ماجراي انتشار کتاب موهن «آيات شيطاني» و فتواي ارتداد سلمان رشدي توسط حضرت امام(ره)

کتابي پانصد و چهل و چند صفحه‌اي که در قالب داستان‌هاي خيالي به شخصيت پيامبر گرامي اسلام، ساير پيامبران الهي و مقدسات اسلامي توهين کرده بود. موج سنگين تبليغاتي رسانه‌هاي آمريکايي و غربي از سويي و ترجمه‌ي سريع و توزيع گسترده‌ي آن به زبان‌هاي مختلف از سوي ديگر باعث شهرت آن کتاب شد. همين مسئله باعث عکس‌العمل‌هاي متعددي در جهان اسلام گرديد که مهمترين آنها صدور حکم ارتداد نويسنده‌ي کتاب از سوي امام خميني رحمة‌الله‌عليه بود. پايگاه اطلاع‌رساني KHAMENEI.IR به بازخواني ماجراي انتشار کتاب موهن و اهميت حکم تاريخي امام خميني رحمةالله‌عليه مبني بر ارتداد سلمان رشدي مي‌پردازد.

[*] غيرتِ مقدس

پيروزي انقلاب اسلامي و گفتمان متفاوت و جذاب آن که نشانه‌هاي عيني خود را نيز در عرصه‌هاي مختلف در دهه‌ي اول انقلاب ثابت مي‌کرد، جمهوري اسلامي را به الگويي الهام‌بخش براي ملت‌هاي مسلمان منطقه و مستضعفين جهان تبديل کرده بود. اعلام حمايت صريح از آرمان رهايي فلسطين و سياست کلان نابودي اسرائيل، حمايت از مسلمانان مجاهد ضد شوروي در افغانستان، حمايت صريح از جنبش‌هاي رهايي‌بخش ضد استکباري و ضد استعماري در سراسر جهان و مقاومت در برابر صدام و حاميان شرقي و غربي‌اش در دفاع مقدس هشت‌ساله، باعث گرايش ملت‌ها و مردم جهان به سمت اسلامِ نابي شده بود که امام خميني رحمةالله‌عليه پرچمدار آن بود. موج اين گرايش تا کشورهاي اروپايي و آمريکايي نيز گسترش معناداري پيدا کرده بود.

به گزارش گروه سياسي خبرگزاري فارس،  در اين فضاي کلي در عرصه‌ي بين‌المللي بود که تبليغ و انتشار و ترجمه‌ گسترده‌ کتاب آيات شيطاني در سراسر جهان به کمک شبکه‌ي مالي و تبليغاتي استعمار، به‌عنوان خدعه‌ جديد نظام سلطه قرار بود چهره‌ي درخشان اسلام را هدف قرار دهد.

دوپينگ رسانه‌اي - تبليغاتي اروپايي‌ها -از جمله انتخاب اين کتاب به‌عنوان بهترين کتاب سال انگلستان- باعث شهرت سريع و بسيار غيرطبيعي «آيات شيطاني» شده بود. به همين خاطر بود که وقتي خبر تجديد چاپ گسترده‌ي آن در کشورهاي مختلف پخش شد واکنش‌هاي بسياري را برانگيخت. مردم برخي کشورهاي اسلامي از جمله پاکستان و همچنين مسلمانان هندوستان و بنگلادش چند ماه بود که مشغول اعتراضات گسترده عليه اين کتاب موهن بودند.

به‌دنبال انتشار اين کتاب براي اولين بار دو تن از نمايندگان مسلمان پارلمان هند به پارلمان و دادگاه‌هاي اين کشور شکايت مي‌کنند که اين اقدام منجر به ممنوعيت چاپ اين کتاب در سراسر هندوستان مي‌شود. به‌دنبال آن در کشورهاي مختلف جهان تظاهرات و اعتراضاتي عليه انتشار اين کتاب موهن به راه مي‌افتد.

