فضيلت تربت امام حسين(ع) و آداب استفاده از آن

با احترام و طهارت، به اندازه‌اي اندک، همراه با دعا و توجه قلبي مصرف شود و از هرگونه بي‌حرمتي يا استفاده‌ي نادرست پرهيز گردد؛ زيرا اثر آن در کنار ايمان و اخلاص معنا مي‌يابد. آيت الله العظمي مکارم در کتاب شريف «مفاتيح نوين؟ يادداشتي با موضوع«فضيلت تربت امام حسين(ع) و آداب استفاده از آن» نوشته اند که در متن پيش رو مي خوانيد

1ـ از روايات متواتر به دست مي آيد که تربت پاک آن حضرت شفاي دردها و بيماري هاست(1) و امان از بلاها و هر خوف و ترس(2) و طبق بعضي از روايات، تربت را مي توان از ميان محلّ قبر مبارک تا يک ميل(3) و يا حتّي تا چهار ميل(4)
برگرفت.

مرحوم محدّث قمي(رحمه الله) در «فوائد الرضويّه» در احوال سيّد محدّث و مُتبحّر، آقا سيّد نعمت الله جزايري(قدس سره) مي نويسد که آن سيّد جليل در تحصيل علم، زحمت بسيار کشيده و رنج بسيار برده است و چون در اوايل تحصيل حتّي قادر بر تهيّه چراغ نبود، از روشني مهتاب استفاده مي کرد، لذا از کثرت مطالعه در مهتاب، چشمانش ضعيف شده بود، ولي به برکت تربت مقدّسه سيّدالشهدا و خاک مرقدهاي شريفه ائمّه عراق(عليهم السلام) چشمانش روشني يافت،(5) و جاي تعجّب نيست که خداوند چنين اثري را در آن خاک مقدّس براي شيعيان و محبّان قرار داده باشد.

بهترين راه براي استفاده از تربت پربرکت آن حضرت، اين است که مقدار کمي از تربت تميز را در مقدار کمي آب تميز حل کنند و از آن کمي بنوشند يا هر يک از افراد خانواده مقداري از آن آب را به عنوان تبرّک استفاده کنند، و طريق ديگر اين که به اندازه يک عدس از تربت تميز را روي زبان بگذارند و يک جرعه آب روي آن بنوشند.

2ـ «ابن قولويه» از شخصي نقل مي کند که گفت: امام علي بن موسي الرضا(عليهما السلام) از خراسان برايم بسته اي را فرستاد، وقتي آن را گشودم، در ميانش خاکي را يافتم. از کسي که آن را آورده بود پرسيدم: اين چيست؟ گفت: خاک قبر امام حسين(عليه السلام) است، آن حضرت (امام رضا(عليه السلام)) هديه اي براي کسي نمي فرستد مگر آن که کمي از اين خاک را در ميانش مي گذارد و مي فرمايد: به اذن و مشيّت خدا امان از بلاهاست.(6)

3ـ يکي از ياران امام صادق(عليه السلام) به محضر مبارک امام عرض کرد: چگونه است که فردي از خاک قبر امام حسين(عليه السلام) برمي دارد و از آن سود مي برد، ولي فرد ديگري از آن برمي دارد و بهره اي نمي برد؟ جواب فرمود: «نه والله، هر کس که از آن خاک بردارد و اعتقاد داشته باشد که به او نفع مي بخشد، البتّه بهره مند مي شود».(7)

کيفيّت استفاده از تربت حسيني:

در ارتباط با آداب نگهداري تربت حسيني و کيفيّت بهره گيري از آن نيز رواياتي وارد شده است:

1ـ از ابوحمزه ثمالي نقل شده: خدمت امام صادق(عليه السلام) عرض کردم: اصحاب را مي بينم که از خاک قبر امام حسين(عليه السلام) برمي دارند و از آن (باذن الله) شفا طلب مي کنند، آيا واقعاً در آن شفا وجود دارد؟ فرمود: «از خاکي که از فاصله ميان قبر تا چهار ميل برمي دارند، مي توان براي درمان دردها بهره جست، و هر کس يقين به شفاي آن داشته باشد هرگاه از آن شفا بجويد بِاذن الله کفايتش مي کند».(8)

2ـ در روايت ديگري آمده است که هرگاه کسي از شما خواست از تربت بهره گيرد، نخست آن را ببوسد، سپس بر دو ديده اش بگذارد و بر ساير بدن بمالد و
بگويد:

اَللّـهُمَّ بِحَقِّ هذِهِ التُّرْبَةِ، وَبِحَقِّ مَنْ حَلَّ بِها، وَثَوي فيها، وَبِحِقِّ اَبيهِ وَاُمِّهِ وَاَخيهِ،وَالاَْئِمَّةِ مِنْوُلْدِهِ،وَبِحَقِّ الْمَلائِکَةِ الْحآفّينَ بِهِ،اِلاَّ جَعَلْتَهاشِفآءً مِنْ کُلِّ دآء،وَبُرْءاًمِنْ کُلِّ مَرَض،وَنَجاةً مِنْ کُلِّ آفَة،وَحِرْزاًمِمّااَخافُوَاَحْذَرُ.

