سن پيري اندام‌هاي بدن را بدانيد

به گزارش «شيعه نيوز»، گروهي از پژوهشگران به سرپرستي سانجو سينها، زيست‌شناس محاسباتي در مؤسسه سَنفرد بِرنم پِربيس در کاليفرنيا، سامانه‌اي رايانه‌اي به نام PathStAR ساخته‌اند که تصاوير ميکروسکوپي بافت‌ها را بررسي مي‌کند و به‌جاي اينکه صرفاً از روي تصوير حدس بزند فرد چند سال داشته است، به دنبال تغييرات مرتبط با افزايش سن در شکل، آرايش و ساختار بافت‌ها مي‌گردد.

پژوهشگران بيش از 25هزار تصوير از نمونه‌هاي بافتي 970 فرد 21 تا 70 ساله را بررسي کردند. نمونه‌ها پس از مرگ اهداکنندگان جمع‌آوري شده بودند و 40 نوع بافت مختلف بدن را شامل مي‌شدند.

سرخرگ‌ها از دهه 30 تغيير مي‌کنند

يکي از واضح‌ترين يافته‌ها به سرخرگ‌ها مربوط بود. به گزارش ساينس‌آلرت، بيشترين سرعت تغيير ساختاري در اين بافت‌ها در دهه چهارم زندگي (از 30 سالگي به بعد) ديده شد. اين نتيجه با داده‌هاي مربوط به تجمع پلاک در ديواره سرخرگ‌ها نيز هماهنگ بود. تشکيل پلاک‌هاي اوليه، که مي‌تواند مقدمه‌اي براي آترواسکلروز يا تصلب شرايين باشد، در همين دهه افزايش بيشتري نشان مي‌دهد.

به گزارش زوميت، پژوهشگران همچنين دريافتند افرادي که سرخرگ‌هايشان نشانه‌هاي بيشتري از پيري سريع ساختاري داشت، بيشتر به آترواسکلروز مبتلا بودند. اين يافته به معناي آن نيست که افراد در دهه 30 «پير» محسوب مي‌شوند؛ بلکه نشان مي‌دهد بعضي تغييرات مرتبط با افزايش سن در بدن بسيار زودتر از آنچه معمولاً تصور مي‌کنيم آغاز مي‌شوند.

دستگاه توليدمثل زنان مسير ديگري دارد

الگوي تغييرات در رحم و واژن کاملاً متفاوت بود. اين بافت‌ها در سال‌هاي نخست بزرگسالي نسبتاً پايدار ماندند و بيشترين تغيير ساختاري را در اوايل و ميانه دهه 50 نشان دادند؛ دوره‌اي که معمولاً با يائسگي هم‌زمان است.

سرخرگ‌ها از بافت‌هايي بودند که نشانه‌هاي تغييرات مرتبط با سن را زودتر و از دهه 30 نشان دادند

ازجمله تغييرات مشاهده‌شده مي‌توان به نازک‌شدن پوشش داخلي رحم و تحليل‌رفتن برخي بافت‌ها اشاره کرد. اين اتفاق‌ها با کاهش استروژن در دوران يائسگي سازگار هستند.

اما روند تغييرات تخمدان‌ها با اين الگو فرق داشت. تغييرات ساختاري آن‌ها در دو دوره سرعت گرفت: نخست حدود 35 تا 40 سالگي و بار ديگر حدود 55 تا 60 سالگي. جالب اينکه اين دو موج مشخص در ساختار فيزيکي تخمدان ديده شدند، اما بررسي‌هاي مبتني بر فعاليت ژن‌ها يا تغييرات شيميايي DNA نتوانسته بودند همين الگو را به‌وضوح نشان دهند.

تفاوت مشاهده‌شده نشان مي‌دهد «سن زيستي» يک بافت را نمي‌توان فقط از يک نوع داده اندازه گرفت. ظاهر و ساختار سلول‌ها ممکن است تغييراتي را نشان دهد که در آزمايش‌هاي مولکولي به همان شکل ديده نمي‌شوند.

بسياري از اندام‌ها در دهه‌هاي 30 و 50 سريع‌تر تغيير مي‌کنند

الگوي دو مرحله‌اي فقط در تخمدان‌ها ديده نشد. از ميان 14 بافتي که پژوهشگران توانستند روند تغييرات آن‌ها را با اطمينان بيشتري دنبال کنند، 9 بافت ديگر نيز دو دوره افزايش سرعت پيري ساختاري داشتند؛ معمولاً يکي در دهه 30 و ديگري در دهه 50. مري، معده، روده کوچک و روده بزرگ از جمله اين بافت‌ها بودند. در مردان نيز پروستات و بيضه‌ها الگوي مشابهي نشان دادند.

بنابراين، به نظر مي‌رسد برخي اندام‌هايي که حتي از نظر محل و وظيفه ارتباط مستقيمي با يکديگر ندارند، ممکن است تقريباً هم‌زمان دچار تغييرات مرتبط با سن شوند. براي مثال، افرادي که در روده بزرگ و مري نشانه‌هاي بيشتري از پيري ساختاري داشتند، اغلب در پروستات نيز تغييرات مشابهي نشان مي‌دادند.

