سفره رنگين تقلب

مثالش همين استفاده از باقالي سبز به‌جاي خلال پسته در بستني و شيريني. نمونه‌اش استفاده از جوش شيرين در شير!

روزنامه «ايران» نوشت: گاهي توليد کنندگان مواد غذايي در صدد يافتن راهي براي کاهش هزينه مواد اوليه مورد استفاده خود هستند تا بتوانند منافع مالي خود را افزايش دهند. اتفاقي که موجب شده در سال‌هاي اخير آمار تقلب در عرضه مواد غذايي افزايش قابل توجهي پيدا کند.

هرچند کارخانجات توليد کننده مواد غذايي بدون حضور مسئول فني، حق توليد هيچ محصولي را ندارند و مغايرت در فرمول ساخت محصولاتي که از وزارت بهداشت پروانه ساخت دريافت نموده‌اند، جرم تلقي شده و پيگرد قانوني دارد. اما رشد قارچ گونه مراکز سنتي توليد مواد غذايي بدون دانش و فناوري، روي ديگر اين سکه است.

همه موادغذايي عرضه شده در بازار، محصول کارخانجات معتبر نيستند و بسياري از موادغذايي فله، در کارگاهها و سوله‌هاي غيربهداشتي و بدون نظارت توليد مي‌شوند. مسعود نادري کارشناس ارشد مهندسي بهداشت محيط مي‌گويد: محصولات غذايي صنعتي در بسته‌بندي نهايي، نشان سيب سلامت، تاريخ توليد و مصرف، شرايط نگهداري و نشاني توليد کننده را دارند. در فرايند توليد و توزيع آنها، کنترل بار ميکروبي يکي از مراحل مهم به شمار مي‌رود. در اين روش چنانچه ماده‌اي جايگزين ماده ديگر شود بر اساس استاندارد و زير نظر کارشناسان است. اما محصولات سنتي و فله‌اي شرايط ديگري دارند.

او به تقاضاي مشتريان و آماده‌سازي محصولات سنتي اشاره دارد که بر اساس قانون بايد مواد غذايي سنتي در همان محل توليد، عرضه شود. اما واحدي که جايي براي توليد ندارد، واضح است محصولاتش را از کارگاه ديگري تهيه مي‌کند. به طوري که به وفور ديده شده است در قسمت بار اتوبوس‌هاي مسافربري، حجم زيادي از نان‌هاي سنتي و لبنيات منتقل و تحويل فروشگاهها مي‌شود. همچنين سفارش شيريني‌هاي خشک در آستانه نوروز يا آش و حليم براي افطار که تحت شرايط غيربهداشتي، دماي نامناسب و همراه با آلودگي به مراکز پخش و فروش منتقل مي‌شود نيز تهديد سلامتي مشتريان را بدنبال دارد.

مسئول گروه سلامت محيط دانشگاه علوم پزشکي البرز تأکيد دارد که خاصيت محصولات غذايي سنتي در اين است که در حجم کم توليد مي‌شود. پس مصرف کنندگان بايد هشيار باشند اين محصولات در حجم زياد کاملاً متقلبانه و پرخطر هستند: «در استان البرز که گاوميش وجود ندارد، در تمام فروشگاههاي لبنيات سنتي، ماست گاوميش با قيمت بالايي به فروش مي‌رسد. حتي در يک مورد که با شناسايي توليد کننده اين ماست به کارگاه توليد راه پيدا کرديم، هيچ گاوميشي وجود نداشت و توليد کننده ادعا کرد گاوهايش از نظر تغذيه با گاوميش برابري دارد! در اين کارگاه سفيده تخم مرغ، نشاسته، شير خشک و ثعلب مورد استفاده قرار مي‌گرفت».

او با ابراز نگراني مي‌گويد: مردم بايد بيشتر دقت کنند. در شهرهايي که امکان پرورش شتر وجود ندارد، چگونه شير شتر به فروش مي‌رسد؟

فروشندگان سيار و روزبازارهاي محلي نيز دغدغه کارشناسان بهداشتي و غذايي است. به گفته يک کارشناس بهداشت محيط اماکن دانشگاه علوم پزشکي البرز، برخي از کارخانه‌هاي مواد غذايي مانند چيپس و ماکاروني بخشي از ضايعات خود را براي مصرف دام به پيمانکار مي‌فروشند تا در گاوداري‌ها به مصرف برسند، اما او از فروش اين مواد غذايي براي مصرف انسان مي‌گويد: «گاهي پيمانکار اين مواد غير قابل مصرف را به صورت فله به روز بازارها عرضه مي‌کند که خريداران ناآگاه، آن را مورد استفاده خوراکي قرار مي‌دهند. متأسفانه مشتريان روزبازارها از قشر محروم و کم درآمد جامعه هستند که در پي کالاهاي ارزان قيمت به اين بازارها هجوم مي‌برند يا از فروشندگان سيار و وانتي‌هاي سطح شهر خريد مي‌کنند. اما با خريد از اين محل‌ها، دچار هزينه‌هاي سرسام‌آور درمان مي‌شوند.»

