قدرتي فراتر از موشک و پهپاد

به گزارش خبرگزاري مهر، تحولات دو سال اخير نشان داده است که يمن ديگر بازيگري حاشيه‌اي در معادلات منطقه نيست. کشوري که سال‌ها درگير جنگ داخلي و تجاوز خارجي بود، امروز به يکي از مهم‌ترين مؤلفه‌هاي بازدارندگي در محور مقاومت تبديل شده است؛ مؤلفه‌اي که توانسته فراتر از جغرافياي خود بر اقتصاد جهاني، تجارت بين‌المللي و محاسبات امنيتي قدرت‌هاي بزرگ اثر بگذارد.

اسرائيل بزرگ؛ طرحي براي تغيير نقشه منطقه

رهبر انصارالله در سخنان خود از پروژه‌اي سخن گفت که آن را «اسرائيل بزرگ» و تلاش براي تغيير نقشه خاورميانه توصيف کرد. پس از جنگ غزه، بسياري از ناظران معتقدند رژيم صهيونيستي و حاميان غربي آن به دنبال شکل‌دهي به ترتيبات امنيتي جديدي در منطقه هستند؛ ترتيباتي که هدف اصلي آن محدودسازي بازيگران مستقل و حذف ظرفيت‌هاي مقاومت از معادلات آينده غرب آسياست.

در چنين شرايطي، يمن خود را صرفا مدافع منافع ملي خويش نمي‌داند، بلکه بخشي از يک جبهه منطقه‌اي تعريف مي‌کند که از غزه تا لبنان، عراق و ديگر نقاط منطقه امتداد يافته است. از همين منظر است که عبدالملک حوثي از هماهنگي مستمر با محور مقاومت سخن مي‌گويد و هشدار مي‌دهد هرگونه جنگ فراگير عليه اين جبهه با پاسخ متقابل مواجه خواهد شد.

موقعيت ژئوپليتيکي باب المندب

آنچه به اين هشدارها وزن بيشتري مي‌بخشد، صرفاً توان موشکي و پهپادي يمن نيست؛ بلکه موقعيت ژئوپليتيکي منحصر به فرد اين کشور است. باب‌المندب يکي از حساس‌ترين گلوگاه‌هاي انرژي و تجارت جهاني محسوب مي‌شود. تنگه باب‌المندب يکي از مهم‌ترين گلوگاه‌هاي راهبردي جهان است که درياي سرخ را به خليج عدن و اقيانوس هند متصل مي‌کند. اين گذرگاه دريايي در باريک‌ترين نقطه خود حدود 30 کيلومتر عرض دارد و ميان يمن در شبه‌جزيره عربستان و جيبوتي و اريتره در شاخ آفريقا واقع شده است. اهميت باب‌المندب به حدي است که بسياري از کارشناسان آن را در کنار تنگه هرمز و کانال سوئز، يکي از سه شاهراه اصلي تجارت جهاني مي‌دانند.

بر اساس برآوردهاي بين‌المللي، روزانه بيش از 6 ميليون بشکه نفت و فرآورده‌هاي نفتي از اين مسير عبور مي‌کند. همچنين حدود 12 درصد تجارت دريايي جهان و نزديک به 30 درصد ترافيک کانتينري جهان به‌طور مستقيم يا غيرمستقيم به امنيت اين آبراه وابسته است. سالانه ده‌ها هزار کشتي تجاري، نفتکش و شناور نظامي از باب‌المندب عبور مي‌کنند.

هرگونه اختلال در اين گذرگاه مي‌تواند مسير کشتي‌ها را به دور زدن قاره آفريقا از طريق دماغه اميد نيک وادار کند؛ مسيري که حدود 6 تا 10 هزار کيلومتر به سفر دريايي اضافه کرده و هزينه حمل‌ونقل جهاني را به شدت افزايش مي‌دهد. به همين دليل، کنترل و امنيت باب‌المندب نه‌تنها يک مسئله منطقه‌اي، بلکه موضوعي حياتي براي اقتصاد و امنيت بين‌المللي محسوب مي‌شود.

اهميت اين گذرگاه به اندازه‌اي است که حتي رسانه‌ها و مراکز مطالعاتي غربي نيز بارها درباره نقش تعيين‌کننده يمن در امنيت دريايي جهان هشدار داده‌اند. عبور روزانه ميليون‌ها بشکه نفت و حجم عظيمي از تجارت جهاني از باب‌المندب باعث شده هرگونه ناامني در اين منطقه، بلافاصله بر بازارهاي جهاني انرژي، هزينه حمل‌ونقل دريايي و زنجيره تأمين بين‌المللي تأثير بگذارد.

يمن؛ قدرتي فراتر از موشک و پهپاد

به همين دليل، برخلاف تصور رايج، قدرت يمن تنها در تعداد موشک‌ها يا پهپادهايش خلاصه نمي‌شود. مهم‌ترين مزيت راهبردي اين کشور، توانايي اثرگذاري بر يکي از حساس‌ترين شريان‌هاي اقتصاد جهاني است. اين همان عاملي است که طي ماه‌هاي گذشته بسياري از شرکت‌هاي کشتيراني بين‌المللي را مجبور به تغيير مسير کشتي‌هاي خود و افزايش هزينه‌هاي حمل‌ونقل کرده است.

