ماجرا از کنکور و تست درست آغاز شد!..

«از آن‌جايي که در کشور نياز به فرهنگ‌سازي دربارة علوم پايه احساس مي‌شود، روز «سيزدهم شهريورماه» به‌عنوان «روز علوم پايه» نام‌گذاري مي‌شود. کودک، نوجوان و جوان ايراني بايستي بداند مادر دانش‌ها و فرهيختگي «علوم پايه» است.»

بر اساس آمار موسسه پژوهش و برنامه‌ريزي آموزش عالي، جمعيت دانشجويي در ايران طي سال تحصيلي 1399 تا 1400، حدود 3 ميليون و 173 هزار و 779 نفر بوده که از اين تعداد يک ميليون و 62 هزار نفر زن هستند. پردانشجوترين گروه تحصيلي دانشگاه‌ها را علوم انساني با يک ميليون و 616 هزار و 742 دانشجو در سال تحصيلي 1400-1399 تشکيل مي‌دهد. گروه فني و مهندسي با 762 هزار و 341 نفر، علوم پزشکي با 249 هزار و 131 نفر، علوم پايه با 209 هزار و 81 نفر، هنر با 221 هزار و 493 نفر، کشاورزي و دامپزشکي با 115 هزار و 261 نفر در رتبه‌هاي بعدي قرار دارد.

تحليل درصدي از اين آمار نشان مي‌دهد؛ 51 درصد دانشجويان در علوم انساني، 24 درصد دانشجويان در فني و مهندسي، هشت درصد دانشجويان در علوم پزشکي، هفت درصد در هنر، 6 درصد علوم پايه و چهار درصد در کشاورزي و دامپزشکي مشغول به تحصيل هستند.

در جريان بازديد از روند برگزاري آزمون سراسري 1401 در دانشگاه سمنان بود که علي خيرالدين معاون فناوري و نوآوري وزارت علوم، تحقيقات و فناوري ضمن اشاره به کاهش آمار داوطلبان گروه رياضي تا زير 10 درصد و استقبال بالا از گروه علوم تجربي، عنوان کرد: «کاهش متقاضيان گروه آزمايشي رياضي نگران کننده است چرا که ميزان داوطلبان در سال‌هاي گذشته بالاي 25 درصد بود و در حال حاضر به کمتر از 10 درصد رسيده و بايد در اين خصوص تدابيري از سوي مسئولان وزارت علوم و شوراي گسترش آموزش عالي انديشيده شود.»

از تعداد شرکت کنندگان در گروه هاي آزمايشي کنکور سراسري به وضوح مي توان ديد که ديگر مثل 10 سال قبل رغبت چنداني براي تحصيل در رشته رياضي ‌فيزيک در بين دانش آموزان دبيرستان وجود ندارد و  در دهه اخير علوم ‌تجربي و پس از آن علوم انساني هر سال طرفداران بيشتري داشته است.

 افزايش ميزان شرکت‎ کننده‎هاي کنکور در سال هاي اخير در گروه علوم‌تجربي نشان مي‏دهد دانش ‏آموزان به اميد درآمد بالاي رشته ‏هاي پزشکي، جذب گرايش ‎هاي تجربي مي‎شوند و ديگر توجهي به رشته‏هاي مهندسي و علوم‌پايه نشان نمي‏دهند. کارشناسان از تبعات جدي اين مسأله در سال هاي آينده براي کشور ابراز نگراني مي کنند.

جدا از نامتوازن شدن رشته‌هاي دانشگاهي به دنبال کاهش متقاضيان گروه رياضي در کنکور سراسري، مغفول ماندن علوم پايه، تبعات جدي براي بخش پژوهش در پي دارد چرا که توسعه تحقيقات در علوم کاربردي، در گروي پيشرفت و توسعه تحقيقات علوم پايه است.

اين نگراني به صورتي است که رهبر انقلاب وجود سوء نيت در عدم توجه به علوم پايه در کشور را محتمل دانسته و مي فرمايند: «بعضى از رشته‏ هاى علوم انسانى و رشته‏  هاى مربوط به علوم پايه که سالهاى متمادى در اين کشور در انزوا قرار گرفته‏اند که اگر کسانى تحقيق و دنبال کنند، احتمال دارد سرنخهاى سوء نيت هم در اين مسئله پيدا بشود.»

