لَيلَةُ الدَّفن يا شب اول قبر چگونه است؟

فشار قبر براي همه به‌جز اوليا و معصومان‌ وجود دارد؛ البته براي عده‌اي کيفر اعمالشان محسوب مي‌شود و براي بعضي‌، ملايم‌تر و به‌منزلة کفارة گناهان و جبران کوتاهي‌هاست‌.

به گزارش «شيعه نيوز»،  کتاب «پرسمان معاد» از سوي مرکز ملّي پاسخگويي به سؤالات ديني، نمايندگي اصفهان به چاپ رسيده که در شماره هاي گوناگون، به انتشار مطالب اين کتاب ارزشمند خواهيم پرداخت.

سؤال: شبِ اوّلِ قبرِ ميت چگونه است؟

در عالم برزخ‌، حوادث زيادي اتفاق مي‌افتد که در بعضي از آيات قرآن (از جمله آيات 99 و 100 سورة مؤمنون) و بسياري از روايات‌، بدان حوادث اشاره شده است‌؛ براي نمونه به شماري از وقايع شب اوّل قبر اشاره مي‌شود:

1. سؤال قبر:

براساس روايت امام سجاد (عليه السلام)‌، هنگامي‌که ميت را در قبر مي‌گذارند، دو فرشتة الهي به سراغ او مي‌آيند و دربارة اصول عقايد (يعني توحيد، نبوت و امامت)، پيشوايان او، چگونگي گذراندن عمر و طريق کسب اموال و مصرف آن از او سؤال مي‌کنند. چنانچه فرد از مؤمنان راستين باشد، به‌خوبي از عهدة جواب‌دادن برمي‌آيد و مشمول رحمت و عنايات حق مي‌شود و اگر از مؤمنان نباشد، عاجز مي‌ماند و دچار عذاب دردناک برزخي مي‌شود.

2. حضور ائمه‌:

هنگامي‌که مؤمن مي‌ميرد، پيامبر خدا، حضرت علي، حضرت فاطمه و حسنين همراه با ملائکة مقرب در کنار او حاضر مي‌شوند؛ اگر مؤمن توانست جواب نکير و منکر را بدهد، اين پنج تن به نفع او شهادت مي‌دهند و اگر نتوانست جواب بدهد (و زبانش بند آمد)، پيامبر (صلي الله عليه و آله و سلم) به امر خدا شهادت مي‌دهد که اين مؤمن‌، زبانش از ترس بند آمده است‌ وگرنه به آنچه شما مي‌پرسيد، معتقد است‌. حضرت علي، حضرت فاطمه و حسنين نيز شهادت حضرت رسول را تأييد مي‌کنند.

3. تجسم اعمال‌:

امام صادق (عليه السلام)‌ دربارة تجسم اعمال در قبر ‌فرمود: «وقتي مؤمن وارد قبر شود، نماز در جانب راست و زکات در جانب چپ او قرار مي‌گيرد، نيکوکاري بالاي سر او سايه مي‌افکند و صبر در جانب ديگري جاي مي‌گيرد. وقتي‌که دو فرشته براي پرسش مي‌آيند، صبر به نماز و روزه مي‌گويد: از صاحبتان دفاع کنيد وگرنه من آمادة دفاع هستم‌».

4. فشار قبر:

آن‌گونه که از احاديث برمي‌آيد، فشار قبر براي همه به‌جز اوليا و معصومان‌ وجود دارد. البته براي عده‌اي کيفر اعمالشان محسوب مي‌شود و براي بعضي‌، ملايم‌تر و به‌منزلة کفارة گناهان و جبران کوتاهي‌هاست‌.

امام صادق (عليه السلام)‌ از رسول‌اکرم (صلي الله عليه و آله و سلم)‌ نقل فرمود که «فشار قبر براي مؤمن‌، کفارة نعمت‌هايي است که ضايع کرده است»‌.

5. وحشت شب اول قبر:

حضرت علي (عليه السلام)‌ دربارة هول و هراس قبر فرمود: «براي کسي که آمرزيده نشود، بعد از مرگ‌ از خود مرگ‌ شديدتر است‌. از قبر و تنگي و تاريکي آن بر حذر باشيد؛ همانا قبر هر روز مي‌گويد: من خانة غربتم‌، من خانة وحشتم‌، من خانة کِرم هستم. و قبر [براي مؤمنان‌] باغي از باغ‌هاي بهشت‌، و [براي گناهکاران‌] گودالي از گودال‌هاي آتش است‌. زندگي سختي که خداوند، دشمنان خود را از آن ترسانده‌، عذاب قبر است»‌.

از نکات ياد شده معلوم مي‌شود شب اول قبر براي همه يکسان نيست و مؤمنان برخلاف گنه‌کاران راحت و آسوده‌اند.

اگر انسان، مؤمن و باتقوا باشد و توشه‌اي براي آخرت برگيرد، هراس جان‌دادن و شب اول قبر و قيامت از او دور مي‌شود. از امام حسن (عليه السلام)‌ پرسيدند: «مرگ چيست که به آن نادانند؟» حضرت فرمود: «أَعْظَمُ‏ سُرُورٍ يَرِدُ عَلَي‏ الْمُؤْمِنِين‏؛ بزرگ‌ترين شادماني که بر مؤمنان وارد مي‏ شود».

خرم آن روز کزين منزل ويران بروم

راحت جان طلبم از پي جانان بروم

بر هواي لب او ذره‌صفت رقص‌کنان

تا لب چشمة خورشيد درخشان بروم

امام صادق (عليه السلام)‌ فرمود: «هرگاه مؤمن بميرد، هفتاد هزار فرشته او را تا قبرش تشييع مي‏کنند. پس، وقتي در قبر داخل مي‏شود، نکير و منکر به سراغش مي‌آيند، در کنارش مي‌نشينند و به او مي‏گويند: پروردگارت کيست؟ دينت چيست؟ و پيغمبرت کيست؟ جواب مي‌دهد: پروردگارم خدا، پيغمبرم محمد (صلي الله عليه و آله و سلم) و دينم اسلام است. [پس، آن‌گاه] قبرش را به وسعت شعاع بصرش مي‏گشايند و برايش از بهشت طعام مي‏آورند و روح و ريحان بر او وارد مي‏سازند و آن همان قول خداوند است که در قرآن کريم فرمود: «اما اگر از مقربان باشد روح و ريحان برايش هست»؛ يعني در قبرش چنين است. اما در آخرت او به بهشت هميشه پرنعمت وارد مي‌شود».