متحد آمريکا و دشمن مقاومت کارنامه سياه امير سابق قطر که مُرد

 کودتاي بدون خونريزي عليه پدر

در 27 ژوئن 1995، زماني‌که شيخ خليفه براي سفري رسمي در سوئيس به سر مي‌برد، حمد بن خليفه با حمايت بخشي از خاندان آل ثاني و فرماندهان نظامي، قدرت را در دست گرفت و خود را امير جديد قطر معرفي کرد.

 اين انتقال قدرت بدون درگيري نظامي انجام شد و به عنوان يکي از معدود کودتاهاي بدون خونريزي جهان عرب شناخته مي‌شود.

پدر او پس از کودتا چند سال در خارج از قطر زندگي کرد و تلاش‌هايي براي بازگشت به قدرت انجام داد که ناکام ماند. وي سرانجام در سال 2004 به دوحه بازگشت و تا زمان درگذشتش در سال 2016، به دور از عرصه سياست زندگي کرد.

معمار قطر ثروتمند

شيخ حمد پس از رسيدن به قدرت، توسعه ميدان گازي گنبد شمالي (بخش قطري ميدان مشترک پارس جنوبي) را در اولويت قرار داد. سرمايه‌گذاري گسترده در صنعت گاز طبيعي مايع (LNG) باعث شد قطر ظرف کمتر از دو دهه به يکي از بزرگ‌ترين صادرکنندگان گاز جهان و يکي از ثروتمندترين کشورهاي دنيا از نظر درآمد سرانه تبديل شود.

الجزيره؛ ابزار نفوذ منطقه‌اي قطره

يکي از مهم‌ترين اقدامات او، تاسيس شبکه الجزيره در سال 1996 بود؛ رسانه‌اي که به تدريج به پرنفوذترين شبکه خبري جهان عرب تبديل شد.

 حاميان الجزيره آن را نماد رسانه آزاد عربي مي‌دانند، اما منتقدان معتقدند اين شبکه در بسياري از پرونده‌هاي منطقه‌اي، بازتاب‌دهنده سياست‌هاي دولت قطر بوده و نقش مهمي در تحولات سياسي کشورهاي عربي ايفا کرده است.

همکاري راهبردي با آمريکا

در دوران شيخ حمد، روابط دوحه و واشنگتن وارد مرحله‌اي تازه شد.

پايگاه هوايي العديد در قطر به بزرگ‌ترين پايگاه نظامي آمريکا در غرب آسيا تبديل شد؛ پايگاهي که فرماندهي بخش مهمي از عمليات‌هاي ارتش آمريکا در افغانستان، عراق و منطقه از آن انجام مي‌شود.

همکاري نزديک امنيتي با آمريکا، اگرچه جايگاه بين‌المللي قطر را تقويت کرد، اما همواره از محورهاي انتقاد جريان‌هاي مخالف سياست‌هاي آمريکا در منطقه بوده است.

نقش در بحران سوريه و تقابل با محور مقاومت

يکي از بحث‌برانگيزترين بخش‌هاي کارنامه شيخ حمد، سياست قطر در قبال بحران سوريه بود.

 دوحه از نخستين دولت‌هايي بود که از مخالفان دولت بشار اسد حمايت سياسي، مالي و رسانه‌اي کرد و در کنار ترکيه، عربستان و برخي کشورهاي غربي، به يکي از حاميان اصلي جريان‌هاي مخالف دولت سوريه تبديل شد.

 جمهوري اسلامي ايران و محور مقاومت بارها اعلام کردند که حمايت قطر و برخي کشورهاي منطقه از گروه‌هاي مسلح، موجب تشديد و طولاني شدن جنگ داخلي سوريه شده است.

در عراق نيز اگرچه نقش قطر به اندازه سوريه پررنگ نبود، اما حمايت رسانه‌اي الجزيره از برخي جريان‌هاي مخالف دولت بغداد، همواره با انتقاد گروه‌هاي نزديک به ايران همراه بود.

روابط با ايران؛ از رقابت تا همکاري

با وجود اختلافات جدي در پرونده سوريه، روابط تهران و دوحه هيچ‌گاه به تقابل کامل نرسيد.

 ايران و قطر بزرگ‌ترين ميدان مشترک گازي جهان را در اختيار دارند و همکاري در بهره‌برداري از ميدان پارس جنوبي ـ گنبد شمالي همواره يکي از پايه‌هاي روابط دو کشور بوده است.

شيخ حمد بارها به تهران سفر کرد و با مقامات عالي جمهوري اسلامي ديدار داشت. قطر همچنين در مقاطع مختلف تلاش کرد نقش ميانجي ميان ايران و کشورهاي غربي را ايفا کند و حتي در اوج اختلافات منطقه‌اي نيز ارتباط سياسي خود با تهران را حفظ کرد.

کناره‌گيري کم‌سابقه از قدرت

شيخ حمد در سال 2013 در اقدامي کم‌سابقه در جهان عرب، به صورت داوطلبانه از قدرت کناره‌گيري کرد و امارت قطر را به فرزندش، شيخ تميم بن حمد آل ثاني، واگذار کرد. اين انتقال آرام قدرت، در منطقه‌اي که معمولاً رهبران تا پايان عمر در قدرت مي‌مانند، اقدامي متفاوت به شمار مي‌رفت.

شيخ حمد بن خليفه آل ثاني را مي‌توان معمار قطر مدرن دانست؛ اميري که با تکيه بر درآمدهاي عظيم گاز، کشوري کوچک را به يکي از بازيگران اثرگذار خاورميانه تبديل کرد. در عين حال، کارنامه او خالي از حاشيه نيست. نزديکي راهبردي به آمريکا، ميزباني بزرگ‌ترين پايگاه نظامي اين کشور در منطقه، حمايت از مخالفان دولت سوريه و نقش‌آفريني فعال در تحولات جهان عرب، از مهم‌ترين انتقادهايي است که به دوران حکومت او وارد مي‌شود. با اين حال، او در کنار اين سياست‌ها، روابط خود با جمهوري اسلامي ايران را حفظ کرد و همکاري در حوزه انرژي و تعاملات سياسي با تهران را ادامه داد؛ رويکردي که باعث شد قطر در دوران زمامداري او، هم‌زمان با غرب و ايران، روابطي فعال و چندلايه داشته باشد.

منبع: جهان نيوز