آيا تخمدان‌ها مي‌توانند بر روند پيري ساير اندام‌ها اثر بگذارند؟

يکي از جالب‌ترين يافته‌هاي پژوهش اين بود که بيش از نيمي از بافت‌هاي بررسي‌شده الگويي شبيه تغييرات ساختاري تخمدان‌ها داشتند.

تخمدان‌ها دو موج مشخص از تغييرات سريع‌تر را در حدود 35 تا 40 سالگي و 55 تا 60 سالگي تجربه کردند

سينها به همين دليل از تخمدان‌ها به‌عنوان نوعي «تنظيم‌کننده» يا «ضربان‌ساز» احتمالي براي پيري بخش‌هاي ديگر بدن ياد مي‌کند. اين تعبير به اين معنا نيست که تخمدان‌ها به‌تنهايي باعث پيرشدن بدن مي‌شوند. پژوهشگران احتمال مي‌دهند هورمون‌ها يکي از عوامل ارتباط ميان اندام‌هاي مختلف باشند.

هورمون‌ها پيام‌رسان‌هاي شيميايي هستند که از طريق خون در سراسر بدن حرکت مي‌کنند. به همين دليل، تغيير سطح هورمون‌هاي توليدمثلي مي‌تواند بر اندام‌هايي بسيار دورتر از دستگاه توليدمثل نيز اثر بگذارد.

پژوهشگران متوجه شدند برخي از شديدترين کاهش‌ها در پيام‌رساني هورموني در بافت‌هاي دستگاه گوارش رخ مي‌دهد. اين موضوع مي‌تواند به استروژن مربوط باشد. گيرنده‌هاي استروژن فقط در اندام‌هاي توليدمثلي وجود ندارند و در سلول‌هاي پوشاننده دستگاه گوارش نيز ديده مي‌شوند.

استروژن در حفظ سلامت لايه مخاطي روده نقش دارد؛ همان لايه‌اي که به‌عنوان سد محافظ ميان محتويات روده و بافت‌هاي بدن عمل مي‌کند. بنابراين، افت هورمون‌هايي مانند استروژن ممکن است يکي از دلايلي باشد که برخي بخش‌هاي دستگاه گوارش تقريباً هم‌زمان با اندام‌هاي توليدمثلي دچار تغيير مي‌شوند.

بااين‌حال، مطالعه فعلي فقط ارتباط ميان اين روندها را نشان مي‌دهد و ثابت نمي‌کند که تغييرات هورموني مستقيماً عامل پيري ساير اندام‌ها هستند.

هنگام پيري سريع چه اتفاقي در بافت‌ها مي‌افتد؟

پژوهشگران در دوره‌هايي که سرعت تغييرات ساختاري بيشتر بود، چند ويژگي مشترک پيدا کردند. ميزان التهاب افزايش مي‌يافت و در مقابل، فعاليت فرايندهايي مانند توليد انرژي، تقسيم سلولي و کنترل کيفيت داخل سلول کاهش پيدا مي‌کرد.

سامانه‌هاي کنترل کيفيت سلولي وظيفه دارند پروتئين‌ها و اجزاي آسيب‌ديده سلول را شناسايي و حذف کنند. ضعيف‌شدن اين فرايندها مي‌تواند باعث انباشته‌شدن آسيب‌هاي سلولي شود؛ اتفاقي که يکي از ويژگي‌هاي شناخته‌شده پيري است.

ممکن است هر اندام زمان حساس مخصوص به خود را داشته باشد

پژوهشگران معتقدند يافته‌ها در آينده مي‌توانند ديدگاه ما درباره درمان‌هاي مرتبط با پيري را تغيير دهند. اگر اندام‌هاي مختلف در دوره‌هاي متفاوتي آسيب‌پذيرتر باشند، شايد تلاش براي کندکردن روند پيري نيز نبايد براي تمام بدن و در تمام سنين يکسان باشد. براي مثال، اگر مشخص شود يک بافت در دهه خاصي سريع‌تر دچار تغيير مي‌شود، اقدامات پيشگيرانه يا درماني ممکن است در همان دوره بيشترين اثر را داشته باشند.

پژوهشگران احتمال مي‌دهند هورمون‌ها يکي از عوامل هماهنگ‌کننده روند پيري ميان اندام‌هاي مختلف باشند

سينها همچنين احتمال مي‌دهد محافظت از دستگاه توليدمثل در برابر برخي تغييرات مرتبط با سن بتواند بر سلامت اندام‌هاي ديگر نيز اثر بگذارد. البته اين ايده هنوز بايد در مطالعات آينده و به‌ويژه در پژوهش‌هاي باليني بررسي شود.

نتايج به اين معنا نيست که همه افراد دقيقاً در 35 يا 55 سالگي ناگهان سريع‌تر پير مي‌شوند. پژوهشگران بافت افراد مختلف را پس از مرگ مقايسه کرده‌اند، نه اينکه روند پيري يک فرد را سال‌ها دنبال کنند؛ بنابراين نمي‌توان سن دقيقي براي شروع اين تغييرات تعيين کرد. همچنين هر تغيير مرتبط با سن لزوماً نشانه آسيب نيست. نتيجه کلي پژوهش اين است که اندام‌هاي بدن احتمالاً با سرعت‌هاي متفاوت پير مي‌شوند و بدن به‌جاي يک «ساعت پيري» واحد، چندين ساعت زيستي دارد.

پژوهش در ژورنال Nature Aging منتشر شده است.