مروري بر زندگي علمي و حمايت‌هاي سياسي علامه حسن حسن‌زاده آملي از نهضت امام خميني

حمايت از نظام جمهوري اسلامي

با پيروزي انقلاب اسلامي علامه حسن‌زاده آملي خدمت امام رسيدند و به ايشان عرض کردند که آقا جان! من طلبه‌اي هستم در آمل، هر امري هست بفرماييد آنجا من با جان و دل براي اين انقلاب انجام خواهم داد.[49] در اين دوران ايشان لحظه‌اي از حمايت قاطعانه از نظام مقدس جمهوري اسلامي غافل نبوده است و همواره پشتيبان و حامي و ياور نظام بوده‌اند. چندين سال در سنگر امامت جمعه شهر آمل به دفاع از کيان اسلام و انقلاب مشغول بوده و در جريان هجوم منافقين به شهر آمل در 6 بهمن 1360 اين شاگردان معظم‌له بودند که به خوبي در مقابل آن مقاومت کرده و موجب رسوايي دشمن شدند.

همچنين به دنبال سرکوب مناففين توسط مردم آمل، معظم‌له به تاريخ 13 بهمن 1360 در پيامي از مردم آمل تشکر کردند، در اين پيام آمده است: «شما با اين مشت محکمي که چون پتک پولادين بر دهن مهاجمان زديد خدا و پيغمبر را خوشحال کرديد، قلب قطب عالم امکان حضرت بقيه‌الله و تتمه‌النبوه امام زمان مهدي موعود ارواحنا له‌الفداء و خاطر شريف مرجع عاليقدر رهبر کبير انقلاب شکوهمند اسلامي ايران آيت‌الله العظمي جناب امام خميني و ساير مراجع عظام و علماي اعلام و مسلمانان، و مؤمنان و مجاهدان جبهه‌هاي جنگ تحميلي صداميان و ارواح شهدا را شاد کرديد. شما حوزه علميه را خوشحال کرديد...»[50] در بخشي ديگر مي‌فرمايند: «اين مردم شريف از سرتاسر استان مازندران در آن روزهاي تاريخي دشمن شکن براي ابراز هم ديني به مردم آمل تشريف آوردند تا به مزدوران امريکايي بفهمانند که همه‌جاي مازندران آمل است و همه مردم اين استان مثل ديگر استان‌هاي کشور اسلامي حافظ قرآن و حافظ انقلاب عظيم اسلامي‌اند...»[51]

موضع‌گيري‌هاي علامه در سال‌هاي بعد نيز نشان از اعتقاد و اعتماد راسخ ايشان به نظام جمهوري اسلامي ايران دارد.

حجت‌الاسلام عبدالله حسن‌زاده آملي، فرزند ايشان درباره نگاه علامه به انقلاب اسلامي مي‌گويد: «يک‌بار جمعي از دوستان که به قم مي‌آيند، درباره‌ي مسئله‌ي انتظار و ظهور حضرت حجت عجل‌الله تعالي‌فرجه‌الشريف سوالاتي داشتند. حضرت علامه به آن‌ها مي‌گويد اينجا عالم دنياست، ظهور اگر براي اينجاست به‌تدريج انجام مي‌شود و بعد اشاره کردند که انقلاب اسلامي ما الان طليعه‌اي از ظهور آن حضرت است که در ايران اسلامي رخ داده است.»[52]

از همين‌رو ايشان در مورد شهداي انقلاب مي‌فرمايند: «ما به شهيدانمان، از پيش، اکنون، در پيشگاهشان اظهار تذلل، تواضع، بر آن‌ها ‌اشک مي‌ريزيم، خاکشان را مي‌بوسيم؛ عکسشان را مي‌بوسيم؛ خاکشان را گرامي مي‌داريم؛ چرا؟در راه اين هدف شهيد شدند؛ در راه احياي اين حقيقت شهيد شدند؛ نامشان زنده است؛ آن‌ها ضرر‌ نکردند.