خدايا به حقّ اين تربت شريف و به حقّ آن بزرگواري که در آن فرود آمد و مسکن گرفت و به حقّ پدر و مادرو برادرش و امامان از فرزندانش و به حقّ فرشتگاني که او را دربرگرفته اند که بگرداني آن را شفاي از هر درد و درمان از هر بيماري و رهايي از هر آفت و پناهگاهي از هر چه از آن مي ترسم و پرهيز مي کنم.

سپس از آن استفاده کند.(9)

3ـ و نيز در روايتي آمده: هر گاه خواستي از تربت امام حسين(عليه السلام) استفاده کني بگو:

بِسْمِ اللهِ وَبِاللهِ، اَللّهُمَّ اجْعَلْهُ رِزْقاً واسِعاً، وَعِلْماً نافِعاً، وَشِفآءً مِنْ کُلِّ دآء، اِنَّکَ عَلي کُلِّ شَيْء قَديرٌ.(10)

به نام خدا و به ذات خدا، خدايا بگردانش روزي فراخ و دانشي سودمند و شفاي از هردردي که تو بر هر چيز توانايي.

4ـ مستحب است قدري تربت حسيني به همراه ميّت، داخل قبر گذاشته شود،(11) و در روايت ديگري وارد شده که با حنوطش مخلوط گردد.(12)

5ـ مستحب است سجده کردن بر تربت امام حسين(عليه السلام) که حجاب هاي هفتگانه را باز مي کند و سبب قبولي نماز و بالا رفتن آن به آسمانها مي شود.(13)

6ـ مستحب است از آن، تسبيح بسازند و با چنين تسبيحي ذکر گويند(14) که فضيلت عظيم دارد و مادامي که در دست صاحبش مي باشد، تسبيح خدا مي گويد هر چند صاحبش تسبيح نگويد.(15)

يادآوري:

1ـ همان گونه که از مجموع روايات فوق به دست آمد، بايد حريم تربت حسيني را پاس داشت و به گونه اي آن را نگهداري کرد که بي حرمتي پيش نيايد، زير دست و پا نماند، در راه نريزند و آلوده نکنند.

2ـ مشهور ميان علما اين است که خوردن گل و خاک، مطلقاً جايز نيست مگر تربت مقدّسه امام حسين(عليه السلام) که آن هم صرفاً به قصد شفا جايز است، و احتياط آن است که بيش از يک عدس نباشد.

3ـ در اين که مقصود از تربت حسيني، خاکِ چه مقدار فاصله از زمين کربلا مي باشد، تعبيرات روايات گوناگون است البتّه هر چه نزديکتر به قبر مقدّس باشد، بهتر است.(16)

فضيلت زمين کربلا و حائر حسيني:

روايات فراواني در ارتباط با شرافت و فضيلت زمين کربلا و حائر حسيني وارد شده که به بعضي از آنها اشاره مي شود:

1ـ اميرمؤمنان(عليه السلام) از زمين کربلا به همراه جمعي از اصحابش گذشتند، وقتي به آن جا رسيدند اشک از چشمان حضرت جاري شد و فرمود: اين جاست جايگاه اقامت سوارانشان و اينجاست محلّ انداختن بارهايشان و اين جاست که خونشان ريخته مي شود، خوشا به حال تو اي تربتي که خون ياران حق روي تو ريخته مي شود (هذا مُناخُ رُکّابِهِمْ، وَ هذا مَلْقي رِحالِهِمْ، وَ هُنا تُهْرَقُ دِماءُهُمْ، طُوبي لَکَ مِنْ تُرْبَة عَلَيْکَ تُهْرَقُ دِماءُ الاَْحِبَّةِ).(17)

2ـ در حديثي از امام صادق(عليه السلام) مي خوانيم: جايگاه قبر حسين بن علي(عليهما السلام) از روزي که آن حضرت در آن دفن شد، باغ پرارزشي از باغ هاي بهشت است.(18)