 بر اساس آماري که محمدمهدي کاظمي معاون آموزش متوسطه وزارت آموزش‌وپرورش در نشستي به مناسبت هفته مشاغل در ارديبهشت ماه امسال ارائه داده بود، فقط 14.87درصد از دانش‌آموزان در رشته رياضي تحصيل مي‌کنند.

وي به تازگي درمورد كاهش تقاضاي داوطلبان براي ورود به رشته رياضي فيزيك در برنامه «روزنه» راديو گفت وگو اظهاركرد: سهم دانش آموزان پايه دهم رشته رياضي فيزيك نسبت به سال گذشته حدود 2 درصد افزايش پيدا كرد و هدفگذاري ما اين است كه تا پايان برنامه هفتم كشور، به سهم واقعي مدنظر رشته‌هاي علوم پايه در دانشگاه‌ها و توسعه رشته رياضي فيزيك در آموزش و پرورش برسيم.

حالا در عصري که کشورهاي توسعه ‌يافته، مرزهاي علم را به کمک پيشرفت‌هاي چشمگير تحقيقاتي درمي-نوردند و بودجه  هاي کلان و امکانات فراوان براي تحقيقات به ويژه براي علوم پايه اختصاص مي دهند، در کشور ما تمايل به انتخاب رشته رياضي در دبيرستان به کمترين ميزان خود رسيده و رشته‌هايي مانند شيمي، زيست‌شناسي، فيزيک، رياضيات و کاربردها در دانشگاه با مازاد ظرفيت رو‌به‌رو هستند.

بيکاري فارغ التحصيلان رشته‌هاي علوم پايه و رياضي سرمشقي براي داوطلبان کنکور سراسري شده است تا از ورود به اين رشته‌ها خودداري کنند و استعداد‌هاي خود را در رشته‌هاي ديگر از جمله پزشکي، پيراپزشکي، حقوق و ... محک بزنند.

وضعيت براي رياضيات، دشوارتر از ساير رشته‌ ها است، چه از لحاظ اقبال عمومي و چه موقعيت‌هاي شغلي متناسب. اساتيد رياضيات هم مدت‌هاست کاهش اقبال دانش‌آموزان به انتخاب رشته رياضي و علل آن را تبيين کرده‌اند.

علوم بنيادي يا پايه که رياضيات، فيزيک، شيمي، زيست شناسي و آمار جزو مهمترين آنهاست، به بررسي بنيادي پديده ها پرداخته و زيربناي اصلي ساير دانش ها محسوب مي شوند. علومي که منشا و بسترساز پيشرفت در ديگر زمينه هاي علمي هستند و تحقيقات امروز و پيشرفت در فناوري‌ در زمينه‌هاي متفاوت علمي، اجتماعي، صنعتي و اقتصادي در سايه اين علوم صورت مي‌گيرد.

اگر اهل بازي هاي موبايلي و کامپيوتري هستيد و تجربه بازي استراتژي مثل نبرد قبيله ها (کلش آف کلنز) را داريد، حتما در جريان بازي متوجه شده ايد که بدون تحقيق و توسعه در علوم پايه، امکان توسعه علوم کاربردي و استفاده از ابزارهاي پيشرفته تر براي گسترش و توسعه قلمرو در زمينه هاي مختلف در اين بازي ها را نخواهيد داشت. موضوعي که خارج از بازي هاي کامپيوتري و در دنياي واقعي نيز جريان دارد. شايد اين مثال توانسته باشد اهميت بنيادين و استراتژيک اين علوم را براي هر کشور و ملتي بازگو کند.

اهميت علوم پايه تا جايي بوده است که يونسکو سال 2022 را به عنوان سال «علوم پايه براي توسعه پايدار» نامگذاري کرده است و در توضيح اين نامگذاري آمده «علوم پايه نقش مهمي در مقابله با چالش‌هايي مانند دسترسي جهاني به غذا، انرژي، مسائل بهداشتي و فناوري‌هاي ارتباطي، از بين رفتن لايه ازن، تغييرات آب و هوا، کاهش منابع طبيعي و انقراض گونه‌هاي زنده دارند. پيشرفت‌هاي عمده فناوري و تحريک نوآوري براساس دستاوردهاي علوم پايه است.»