عزيزان من! قرآن فرمود چه؟ «وَ مَا عِنْدَاللَّهِ بَاقٍ» باقي است. آن‌ها ضرر نکردند. براي آن‌ها: «رَوْحٌ وَ رَيْحَانٌ وَ جَنَّتُ نَعِيمٍ» براي آن‌ها: «وَ لا تَحسَبَنَّ الَّذينَ قُتِلوا في سَبيلِ اللَّهِ أَمواتًا  بَل أَحياءٌ عِندَ رَبِّهِم يُرزَقونَ» آن‌هم يرزقوني که خدا ميزبانشان است... آن‌ها ضرر نکردند. ما در معرض خطريم.»[53]

همچنين ايشان موقعي که در زادگاه خود آمل، مشغول تدريس مباحث «معرفت نفس» بوده‌اند، در خاتمه درس 75 مي‌فرمايند: «اين درس را در همين جا خاتمه مي‌دهيم. درس يادگار روزي که دو چشم بيناي فلک مينامهر و ماه، چنين زمان شکوفايي را در خطه ايران کمتر ديده است.... آري ديو چو بيرون رود فرشته در آيد و آن روز، پنج شنبه 12 بهمن 1357 (روز بازگشت شکوهمند امام خميني از تبعيد 15 ساله) بود که بهمن و بهار اگر چه در هم آميخت ولي مزاج بهار بر زمستان چيره بود که گويي بهار از شادمانگي به زبان حافظ شيرين سخن سرود خوانان به استقبال آمد که:

مژده ‌اي دل که مسيحا نفسي مي‌آيد                

که ز انفاس خوشش بوي کسي مي‌آيد

ازغم و درد مکن ناله و فرياد که دوش              

زده‌ام فالي و فرياد رسي مي‌آيد.»[54]

معظم‌له در پايان درس 77 معرفت نفس نيز مي‌فرمايند: اين درس را تا همين جا خاتمه مي‌دهيم، درسي که يادگار روز انقلاب بزرگي است که به شهادت تاريخ، چشم روزگار در مرز و بوم ايران چنين روز نديده است. روز خونيني که نبرد ملت مسلمان مبرز و مبارز با ستم پيشگان بد سرشتِ بد کنشت به اوج نهايي خود رسيده بود و سرانجام حق بر باطل پيروز شد و مردم مسلمان از قيد اسارت رهايي يافتند، آن روز يکشنبه سيزدهم ربيع الاول 1399 هجري قمري مطابق 22 بهمن 1357 هجري شمسي بوده که اين آب و خاک از نام ناپاک پليد پهلوي و دودمان دژخيم بد گوهرش پاک شد و به مدد قواي مقتدر و قاهر ماوراي طبيعت بيخ و بن اين شجرة خبيثه برکنده شد.[55]

ايشان در جايي ديگر اينگونه دعا مي‌فرمايند: خدايا از پيشگاه والاي تو خواهانيم که اين کشتي انقلاب عظيم اسلامي ما را و اين ملت به حق قيام کرده را و رهبر گرامي و دولت و روحانيت متعهد را که در راه اعلاي کلمه طيبه لااله الاالله‌اند و رزمندگان سلحشور ما را همه و همه را در کنف عنايات خاص خود در زير لواي حضرت انسان کامل، بقيه‌الله و تتمه‌النبوه مهدي موعود منتظر محفوظ فرما...»[56]

همچنين ادامه مي‌دهند: اين انقلاب، نعمتي عظيمي است که به ما روي آوريده است، قدر اين انقلاب را بدانيم، قدر اين جمهوري اسلامي را بدانيم، اين تازه طليعه کار است که الحمدالله استعدادها به کار افتاده است و خفته‌ها بيدار شده‌اند.[57]

حمايت‌هاي علامه حسن‌زاده آملي از رهبر انقلاب اسلامي

علامه حسن‌زاده آملي ارادتي ويژه به رهبر انقلاب داشتند و در سال‌هاي مختلف مواضع مستحکم ايشان در دفاع از نظام و رهبري بيش از هر چيز مورد توجه و تأمل واقع شد. ايشان  همواره با عظيم‌ترين تعابير از رهبر انقلاب اسلامي ياد نموده‌اند.

فرزند علامه در مورد علت حمايت‌هاي معظم‌له از رهبري انقلاب مي‌گويد: «علامه مي‌گفت چه کسي بهتر از ايشان است. چه کسي مي‌تواند اين کشور بزرگ را با عظمت اداره کند و به پيش ببرد. ايشان شايسته‌ي اين جايگاه هستند، چرا که هم تجربه دارند، هم عالم‌اند و هم روحاني متقي و پارسايي هستند. ايشان مي‌گفت بايد خدا را براي اين نعمت شکر کنيم که چنين فردي رهبر انقلاب است و دارد کشور را هدايت مي‌کند و بعضي‌ها نمي‌دانند که هدايت اين کشور بزرگ با تمدني کهن چقدر سخت است. کسي که اين بار و امانت را به دوش مي‌کشد، بايد مرد اين ميدان باشد.»[58]

علامه دو کتاب خود «انسان در عرف عرفان» و «فص حکمه عصمتيه في کلمه فاطميه» را به رهبر انقلاب تقديم نمودند.