از سوي ديگر سلمان رشدي در مصاحبه‌اي که از راديو رسمي هند پخش مي‌شود، به رأي دادگاه و واکنش «مشتي مسلمان متعصب بنيادگرا» اعتراض کرده و خواستار رفع توقيف از کتابش مي‌شود. در پاسخ به اين درخواست، انجمن بين‌المللي قلم همراه با چند نويسنده‌ي آمريکايي ديگر و اتحاديه‌ي‌ ناشران و کتاب‌فروشان هند مخالفت خود را با حکم توقيف کتاب ابراز مي‌کنند. اما موج جديد اعتراضات از 19 بهمن‌ماه 1367 با صدور بيانيه‌اي از جانب 35 تن از علماي اسلام‌آباد و راولپندي پاکستان آغاز مي‌شود. در اين بيانيه از اهالي اسلام‌آباد و راولپندي خواسته شده بود تا در راهپيمايي اعتراض‌آميز روز يکشنبه 23 بهمن‌ماه در برابر مرکز فرهنگي آمريکا شرکت کنند. در اين تجمع طي يک اتفاق بي‌سابقه 5 نفر از معترضين توسط پليس کشته و حدود 60 نفر نيز زخمي مي‌شوند.

[*] حکمِ امام و معادله‌اي که برعکس شد

پس از پذيرش قطعنامه‌ي 598 و پايان جنگ، فعاليت‌هاي ديپلماتيک ايران براي ارتباط با کشورهاي مختلف شدت گرفته بود. 19 آبان‌ماه 1367 اعلاميه‌ي برقراري مجدد روابط ديپلماتيک ميان جمهوري اسلامي ايران و انگلستان در وين منتشر شده بود و اروپايي‌ها و خصوصاً انگلستان تصور مي‌کردند ايران به‌خاطر بهبود روابط با انگلستان، اعتراض شديدي عليه انتشار کتاب آيات شيطاني نخواهد کرد. اما واقعه‌ي کشتار مسلمانان معترض توسط پليس پاکستان باعث طرح بيش از پيش اين موضوع در ايران مي‌شود. سه‌شنبه 25 بهمن‌ماه فتوايي از امام خميني رحمةالله‌عليه درباره‌ي ارتداد سلمان رشدي و واجب‌القتل بودن او منتشر مي‌شود:

بسمه‌تعالي

إنا لله‌ و إنا اليه راجعون

به اطلاع مسلمانان غيور سراسر جهان مي‌رسانم مؤلف کتاب «آيات شيطاني» که عليه اسلام و پيامبر و قرآن، تنظيم و چاپ و منتشر شده است، همچنين ناشرين مطلع از محتواي آن، محکوم به اعدام مي‌باشند. از مسلمانان غيور مي‌خواهم تا در هر نقطه که آنان را يافتند، سريعاً آنها را اعدام نمايند تا ديگر کسي جرأت نکند به مقدسات مسلمين توهين نمايد و هر کس در اين راه کشته شود، شهيد است ان‌شاءاللّه‌. ضمناً اگر کسي دسترسي به مؤلف کتاب دارد ولي خود قدرت اعدام او را ندارد، او را به مردم معرفي نمايد تا به جزاي اعمالش برسد. والسلام عليکم و رحمةالله‌ و برکاته.

روح‌الله‌ الموسوي الخميني

حجت‌الاسلام انصاري از اعضاي دفتر حضرت امام مي‌گويد: «وقتي که مسئله‌ي کتاب سلمان رشدي به امام رسيد؛ بنده خدمت ايشان رسيدم و گفتم آقا اين اهانت اتفاق افتاد و شما چه تصميمي داريد؟ امام فرمودند که من همين الان مي‌خواستم به شما بگويم که برويد به دولت بگوييد که فردا عزاي عمومي اعلام کنند. و هنوز من واسطه‌ي پيام به دولت بودم که يک مرتبه ديدم که اعلاميه‌ي امام صادر شد و حکم اعدام سلمان رشدي را با قاطعيت دادند.»