بررسي زمينه فعاليت دانشمندان در تاريخ ايران نيز نشان مي دهد که سالها مرجعيت و تسلط علمي مربوط به دوران شکوفايي اسلامي مربوط به علوم پايه بوده است. دانشمندان بزرگي چون عمر خيام، ابن هيثم، ابوريحان بيروني، زکرياي رازي، خوارزمي، فارابي، شيخ بهايي، خواجه نصيرالدين طوسي، ابوسهل بيژن کوهي، ابوالوفاي بوزجاني و صدها نام بزرگ ديگر، همگي دانشمندان پرآوازه ايراني در علوم رياضي، نجوم، فيزيک، زمين شناسي، شيمي و زيست شناسي بوده اند.

مقام معظم رهبري در خردادماه 1398 در ديدار جمعي از استادان، نخبگان و پژوهشگران دانشگاه‌ها صراحتاً به اهميت علوم پايه اشاره نموده و مي‌فرمايند: «بحث علوم پايه خيلي مهم است منتها چون دستاوردِ نقدِ حاضر و آماده‌اي برايش وجود ندارد، گرايش به آن در بين دانشجوها و کساني که رشته انتخاب مي‌کنند، کم است. بايد ترتيبي داده بشود که گرايش به اين دانش‌هاي علوم پايه يک گرايش بهتري، و گرم‌تري از سوي دانشجويان باشد. و علوم پايه، هم نياز دارد به سرمايه‌گذاري دولت؛ آموزش و پرورش در اين زمينه وظيفه دارد؛ هدايت تحصيلي بايد انجام بگيرد از طرف آموزش و پرورش؛ طوري اين جوان را حرکت بدهند و هدايت تحصيلي بکنند که به سمت علوم پايه و مانند اينها حرکت بکند.»

حسين نصيري، کارشناس گروه آموزش عالي و تحقيقات دفتر آموزش و فرهنگ مرکز پژوهش‌هاي مجلس در مصاحبه اي با خبرگزاري مهر، علوم پايه را نه تنها براي کشور ما بلکه براي همه دنيا بسيار با اهميت مي داند و پيشرفت کشور در حوزه فناوري‌هاي هسته‌اي، علوم پزشکي، سلول‌هاي بنيادي، صنعت و فناوري هوافضا و نانو و دستاوردهاي مربوطه را مديون توسعه و رشد علوم پايه مي داند.

نصيري در اين گفتگو با اشاره به انحصاري کردن محصولات و فناوري حوزه علوم پايه توسط کشورهاي پيشرو، ساخت واکسن کرونا را مثال مي زند و مي گويد: «به عنوان نمونه کشوري که براي ساختن يک واکسن هيچ زيرساختي علمي در حوزه علوم پايه ندارد، نمي‌تواند يکي دوساله به توسعه و ساخت واکسن بپردازد، بنابراين يک تلاش سي و چند ساله نياز است که به اين دستاوردها برسيم.»

در مجموع مي توان گفت علوم پايه به معناي واقعي کلمه کليد و پايه پيشرفت علمي کشور در تمامي زمينه-هاي علوم است.

اما روند سال‌هاي اخير نشان مي‌دهد تمايل دانشجويان به سمت تحصيل در اينگونه رشته‌ها به شدت کاهش يافته است. بيکاري گسترده دانش آموختگان رشته‌هاي علوم پايه و شيوه نامناسب آموزش از دلايلي عنوان مي شود که موجب کاهش گرايش دانش آموزان و دانشجويان به رشته هاي تحصيلي مرتبط با علوم پايه شده است.

از طرفي استعداد‌هاي برتر نظام آموزش عمومي، گرايش کمتري به تحصيل در رشته‌ هاي علوم پايه دارند. بسياري از رتبه‌هاي برتر المپياد‌هاي علمي در رشته‌هاي رياضي، شيمي يا زيست شناسي به جاي ادامه تحصيل در همين رشته‌ها ترجيح مي‌دهند در مقاطع بالاتر تحصيلي رشته‌هاي فني مهندسي و يا پزشکي ادامه تحصيل دهند.