در واقع، اگر غزه به نماد مقاومت مردمي تبديل شده، يمن به يکي از نمادهاي توانايي تبديل جغرافيا به قدرت راهبردي بدل شده است. کشوري که سال‌ها تحت محاصره قرار داشت، اکنون قادر است بخشي از مهم‌ترين معادلات امنيتي جهان را تحت تأثير قرار دهد.

از منظر آمريکا نيز شرايط پيچيده‌تر از گذشته است. واشنگتن در سال‌هاي اخير تلاش کرده هم‌زمان چند بحران را مديريت کند؛ از جنگ اوکراين گرفته تا رقابت با چين در شرق آسيا و حمايت از رژيم صهيونيستي در غرب آسيا. در چنين وضعيتي، گشوده شدن يک جبهه گسترده جديد در منطقه مي‌تواند هزينه‌هاي سنگيني براي آمريکا به همراه داشته باشد.

هشدار عبدالملک حوثي درباره تلاش واشنگتن براي کشاندن محور مقاومت به يک رويارويي فراگير نيز در همين چارچوب قابل تحليل است. تجربه نشان داده هرگاه آمريکا و متحدانش به دنبال افزايش فشار نظامي بوده‌اند، جبهه مقاومت تلاش کرده با ايجاد موازنه تهديد، هزينه تصميم‌گيري را براي طرف مقابل بالا ببرد.

از اين منظر، سخنان رهبر انصارالله را مي‌توان بخشي از راهبرد بازدارندگي دانست؛ راهبردي که هدف آن جلوگيري از محاسبات اشتباه در واشنگتن و تل‌آويو است. در ادبيات امنيتي، بازدارندگي زماني مؤثر خواهد بود که طرف مقابل به اين جمع‌بندي برسد که هزينه اقدام نظامي از منافع احتمالي آن بيشتر است. يمن اکنون تلاش مي‌کند چنين پيامي را منتقل کند.

هشدار به کشورهاي منطقه

نکته مهم ديگر هشدار صريح عبدالملک حوثي به کشورهاي منطقه درباره ورود به جنگي به نيابت از رژيم صهيونيستي است. اين بخش از سخنان او نشان مي‌دهد رهبران انصارالله معتقدند برخي بازيگران منطقه‌اي ممکن است در چارچوب طرح‌هاي آمريکايي براي مهار مقاومت وارد عرصه شوند. با اين حال، تجربه سال‌هاي گذشته نشان داده بسياري از دولت‌هاي منطقه نيز نسبت به پيامدهاي هرگونه جنگ فراگير آگاه هستند و تمايل چنداني به تبديل شدن به بخشي از يک درگيري گسترده ندارند.

واقعيت آن است که منطقه غرب آسيا امروز در نقطه‌اي حساس قرار گرفته است. از يک سو رژيم صهيونيستي تلاش مي‌کند بحران‌هاي امنيتي خود را از طريق فشار نظامي و تغيير موازنه‌هاي منطقه‌اي مديريت کند و از سوي ديگر محور مقاومت در پي آن است که با حفظ و تقويت بازدارندگي، مانع تحقق چنين اهدافي شود.

در اين ميان، نقش يمن بيش از هر زمان ديگري اهميت يافته است. کشوري که زماني صرفاً موضوعي انساني و امنيتي تلقي مي‌شد، اکنون به يکي از بازيگران تعيين‌کننده در معادلات ژئوپليتيکي منطقه تبديل شده است. اين تحول نه تنها نشان‌دهنده تغيير موازنه قدرت در غرب آسياست، بلکه بيانگر ظهور واقعيتي جديد نيز هست؛ واقعيتي که بر اساس آن ديگر نمي‌توان امنيت منطقه را بدون در نظر گرفتن نقش بازيگران غيردولتي و جنبش‌هاي مقاومت تحليل کرد.

جمع بندي

در نهايت، پيام اصلي سخنان عبدالملک حوثي روشن است: هرگونه تلاش براي گسترش جنگ و تحميل نظم مطلوب آمريکا و رژيم صهيونيستي با واکنش گسترده‌اي مواجه خواهد شد که يکي از مهم‌ترين کانون‌هاي آن يمن است. کشوري که امروز نه در حاشيه، بلکه در متن معادلات امنيتي و راهبردي غرب آسيا قرار دارد و مي‌تواند در صورت بروز هرگونه رويارويي جديد، نقش تعيين‌کننده‌اي در شکل‌دهي به نتايج آن ايفا کند.

به همين دليل، شايد مهم‌ترين نکته در تحولات کنوني اين باشد که يمن ديگر صرفا يک جبهه جنگ نيست؛ بلکه به يکي از مؤلفه‌هاي اصلي بازدارندگي منطقه‌اي تبديل شده است؛ مؤلفه‌اي که مي‌تواند هرگونه محاسبه براي آغاز يک جنگ جديد را با پيچيدگي‌ها و هزينه‌هاي غيرقابل پيش‌بيني مواجه سازد.