مسئله‌ي تبليغ پُرحجم کتاب موهن در رسانه‌هاي استکباري، مدتي بود که اذهان را به خود مشغول کرده بود و همچنين بالاگرفتن اعتراضات مسلمانان هند، پاکستان و انگلستان برخي شخصيت‌هاي انقلابي از جمله آيت‌الله خامنه‌اي را نسبت به موضوع حساس کرده بود. «بنده قبل از آن که اين حکم از طرف امام صادر بشود، فکر مى‌کردم که امام که بعيد است که يک چنين حکمى بدهند، تصور من اين بود، فکر کردم خود من حکم ارتداد اين شخص را به‌عنوان يک روحانى مسئول مسلمان صادر کنم، يکى دو روز قبل از اين‌که امام اين حکم را صادر کنند، تصادفاً با يکى از برادرها که الان در اين جلسه هم آن برادرمان هست مشورت کردم، ايشان به يک دليلى مخالفت کرد، گفت که اگر اين کار قرار بود بشود بايد قبلاً فلان مقدمه‌چينى مثلاً مى‌شد، من هم ديگر مسئله را دنبال نگرفتم که اتفاقاً فردايش يا پس‌فردايش بود که حکم امام صادر شد.»

پس از انتشار فتواي امام، دولت به‌مناسبت کشتار مسلمانان پاکستان يک روز عزاي عمومي اعلام مي‌کند. چهارشنبه 26 بهمن دانشجويان تجمعي چندهزار نفره روبه‌روي سفارت انگلستان در تهران برگزار مي‌کنند و در همين روز مراسم ختمي براي مسلمانان کشته شده‌ي پاکستاني از سوي بنياد شهيد در مسجد ارک برگزار مي‌شود.

آيت‌الله جوادي آملي نيز در تجمع گسترده‌ي مردم قم در حرم حضرت معصومه سلام‌الله‌عليها مي‌گويد: «هر کس به ساحت مقدس رسول‌الله اسائه‌ي ادب کند امام هفتم از قول پيامبر اکرم صلي‌الله‌عليه‌وآله مي‌فرمايد که حکمش اعدام است؛ و اين يک حکم حکومتي است و نياز به قضا ندارد و بر مسلمين و واليِ مسلمين اجراي اين حکم نه‌تنها جايز بلکه واجب است.»[4] در اين روز تجمعات گسترده‌اي در ساير شهرها و شهرستان‌هاي ايران عليه توطئه‌ي کتاب آيات شيطاني برگزار مي‌شود.

آيت‌الله خامنه‌اي رئيس‌جمهور وقت نيز طي يک مصاحبه‌ي راديويي با استقبال از فتواي امام رحمةالله‌عليه مي‌گويند: «اين حکمى است که هر يک از فقهاى اسلام اگر بخواهند بر طبق احکام اسلامى عمل کنند همين حکم را بايد بدهند؛ اين فتواى قطعى است. يعنى آن کسى که يک چنين غلطى را مى‌کند بلاشک مهدورالدم [است] و واجب است که آن را از صحنه‌ى زمين از بين ببرند و اگر کسى در اين کار تلاشى بکند، آن تلاش کار واجبى است که انجام داده و همين‌طور که ايشان فرمودند: اگر کسى کشته هم بشود شهيد خواهد بود.» ايشان همچنين در پاسخ به اين پرسش که براى جوانان پرشور مسلمان در گوشه و کنار دنيا براى اجراى فرمان و فتواى اخير حضرت امام جنابعالى چه صحبتى داريد گفتند: «جوانان غيور و مؤمن سراسر اسلام بعد از فتواى امام و دستورى که دادند محتاج هيچ پيام ديگرى نيستند و همه‌ى ما در مقابل فرمان امام احساس وظيفه مى‌کنيم.» بنياد 15 خرداد نيز اعلام کرد يک ميليون دلار به‌عنوان جايزه‌ي ترور سلمان رشدي تعيين کرده است. حجت‌الاسلام‌والمسلمين حسن صانعي مسئول اين بنياد سال‌ها بعد در اين‌باره گفت: «جايزه‌ي قتل سلمان رشدي را من مستقيماً به حضرت امام پيشنهاد دادم و امام دعا کردند.»