درخصوص فيزيک و رياضيات، با وجود کاربرد گسترده و اهميت اين رشته‌ها در حوزه ‌هاي مختلف، گروهي از متخصصان علت بي‌توجهي به اين رشته‌ ها را آموزش نادرست و کنکور مي‌دانند. آنها معتقدند، سير نزولي انگيزه دانش‌آموزان و دانشجويان از جايي شروع شد که هدف از يادگيري، چند تست درست در کنکور شد، نه فهم اصولي دروس. تست هاي کنکوري که به جاي فهم مسئله و توانايي حل آن با روش هاي گوناگون دانش آموزان را  به سمت يادگيري تکنيکهايي سوق مي دهد که باعث بي ميلي و بي علاقگي به رياضيات و فيزيک مي شود.

مصداق اين ادعا را مي توان در برنامه هاي آموزشي صداوسيما هم ديد. معلماني که به جاي آموزش مباني و روش حل مسئله، تکنيک هايي را آموزش مي دهند تا کنکور آسان شود! اما فقط جواب نهايي به دست مي آيد و چرايي و چگونگي رسيدن به آن مهم نيست، چون در کنکور فقط جواب درست مهم است.

با توجه به وضعيت اقتصادي اين روزهاي کشور به نظر مي‌رسد، آينده يک رشته تحصيلي و وضعيت اشتغال در آن رشته، بيش از پيش مورد توجه داوطلبان و خانواده‌هاي آنها قرار گرفته است. براي مثال اين روزها در رشته‌هاي علوم انساني اغلب گرايش‌ها به سمت حقوق و روانشناسي و در رشته رياضي به سمت مهندسي کامپيوتر است که نسبتا در سال‌هاي گذشته بازار کار خوبي در کشور پيدا کردند.

بدون شک کاهش متقاضيان گروه آزمايشي رياضي و پيرو آن دانشجويان رشته هاي علوم پايه نگران کننده است و بايد در اين خصوص تدابيري از سوي مسئولان کشور انديشيده شود و البته حل چنين معضلي به اصلاح سياست‌هاي کلان اقتصادي و آموزشي کشور نيز گره خورده است. در صورتي که سازوکار‌هاي جبراني تعبيه نشود، اين وضعيت در آينده به مراتب بدتر نيز خواهد شد.

علوم پايه در اسناد بالادستي و قوانين از جمله سياست‌هاي کلي علم و فناوري، نقشه جامع علمي کشور، سند راهبردي کشور در امور نخبگان، سند ملي علوم و فناوري‌هاي سلول‌هاي بنيادي، قوانين برنامه توسعه چهارم، پنجم و ششم هم مورد توجه قرار گرفته است.

با اين حال وضعيت و عملکرد دولت‌ها نشان مي‌دهد؛ به دليل عدم ضمانت اجرايي اسناد و قوانين، مشخص نبودن وظايف دستگاه‌هاي اجرايي در اسناد بالادستي، مشخص نبودن سازوکارهاي حمايتي، عدم اتخاذ قوانين موضوعه رشد نيروي انساني علوم پايه متناسب با هدف گذاري ها نبوده و از آن فاصله بسياري دارد.

در آمريکا نزديک به 70 درصد کل اعتبارات تحقيق و توسعه آموزش عالي، در حوزه مرتبط با علوم پايه و سلامت به مصرف مي‌رسد و در ساير کشورهاي توسعه يافته، روند حمايت‌هاي بخش عمومي از علوم پايه افزايشي بوده اما در کشور ايران کمتر در زمينه‌هاي علوم پايه و تحقيقات بنيادي سرمايه گذاري مي شود و سهم هزينه کرد دولت در پژوهش‌هاي پايه‌اي از سال 1395 تا 1400 روندي کاهشي داشته است.

در کشورهاي توسعه يافته علاوه بر بودجه عظيمي که به تحقيقات علمي و توسعه دانش اختصاص مي يابد، دانشگاه هاي پيشرو در حوزه علوم پايه نيز با ارائه تسهيلات و خدمات متنوع و پيشنهادات مالي و انگيزشي نيروهاي مستعد در علوم پايه را جذب مي کنند.

طبق اطلاعات وب سايت کاخ سفيد، دولت بايدن قصد دارد در سال مالي 2023 سرمايه گذاري کلاني در بخش علم و فناوري انجام دهد. بودجه پيشنهادي رئيس جمهور آمريکا براي تحقيقات کاربردي 111 ميليارد دلار است که نسبت به سال 2021 روندي افزايشي داشته است.

اين در حالي است که برخي از بهترين دانشگاه‌ها در حوزه علوم پايه يعني شيمي، فيزيک، زمين شناسي، رياضي و ... در اين کشور قرار دارند و هر ساله سعي مي‌کنند دانشجويان جديدي به خود جذب کنند.