در تقديم‌نامه علامه که در ابتداي کتاب «انسان در عرف عرفان» منتشر گرديده، ابتدا اين عبارات عظيم ذکر شده:

«با سلام و دعاي خالصانه و ارائه ارادات بي‌پيرايه جاودانه به حضور باهرالنور رهبر عظيم الشأن کشور بزرگ جمهوري اسلامي ايران حضرت آيت‌الله معظم، جناب خامنه‌اي کبير (متع‌الله الاسلام والمسلمين بطول‌بقائه‌الشريف)...»

در ادامه از رهبري با عناوين «يگانه دوران» و «ولي به حق» ياد شده و در پايان نيز آمده: «شوکت روزافزون آن قائد اسوه زمان را همواره از حقيقه الحقائق خداوند سبحان مسئلت دارم.»

در تقديم‌نامه کتاب «فص حکمه عصمتيه في کلمه فاطميه» نيز علامه از رهبري با تعابير «رهبر عظيم‌الشأن کشور بزرگ جمهوري اسلامي ايران جناب آيت‌الله معظم خامنه‌اي کبير»، «قائد» و «مصداق بارز «نرفع درجات من نشاء»» ياد شده و «سلام و تحيت خالصانه و ارائه ارادت بي‌پيرايه و درود نويد جاويد» به رهبري تقديم گرديده و در خاتمه نيز آمده است:

«دادار عالم و آدم، همواره سالار و سرورم را سالم و مسرور دارد.

المتمسک بذيل الولايه: حسن حسن‌زاده آملي».

علامه حسن‌زاده آملي همچنين در يکي از سخنراني‌هاي خود با اشاره به لزوم حفظ انقلاب اسلامي مي‌فرمايند: اين انقلاب را دوست بداريد اين رهبر عظيم‌الشأن‌ را دوست بداريد. عالمي، عادلي، رهبري، مؤمني، موحدي، سيّاسي، دلداري، رهبري، انسان رباني، پاک، منزه، که دنيا شکارش نکرده من جايي نديدم که عرض کردم. نه شکوفه‌اي، نه برگي، نه ثمر، نه سايه دارم / همه حيرتم که دهقان به چه کار کشت ما را.

ايشان در ادامه اين سخنراني اظهار داشتند: الان اين انسجام ما تکليف شرعي ماست؛ مبادا آقايان اول انقلاب يادتان هست چند فرقه برخاستند که مي‌خواستند کشور را تجزيه کنند؛ مبادا اين وحدت، جمعيت، کشور علوي و نعمت ولايت را از دست شما بگيرند. خدايا به حق پيغمبر و آل پيغمبر سايه اين بزرگمرد رهبر اصيل اسلامي حضرت آيت الله معظم خامنه‌اي عزيز را مستدام بدار. [59]

ايشان در جاي ديگر مي‌فرمايند: گوش‌ شما بايد به فرمان رهبر باشد. چون ايشان گوش ايشان به فرمان حضرت خاتم انبياست.[60]

رهبر معظم انقلاب اسلامي نيز از اين حکيم بلندمرتبه با تعابير عظيم تجليل نموده‌اند. به عنوان نمونه ايشان در ديدار با جمعيت انبوه مردم آمل در تاريخ 21 خرداد 1377 در حالي که علامه حسن‌زاده نيز حضور داشتند، فرمودند:

«در طول زمان، علماي بزرگ - چه فقها، چه فلاسفه، چه مورّخين و چه عرفاي نامدار - از اين منطقه برخاسته‌اند.... امروز هم بحمداللَّه بزرگاني از اين منطقه مي‌درخشند که اين دو گوهر درخشان منطقه آمل - حضرت آيت‌الله حسن‌زاده و حضرت آيت‌الله جوادي آملي - نمونه‌هاي بارز آنند.»

 رحلت

شامگاه روز شنبه سوم مهر 1400 آيت‌الله حسن‌زاده آملي که به دليل بيماري ريوي در بيمارستان امام رضا عليه‌السلام آمل بستري بودند، دار فاني را وداع گفتند.

حضرت آيت‌الله خامنه‌اي شامگاه يکشنبه 4 مهر با حضور در کنار پيکر آيت‌الله حسن‌زاده آملي(که به بيت رهبري منتقل شده بود)، ضمن قرائت نماز و فاتحه با آن عالم ربّاني و سالک توحيدي وداع کردند.