3ـ ابوهاشم جعفري مي گويد: امام هادي(عليه السلام) در ايّام بيماريش مي فرمود: کسي را به سوي «حائر» (حائر حسيني براي طلب شفاي من) بفرستيد. عرض کردم: فدايت شوم اجازه مي فرماييد که من بروم؟ فرمود: برو امّا با رعايت تقيّه... عزم بر حرکت گرفتم ولي قبل از حرکت، جريان را براي عليّ بن بلال ذکر کردم، او با تعجّب گفت: حضرت هادي(عليه السلام) خودش حائر است او را با «حائر» چه کار؟! خدمت حضرت رسيدم سؤال عليّ بن بلال را براي او نقل کردم، فرمود: آيا رسول الله خانه خدا را طواف نمي کرد و حجرالاسود را نمي بوسيد با آن که حرمت رسول گرامي(صلي الله عليه وآله) وحرمت مؤمن از حرمت خانه خدا بيشتر است؟ بدان که اين مکان ها مکان هايي هستند که خداوند دوست دارد ياد او در آنها زنده شود، من هم دوست دارم براي شفاي من در مکان هايي دعا شود که خدا دوست دارد و حائر حسيني يکي از آن مکانهاست.(19)

محلّ حائر حسيني:

بحثي که در اين جا مطرح است اين است که چه مقدار از اطراف قبر مطهّر امام حسين(عليه السلام) «حائر» محسوب مي شود و آن مکاني که آن همه روايات در فضيلت آن و استجابت دعا در آن، در فصل فضيلت زيارت ذکر شد، کدام است و چه مقدار مساحت دارد؟

مرحوم «علاّمه مجلسي» اقوال متعدّدي را از علما در اين رابطه نقل کرده است و آنچه در نظر شريف خود ايشان تقويت دارد اين است که مراد از «حائر»(20) آن مقدار از مساحتي است که ديوارهاي صحن، آن را احاطه کرده است در نتيجه خود صحن از جميع اطراف و ساختمان هايي که به قبّه شريفه متّصل است و همچنين مسجدي که در پشت آن قبّه قرار دارد جزء حائر محسوب مي شود. و آنچه مشهور ميان اهالي کربلاست و از گذشتگان، به آنها به ارث رسيده و همچنين ظاهر کلمات اکثر اصحاب، همين است.(21)

مرحوم «صاحب جواهر» نيز در تفسير حائر همين معنا را انتخاب کرده است(22) هر چند احتياط آن است که صحن مطهر را جزء حائر ندانند و به حرم مطهّر و رواق ها و مسجد بالاسر قناعت کنند، به خصوص اين که در گذشته حرم تا اين حد توسعه نداشت.

از خداوند بزرگ توفيق بهره وري همه عاشقان مکتب آن حضرت را از فيوضات عظيم اين اماکن مقدّسه مسألت داريم.

پي نوشت‌ها:

1. کامل الزيارات، باب 91، حديث 3، 4، 5، 8، و باب 92، حديث 4، 5، 6.

2. همان مدرک، باب 92، احاديث 1،2،4،5.

3. همان مدرک، باب 92، حديث 6 و باب 91، حديث 5. (يک ميل حدود 1600 متر است).

4. همان مدرک، باب 93، حديث 5.

5. فوائد الرضويه، صفحه 695.

6. کامل الزيارات، باب 92، صفحه 278، حديث 1.

7. همان مدرک، باب 91، صفحه 274، حديث 1.

8. همان مدرک، باب 93، صفحه 280، حديث 5.

9. بحارالانوار، جلد 98، صفحه 119، حديث 4 و امالي طوسي، صفحه 318، حديث 93.

10. کامل الزيارات، باب 94، صفحه 284، حديث 1.

11. بحارالانوار، جلد 98، صفحه 136، حديث 75.

12. همان مدرک، صفحه 133، حديث 63 و تهذيب، جلد 6، صفحه 76، حديث 18.

13. بحارالانوار، جلد 98، صفحه 135، حديث 74.

14. همان مدرک، جلد 98، صفحه 132، حديث 61، و تهذيب، جلد 6، صفحه 75، حديث 16.

15. همان مدرک.

16. رجوع کنيد به : بحارالانوار، جلد 98، صفحه 130، حديث 50، 54 و 55 و جواهرالکلام، جلد 36، صفحه 364.

17. کامل الزيارات، باب 88، صفحه 270، حديث 11.

18. کامل الزيارات، باب 89، صفحه 271، حديث 1.

19. همان مدرک، باب 90، حديث 1 و بحارالانوار، جلد 98، صفحه 112 .

20. «حائر» در لغت (از حَيَرَ است نه از حَوَرَ) به مکاني گفته مي شود که آب در آن جا جمع شود و دَوَران پيدا کند (صحاح اللغة و مصباح المنير) در هر حال: گويا از زماني که متوکّل عبّاسي ـ لعنة الله عليه ـ قبر آن حضرت را به آب بست، ولي آب در اطراف قبر، دور زد و به خود قبر نرسيد، به اين محوّطه حائر گفته شد. (بحارالانوار، جلد 98، صفحه 117).

21. بحارالانوار، جلد 98، صفحه 117.

22. جواهرالکلام، جلد 14، صفحه 339.