فتواي امام خميني رحمةالله‌عليه با استقبال گسترده‌ي مسلمانان جهان روبه‌رو مي‌شود. علامه سيدساجد نقوي رهبر شيعيان پاکستان با انتشار پيامي از مسلمانان جهان به‌ويژه ملت مسلمان پاکستان مي‌خواهد هرچه سريع‌تر حکم امام خميني رحمةالله‌عليه را اجرا کنند. علما و حوزه‌هاي علميه‌ي اهل تسنن و تشيع هندوستان، پاکستان، بنگلادش و لبنان نيز از فتواي امام رحمةالله‌عليه استقبال کرده و آن را لازم‌الاجرا معرفي کردند.

با بالاگرفتن اعتراضات مردمي در سطح جهان و استقبال از حکم امام رحمةالله‌عليه، سلمان رشدي و مؤسسه‌ي ناشر کتاب‌هاي او در بيانيه‌اي از لغو سفر او به آمريکا خبر مي‌دهند. دبير اول سفارت انگليس در پاکستان اعلام مي‌‌کند انتشارات پنگوئن انگليس که ناشر کتاب آيات شيطاني است، کليه‌ي نسخه‌هاي اين کتاب را از انگلستان جمع‌آوري کرده است.

ناشر آلماني و ناشر فرانسوي کتاب نيز اعلام کردند ترجمه‌ي آن را منتشر نخواهند کرد. دولت انگلستان با انتقاد از فتواي امام رحمةالله‌عليه به آن اعتراض مي‌کند. همچنين سخنگوي وزارت امور خارجه‌ي آمريکا چند روز پس از شهادت چند معترض پاکستاني مقابل مرکز فرهنگي آمريکا در پاکستان در اقدامي قابل تأمل، از سلمان رشدي حمايت مي‌کند.

سلمان رشدي نيز در مصاحبه با رويترز فتواي آيت‌الله خميني را خيلي جدي تلقي مي‌کند. او از کليه‌ي کساني که مي‌توانند از او حفاظت کنند درخواست کمک مي‌کند. پليس انگلستان اعلام مي‌کند حفاظت از او را بر عهده مي‌گيرد.

سه روز پس از صدور فتواي امام رحمةالله‌عليه، آيت‌الله خامنه‌اي در خطبه‌هاي نماز جمعه‌ي تهران با انتقاد شديد از وقاحت دولت انگليس و تمجيد از حکم امام مي‌گويند: «بلاشک مسلمان‌ها، مسلمانانى که ما نمي‌شناسيمشان، مسلمان‌هايى که ممکن است تا آخر هم معرفى نشوند به مردم دنيا و مسلمين دنيا و به مردم ايران، کار خودشان را انجام خواهند داد؛ امروز شد امروز مى‌کنند، نشد فردا مى‌کنند، نشد سال ديگر مى‌کنند، نشد بعد از گذشت زمانى مى‌کنند، اين‌که تمام‌شدنى نيست، حکم امام که تمام نمى‌شود.