مراسم تشييع پيکر علامه حسن‌زاده، روز دوشنبه 5 مهر 1400 مصادف با اربعين حسيني با حضور مسئولان کشوري و لشکري و مردم سوگوار شهرستان آمل از ميدان 17 شهريور تا ميدان قائم (عج) اين شهر برگزار شد و سپس و به درخواست خانواده معظم‌له با بالگرد از آمل به روستاي ايرا منتقل شد و در همان‌جا نيز آرام گرفت.[61]

در پي ارتحال اين عالم فرزانه، مسئولين، شخصيت‌ها، انديشمندان، علما، اساتيد حوزه و دانشگاه در پيام‌هايي جداگانه در گذشت ايشان را تسليت گفتند.

رهبر انقلاب نيز صبح  روز 4 مهر 1400 با صدور پيامي ضمن تسليت ارتحال آيت‌الله حسن‌زاده آملي، اين روحاني دانشمند را از جمله‌ي چهره‌هاي نادر و فاخري دانستند که نمونه‌هاي معدودي از آنان در هر دوره، چشم و دل آشنايان را مي‌نوازد و توأماً دانش و معرفت و عقل و دل آنان را بهره‌مند مي‌سازد. متن پيام به اين شرح است:

«بسم الله الرحمن الرحيم

با تأسف خبر درگذشت عالم ربّاني و سالک توحيدي، آيةالله آقاي حسن‌زاده‌ي آملي رحمه‌الله ‌عليه را دريافت کردم. اين روحاني دانشمند و ذوفنون از جمله‌ي چهره‌هاي نادر و فاخري بود که نمونه‌هاي معدودي از آنان در هر دوره، چشم و دل آشنايان را مي‌نوازد و توأماً دانش و معرفت و عقل و دل آنان را بهره‌مند مي‌سازد. نوشته‌ها و منشأت اين بزرگوار منبع پر فيضي براي دوستداران معارف و لطائف بوده و خواهد بود. ان ‌شاءالله.

اينجانب به همه‌ي دوستان و شاگردان و ارادتمندان ايشان به ويژه به مردم مؤمن و انقلابي آمل و جوانان مشتاقي که مجذوب مواضع انقلابي و خلقيات والاي انساني آن مرحوم بودند تسليت عرض مي‌کنم و رحمت و مغفرت و علو درجات ايشان را از خداوند متعال مسألت مي‌نمايم.

سيّد علي خامنه‌اي

4 مهر 1400»[62]

 پي‌نوشت‌ها:

[49] . علامه حسن‌زاده با جان و دل از انقلاب دفاع کرد، گفتگوي پايگاه اطلاع‌رساني KHAMENEI.IR با حجت‌الاسلام عبدالله حسن‌زاده، 10/ 7/ 1400.

[50] . شعباني، ناصر، مقاومت مردمي در حماسه آمل (واکاوي واقعه 6 بهمن 1360)، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامي، 1394، ص 649.

[51] . همان. [52] . علامه حسن‌زاده با جان و دل از انقلاب دفاع کرد، گفتگوي پايگاه اطلاع‌رساني KHAMENEI.IR با حجت‌الاسلام عبدالله حسن‌زاده، 10/ 7/ 1400.

[53] . ر.ک. روزنامه کيهان، 12 مهر 1400، ص7.

[54] . حسن‌زاده آملي، حسن، دروس معرفت نفس، قم، انتشارات الف.لام.ميم، چاپ اول، 1381،ص 279-280.

[55] . حسن‌زاده آملي، حسن، دروس معرفت نفس، پيشين، ص 288-289.

[56] . حسن‌زاده آملي، حسن، مجموعه مقالات، قم، دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم، مرکز انتسارات، 1376، ص 86.

[57] . گلي‌ زواره، غلامرضا، جرعه‌هاي جانبخش، قم، انتشارات حضور، 1380، ص 159.

[58] . علامه حسن‌زاده با جان و دل از انقلاب دفاع کرد، گفتگوي پايگاه اطلاع‌رساني KHAMENEI.IR با حجت‌الاسلام عبدالله حسن‌زاده، 10/ 7/ 1400.

[59] . فيلم اين سخنراني موجود است.

[60] . پياده شده از فايل صوتي معظم‌له.

[61] . علامه وصيت کرده بود پيکرش در روستاي ايرا و در آرامگاهي که در يکي از اتاق‌هاي خانه‌اش براي همسرش درست کرده بود به خاک سپرده شود. همسر علامه چهارم مرداد 1382 همزمان با شهادت حضرت فاطمه‌الزهرا سلام‌الله عليها دار فاني را وداع گفته بود و علامه پيکر همسرش را در حياط منزل خود و در اتاقي که آن را بيت‌الرحمه مي‌ناميدند دفن کردند. (روزنامه کيهان، 7 مهر 1400)

[62] . روزنامه کيهان، 6 مهر 1400.