موسيقي در افغانستان حرام مطلق است

گروه موسيقي «سلام افغانستان» شامگاه 21 بهمن در تالار رودکي به اجراي برنامه پرداخت. اين اجرا در چارچوب بخش‌هاي رسمي جشنواره برگزار شد و شامل قطعاتي از موسيقي بومي و فولکلور افغانستان بود.

حميد سائل، سرپرست اين گروه، با اشاره به حضورهاي پيشين خود در جشنواره‌هاي موسيقي فجر، گفت: «برگزاري جشنواره موسيقي فجر براي اهل موسيقي اميدآفرين است. اين امر نشان‌دهنده زنده نگه داشتن عرصه موسيقي است و فعاليت گروه‌هايي که اجرا دارند، همواره مايه افتخار بوده و ما از وجود اين روزنه‌ها خرسند هستيم.»

برگزاري مستمر جشنواره موسيقي فجر طي چهار دهه گذشته، آن را به يکي از مهم‌ترين رويدادهاي موسيقي منطقه تبديل کرده است. حضور گروه‌هاي داخلي و خارجي در اين رويداد، بستري براي تبادل فرهنگي و معرفي ظرفيت‌هاي موسيقايي فراهم مي‌کند.

اشتراکات تاريخي؛ از شعر تا همنوازي

سائل در بخش ديگري از سخنان خود به اشتراکات گسترده موسيقي ايران و افغانستان اشاره کرد. او گفت: «ارتباط شعري ميان ايران و افغانستان بسيار گسترده است. از اشعار معاصر ايران و اشعار معاصر افغانستان در آثار مختلف ايراني و افغاني استفاده شده و ما نيز همواره تلاش کرده‌ايم اين وجوه مشترک را حفظ کنيم.»

به گفته وي، همکاري‌هاي مشترک در حوزه آهنگسازي نيز بخشي از اين تعامل فرهنگي است. «ما اشعار را با دوستان ايراني آهنگسازي مي‌کنيم، به‌صورت گروهي همنوازي داريم و آثار مختلفي از جمله سرود و ترانه را آهنگسازي و اجرا مي‌کنيم.»

اشتراکات زباني و ادبي ميان دو کشور، بستر مهمي براي توليد آثار موسيقايي مشترک فراهم کرده است. استفاده از شعر معاصر دو کشور در قالب‌هاي مختلف موسيقايي، به تقويت اين پيوند کمک مي‌کند.

تفاوت‌ها در ساز و ساختار اجرايي

سرپرست گروه «سلام افغانستان» در عين تأکيد بر اشتراکات، به تفاوت‌هاي سازشناختي نيز اشاره کرد. او گفت برخي سازها ميان دو کشور تفاوت دارند و برخي سازهاي افغانستان با موسيقي هندوستان نيز اشتراکاتي دارند.

وي درباره ساز «رباب» که نامي مشترک در هر دو کشور دارد، توضيح داد: «ساز رباب در ايران و افغانستان تنها از نظر نام مشترک است و از لحاظ ظاهري و حتي شيوه نوازندگي تفاوت‌هايي دارد و برخي نت‌ها نيز در اجرا متفاوت است.»

اين تفاوت‌ها نشان‌دهنده سير تحول مستقل موسيقي در هر کشور است. در عين حال، اشتراک نام و ريشه برخي سازها، بيانگر پيشينه تاريخي مشترک در حوزه موسيقي منطقه‌اي است.

از منظر فني، تفاوت در شکل بدنه ساز، تعداد سيم‌ها و شيوه مضراب‌گذاري مي‌تواند بر رنگ صوتي و محدوده اجرايي تأثير بگذارد. همين ويژگي‌ها، تنوع صوتي قابل توجهي ميان گونه‌هاي مختلف رباب ايجاد کرده است.

موسيقي؛ نياز اجتماعي و فرهنگي

سائل در بخش ديگري از سخنان خود با اشاره به شرايط موسيقي در افغانستان گفت: «چيزي از موسيقي از بين نرفته است، اما قوانيني که اخيراً اعمال شده و حکومتي که روي کار آمده، همه چيز را ممنوع و تخريب کرده است. در افغانستان موسيقي به‌طور مطلق حرام اعلام شده و حتي اجازه شنيده شدن صداي يک ساز نيز وجود ندارد.»

وي تأکيد کرد: «موسيقي نياز جامعه است و هر جامعه‌اي به موسيقي نياز دارد. با موسيقي مي‌توان فرهنگ‌سازي کرد و نمي‌توان آن را کنار گذاشت. چه مردم ايران و چه مردم افغانستان، موسيقي در ذات آنان است و حذف آن به معناي بي‌روح شدن جامعه است.»

اين اظهارات در شرايطي مطرح مي‌شود که موسيقي در بسياري از جوامع، علاوه بر کارکرد هنري، نقشي اجتماعي و هويتي ايفا مي‌کند. اجراي آثار فولکلور، به‌ويژه در جشنواره‌هاي بين‌المللي، مي‌تواند به حفظ و انتقال ميراث فرهنگي کمک کند.

نمايش پيوندهاي موسيقايي در صحنه

به گفته سائل، قطعات اجراشده در تالار رودکي شامل موسيقي بومي و فولکلور افغانستان از چند استان مختلف بوده است. چند قطعه نيز به‌طور ويژه به موسيقي منطقه هرات اختصاص داشت.

وي افزود: «تلاش ما بر اين بود که ارتباطات موسيقايي ميان ايران و افغانستان را به نمايش بگذاريم و اميدواريم اين اجرا مورد پسند مخاطبان قرار گرفته باشد.»

موسيقي فولکلور هر منطقه، بازتابي از تاريخ، آيين‌ها و زيست فرهنگي آن است. اجراي چنين آثاري در جشنواره‌هاي رسمي، ضمن معرفي تنوع فرهنگي، مي‌تواند زمينه شناخت متقابل ميان ملت‌ها را تقويت کند.

اظهارات سرپرست گروه «سلام افغانستان» در بستر برگزاري چهل‌ويکمين جشنواره بين‌المللي موسيقي فجر در شرايطي مطرح مي‌شود که موسيقي در افغانستان با محدوديت‌هاي جدي روبه‌رو است.

حضور يک گروه با محوريت موسيقي افغانستان در يکي از مهم‌ترين رويدادهاي رسمي موسيقي ايران، نشان‌دهنده تداوم تعاملات فرهنگي ميان دو کشور است. تأکيد بر کمرنگ شدن مسائل مرزي از طريق هنر، به اين اجرا بُعدي فراتر از يک برنامه هنري مي‌دهد.

سائل در سخنان خود بر حفظ قدمت تاريخي موسيقي ايران و افغانستان تأکيد کرد و ابراز اميدواري کرد پيام اين اجرا براي اهل موسيقي و عموم مردم، پيامي مثبت و اثرگذار باشد.

با توجه به پيشينه مشترک فرهنگي و زباني، ظرفيت همکاري‌هاي مشترک موسيقايي ميان هنرمندان دو کشور همچنان وجود دارد. جشنواره‌هايي مانند موسيقي فجر مي‌توانند بستر اين تعاملات را تقويت کنند.