اين بدبختى که خودش را در اين دردسر انداخت چاره‌اى جز مردن ندارد. با يک ميليارد مردم مسلمان دنيا خودش را طرف کرد، خودش را با حکم نافذ امام طرف کرد، اين بلاشک اين اعدام انقلابى درباره‌اش انجام مى‌گيرد. بله، ممکن است که توبه کند، کتاب بنويسد، غلط کردم بگويد، از مسلمان‌هاى دنيا، از امام امت عذرخواهى کند، بگويد اشتباه کردم، کتاب مال من نيست، که البته در اين صورت ممکن است مردم گناه او را ببخشند. اما در آن صورت آمريکائي‌ها خودشان او را مى‌کشند؛ اجازه نمى‌دهند که يک‌چنين آدمى ديگر زنده بماند که سياست‌هاى آنها را افشا کند و رسوا کند. به‌هرحال اين آدم سرنوشتش مردن است، آن هم مردنى پر از دلهره و سخت و همين حالا هم که دارد زندگى مى‌کند هر روزى ده بار مى‌ميرد و زنده مى‌شود.»

رسانه‌هاي خارجي وابسته به دستگاه استعمار با تقطيع سخنان ايشان اعلام مي‌کنند که «اگر سلمان رشدي توبه کند، بخشيده شده و حکم اعدامش لغو مي‌شود» و به‌طور گسترده‌ روي اين جمله‌ي تحريف‌شده مانور مي‌دهند. يک روز بعد دفتر امام رحمةالله‌عليه با صدور بيانيه‌اي اين عمليات رسانه‌هاي استعماري مدافع سلمان رشدي را ناکام مي‌گذارد:

بسمه‌تعالي

رسانه‌‌هاي گروهي استعماري خارجي به دروغ به مسئولين نظام جمهوري اسلامي نسبت مي‌دهند که اگر نويسنده کتاب آيات شيطاني توبه کند حکم اعدام درباره او لغو مي‌گردد. امام خميني -مدّظلّه- فرمودند: اين موضوع صددرصد تکذيب مي‌گردد. سلمان رشدي اگر توبه کند و زاهد زمان هم گردد، بر هر مسلمان واجب است با جان و مال تمامي همّ خود را به کار گيرد تا او را به دَرک واصل گرداند.

حضرت امام اضافه کردند: اگر غيرمسلماني از مکان او مطلع گردد و قدرت اين را داشته باشد تا سريعتر از مسلمانان او را اعدام کند، بر مسلمانان واجب است آنچه را که در قبال اين عمل مي‌خواهد به عنوان جايزه و يا مزد عمل به او بپردازند.

 محمدجواد لاريجاني معاون اروپا و آمريکاي وزارت امور خارجه 29 بهمن در ديدار با کاردار انگلستان با انتقاد از حمايت‌هاي مسئولان انگليسي از سلمان رشدي و کتاب موهنش و شهادت مسلمانان معترض در برخي کشورها گفت: «آيا اين بي‌توجهي به حقوق بشر نيست که براي جان يک نويسنده‌ي هتاک و مزدور، اين همه اشک تمساح ريخته شود درحالي‌که ريختن خون پاک ده‌ها مسلمان مورد بي‌اعتنايي قرار گيرد.» سفير هلند در تهران نيز در پي سخنان وزير امور خارجه‌ي اين کشور احضار مي‌شود.

چند روز بعد و در تداوم همان خط رسانه‌اي - تبليغاتي، سلمان رشدي با صدور بيانيه‌اي بدون اعلام توبه و پشيماني از نوشتن و انتشار کتابش اعلام مي‌کند: «من به‌عنوان نويسنده‌ي آيات شيطاني متوجه شدم که مسلمانان در بسياري از نقاط جهان واقعاً از انتشار اين کتاب ناراحت شده‌اند. با توجه به اين واقعيت که ما در جهاني زندگي مي‌کنيم که مذاهب بسياري در آن وجود دارد، اين تجربه ثابت کرد همه‌ي ما بايد حساسيت ديگران را مدنظر داشته باشيم.» اين بيانيه که به تعبير يونايتدپرس «با هدف از ميان برداشتن حکم اعدامش» منتشرشده بي‌فايده است و استقبال‌ها از فتواي امام رحمةالله‌عليه بيشتر مي‌شود.