دانشگاه برکلي کاليفرنيا که حدود 27 هزار دانشجو در مقطع کارشناسي و 10 هزار دانشجوي کارشناسي ارشد در آنجا تحصيل مي‌کنند، در حوزه شيمي و محيط زيست رتبه اول، در فيزيک رتبه دوم و در زيست شناسي و علوم فضايي رتبه سوم و در رياضيات رتبه پنجم ميان دانشگاه‌هاي جهان را دارد؛ طرح‌هاي بيمه سلامت گسترده و طرح‌هاي بازنشستگي کلان براي کارمندان و استادان در نظر گرفته است تا برترين استادان در رشته‌هاي مختلف علوم پايه را جذب کند.

اين دانشگاه برخي خدمات مثل دسترسي رايگان به مايکروسافت آفيس و ادوب سوئيت همراه عضويت رايگان «فري باکس» براي دانشجويان عرضه مي کند. همچنين دانشجويان دسترسي رايگان به نشريه‌هاي نيويورک تايمز، وال استريت ژورنال را در اختيار خواهند داشت. همچنين کارت‌هاي Clipper در اختيار دانشجويان قرار مي‌گيرد که قابل استفاده در تمام اتوبوس‌هاي عمومي است.اگر چه اينها امکانات ويژه اي محسوب نمي شود ولي به هر حال با اينجور چيزها سعي مي کنند، جاذبه ايجاد کنند.

انگليس يکي ديگر از کشور‌هايي است که در زمينه علوم پايه دانشگاه‌هاي پيشرويي دارد. اين کشور به طرق مختلف سعي دارد موقعيت برتر خود در زمينه علمي را حفظ کند و حتي بعد از برگزيت و به خطر افتادن پروژه‌هاي علمي خود با کشور‌هاي اروپايي تصميم گرفت با ارائه مشوق‌هاي مالي استادان و محققان برتر در زمينه علوم مختلف از جمله علوم پايه را جذب خود کند.

در همين راستا انگليس سال گذشته ميلادي اعلام کرد تا 2024 هزينه دولت در بخش علمي را به 20 ميليارد پوند افزايش مي‌دهد.

دانشگاه‌هاي کمبريج و آکسفورد انگلستان از بهترين مؤسسات آموزش عالي جهاني در رتبه بندي تايمز در رشته‌هاي شيمي، رياضيات و فيزيک هستند.

برنامه درسي دانشگاه کمبريج به شيوه‌اي است که به دانشجويان در هر سطحي کمک مي‌کند مهارت‌هايي خارق العاده و قابل انتقال از جمله تفکر انتقادي، تحقيق و همکاري را بياموزند.

 دولت آلمان در سال 2022 ميلادي بودجه‌اي 20.4 ميليارد يورويي براي حوزه‌هاي مختلف آموزش تحقيقات و علم در نظر گرفته است. بخشي از اين بودجه يعني حدود 2.3 ميليارد يورو براي پشتيباني از دانشجويان است.

در اين کشور نيز چند مورد از برترين دانشگاه‌هاي جهان در حوزه علوم پايه وجود دارد. به عنوان مثال مي توان دانشگاه فني مونيخ، دانشگاه LMU مونيخ و دانشگاه هايدلبرگ را نام برد.

علاوه برآن هزينه تحصيل در رشته‌هاي علوم پايه اين دانشگاه در مقايسه با کشور‌هاي ديگر پايين‌تر است. در کنار اين موارد، دانشگاه بورسيه‌ها و گرنت‌ها و انواع مختلفي از کمک‌هاي مالي را براي دانشجويان فراهم مي‌کند.

بنياد ملي علوم پايه چين در سال 2022 ميلادي بودجه سرمايه گذاري خود را 33 ميليارد يوان اعلام کرد که 6.8 درصد از سال گذشته بيشتر است. بخش اعظم منبع سرمايه گذاري در چين در تحقيقات پايه و اکتشافات همين بنياد است. با توجه به چنين بودجه کلاني تعجبي ندارد برخي از برترين دانشگاه‌هاي علوم پايه جهان در اين کشور فعال هستند.

