين تقابل، يک مسابقه فناوري دائمي ايجاد کرده است.

در شرايط تنش نظامي، يکي از اهداف کليدي عمليات سايبري، ايجاد اختلال در لجستيک ديجيتال است. زنجيره تأمين نظامي، برنامه‌ريزي سوخت، مديريت قطعات و تعميرات، همگي به سامانه‌هاي اطلاعاتي وابسته‌اند. اخلال در اين سامانه‌ها مي‌تواند بدون هدف قرار دادن فيزيکي تجهيزات، کارايي عملياتي را کاهش دهد و فشار تدريجي بر توان رزمي ايجاد کند.

همچنين بايد به نقش جنگ سايبري در حفاظت از سامانه‌هاي بومي توجه کرد. تقويت ديواره‌هاي دفاع سايبري، رمزنگاري ارتباطات، تفکيک شبکه‌هاي حياتي و ايجاد سامانه‌هاي پشتيبان، بخشي از معماري دفاع سايبري محسوب مي‌شود. در محيطي که حملات سايبري مي‌توانند به‌صورت ناگهاني و چندلايه رخ دهند، تاب‌آوري شبکه‌اي به‌مراتب مهم‌تر از صرفاً جلوگيري از نفوذ است.

در معادله تنش ايران و آمريکا، جنگ سايبري يک ابزار انعطاف‌پذير براي مديريت تنش محسوب مي‌شود. اين ميدان اجازه مي‌دهد که فشار متقابل اعمال شود، پيام‌هاي بازدارنده منتقل گردد و توانمندي‌ها به نمايش گذاشته شوند، بدون آن‌که درگيري نظامي گسترده شکل بگيرد. همين ويژگي باعث شده که سايبر به يکي از اصلي‌ترين حوزه‌هاي رقابت قدرت‌ها در منطقه تبديل شود.

آنچه اين ميدان را پيچيده‌تر مي‌کند، ناشناس بودن نسبي عمليات سايبري است. تشخيص دقيق منشأ حمله هميشه آسان نيست و همين ابهام، محاسبات پاسخ را پيچيده مي‌کند. اين ابهام راهبردي، گاهي به‌عنوان يک سپر عمل مي‌کند و گاهي به‌عنوان عامل تشديد بي‌اعتمادي.

 جنگ سايبري در سايه تنش نظامي، نه يک سناريوي فرضي بلکه يک واقعيت جاري در معماري امنيتي منطقه است؛ ميداني که در آن سرورها، شبکه‌ها، داده‌ها و الگوريتم‌ها به‌اندازه ناوها و موشک‌ها اهميت پيدا کرده‌اند. اين جنگ، بي‌صدا اما عميق، زير پوست تحولات نظامي جريان دارد و مي‌تواند بدون نمايش ظاهري، موازنه قدرت، سرعت واکنش و حتي روند تصميم‌گيري در لحظه بحران را دستخوش تغيير کند؛ ميداني که هرچه تنش نظامي بيشتر شود، فعاليت آن نيز پيچيده‌تر، هوشمندتر و تعيين‌کننده‌تر مي‌شود.