همانطورکه مشاهده مي شود دانشگاه‌هاي مختلف در سراسر دنيا با ارائه پيشنهادات انگيزشي، فراهم کردن شرايط و محيط مساعد توانسته اند نيروهاي مستعد را در علوم پايه به خود جذب کنند.

همه اينها نشان مي‌دهد کشورهاي پيشرفته به فهم مشترکي در اثرگذاري رشته‌هاي علوم پايه در توسعه يافتگي رسيده‌اند و براي سوق دادن نسل جوان به اين رشته‌ها و تربيت آنها به عنوان دانشمندان آينده برنامه-ريزي کرده‌اند.

ليلا نامداريان دانش‌آموخته دکتراي تخصصي دانشگاه تربيت مدرس در رشته سياست‌گذاري علم و فناوري و عضو هيات‌ علمي پژوهشگاه علوم ‌و فناوري اطلاعات (ايرانداک) مهم‌ترين تغييرات براي بهبود در نظام آموزش عالي ايران را توجه به پيوستاري (ارتباط) آموزش و پرورش، آموزش عالي و وزارت کار و تقسيم کار و برنامه ريزي در اين زمينه به منظور هدايت تحصيلي دانش آموزان و دانشجويان، توزيع دانشگاه ها و رشته هاي دانشگاهي متناسب با آمايش سرزميني، کيفيت گرايي به جاي کمي گرايي دانسته و توضيح ميگويد: توجه به مسئله محوري در دانشگاه ها و توسعه دانشگاه هاي مسئله محور، هدايت توليد علم و فناوري به سمت حل نيازهاي اساسي کشور و برقرار کردن پيوند بيشتر ميان دانشگاه و جامعه در اين زمينه مهم است.

وي معتقد است درحال حاضر يکي از ضروري ترين اقداماتي که وزارت علوم بايد انجام بدهد ساماندهي واحد هاي دانشگاه پيام نور و آزاد است. چرا بايد در واحدي که امکانات اوليه و استاد ندارد، رشته هاي تخصصي تاسيس شود و دانشجويي بپذيرد.

مشکلات رشته‌هاي علوم پايه در کشور چندان عميق شده که حل آنها، بايد از ريشه‌هاي آموزش و مقطع تحصيلي ابتدايي آغاز شود. تغيير شيوه‌هاي آموزش به گونه‌اي که دانش‌آموزان از همان سال‌هاي ابتداي تحصيل، اهميت دروسي مانند رياضي را بدانند و از آموختن آن لذت ببرند، فرآيندي است که علاوه بر آموزش و پرورش، به اراده نهادهايي همچون خانه رياضيات هم نياز دارد. در مقاطع تحصيلي بالاتر که مسئله يافتن شغل پس از دوران تحصيل مطرح مي‌شود، اعمال تغييرات بنياديني از سوي آموزش عالي نياز است که عرضه و تقاضاي بازار کار را به متخصصان علوم پايه متناسب کند تا بدبيني دانش‌آموزان نسبت به آينده شغلي اين رشته‌ها از بين برود.

آموزش علوم پايه در ساير حوزه‌هاي دانشي، ايجاد نظام انگيزشي رويکرد به رشته‌هاي علوم پايه، پيوستگي آموزش عمومي و آموزش عالي، شکل گيري آزمايشگاه‌هاي ملي ارتقا جايگاه و شأن اجتماعي دانش آموختگان علوم پايه و پيوست‌هاي اجتماعي، اقتصادي و سياسي در حوزه علوم پايه از راهکارهايي است که مي‌تواند به توسعه اين علوم که پايه و اساس رشد علمي کشور هستند کمک کند.

نکته حائز اهميت ديگر، عدم ارتباط صحيح بين دانشگاه و صنعت است، رشته‌هاي علوم پايه به خاطر نوع دانش خود به راحتي مي‌توانند بسياري از مشکلات صنايع را رفع کنند ولي به دليل عدم شناخت درست، صاحبان صنايع کمتر از اين ظرفيت استفاده مي‌کنند.

به نظر مي رسد متوليان امور به ويژه دواير تصميم گير در وزارت علوم، بايستي تصميمات جدي، جاذبه دار و آينده نگرانه اي را براي ايجاد آتيه اي شکوفا براي علوم پايه اتخاذ کنند. هر گونه سهل انگاري در اين باره پيشرفت علمي و توسعه پايدار کشور را در آينده با موانع سختي رو به رو خواهدکرد.

* مصطفي محمدي