کارشناس بهداشت محيط اماکن به تلخي اشاره مي‌کند: «بيماري‌هاي روده‌اي و انگلي، وبا، تب مالت، سل و هپاتيت از دسته بيماري‌هاي منتقل از آب و مواد غذايي است.»

تقلب در صنعت مواد غذايي مي‌تواند غيرواقعي بودن وزن آنها باشد. يا اينکه درصد خلوص مواد عرضه شده مانند گلاب يا قهوه، متفاوت از آنچه باشد که خريدار انتظار دارد. تقلب در ماهيت مواد غذايي نيز اتفاق مي‌افتد؛ فروش يک ماده غذايي به جاي ماده غذايي ديگر همانند عرضه پودر لوبيا سبز به جاي پودر پسته، يا روغن و رنگ به جاي کره. اما آنچه زنگ هشدار براي مصرف کنندگان است، استفاده از موادي است که مي‌تواند سلامتي مصرف کننده را تهديد کند.

مينو فراهاني کارشناس ارشد صنايع غذايي به ارزش بالاي برخي مواد غذايي و صرفه اقتصادي در تقلب آن از سوي توليدکنندگان اشاره دارد: «استفاده از گوشت غير متعارف در برخي رستوران‌هاي بين راهي و همچنين تقلب در جنسيت گوشت دو نمونه از اين روش‌ها است. افزودن پودر استخوان به فرآورده‌هاي گوشتي مانند سوسيس و کالباس، مخلوط کردن با گوشت حيوانات ارزان قيمت، افزودن پودر خون به همبرگر و سوسيس و کالباس، افزودن مقدار زياد مواد پر کننده به فرآورده‌هاي گوشتي، افزودن نيتريت و نيترات به مقدار بيش از حد براي جذابيت در رنگ گوشت، نمونه‌هايي از اين تقلبات است. رنگ کردن شُش ماهي‌هاي فاسد و مانده با مرکورکروم يا خون حيوانات و فروش آن به نام ماهي تازه نيز شکل ديگري از اين روش‌هاي متقلبانه است.»

او توضيح مي‌دهد که مواد غذايي تقلبي براساس ميزان خطر آن براي مصرف‌کننده، گاهي به منظور جلب مشتري است و خطري براي سلامتي ندارد؛ مثل افزايش نشاسته به ماست به منظور قوام بيشتر آن. اما استفاده از يک رنگ سبزصنعتي براي زيبا ساختن محصولي مانند خيارشور به طور مستقيم سلامت مصرف‌کننده را هدف قرار مي‌دهد.

او از «تقلب در ادويه‌ها » نيز نام مي‌برد. اينکه قيمت بالاي زعفران موجب شده اين ماده در معرض تقلب‌هاي زيادي قرار گيرد و عده‌اي از پرچم گلرنگ يا ريشک‌هاي اطراف ذرت استفاده کرده و آن را با رنگ‌هاي مصنوعي به رنگ زعفران درآورند. يا با افزودن سنگ يا خاک به بسته‌هاي زعفران، وزن غيرواقعي به خريداران اعلام مي‌شود.

مينو فراهاني به عنوان يک تقلب فراگير از ادويه‌هاي پرمصرفي مانند فلفل و زردچوبه نام مي‌برد که قرباني بازار مکاره تقلب مي‌شوند. با اطمينان مي‌گويد: در تقلب فلفل از موادي نظير خاک اره نرم، نرم کرده پوست گردو يا هسته خرما، آرد نخودچي، تفاله زيتون و مواد مشابه به عنوان پايه استفاده مي‌شود. همچنين براي توليد زردچوبه تقلبي، موادي نظير آرد يا نان خشک، پوست پسته و فقط کمي زردچوبه با يکديگر مخلوط مي‌شود.

پاي تقلب به عسل که باز مي‌شود، تقريباً اغلب مصرف کنندگان آن را تجربه کرده‌اند. عسل صد درصد مصنوعي بدون دخالت زنبور از تغليظ آب ميوه‌هايي مانند خرما، توت، شربت قند، مواد نشاسته‌اي، نيشکر و ميوه‌هاي شيرين توليد مي‌شود.

محور ديگر تقلبات مواد غذايي مانند آبليموي تقلبي که مخلوط کاه زبر با آب ولرم، پوست ليمو و جوهر ليمو است، تقريباً براي همه مصرف کنندگان شناخته شده است. يا رب گوجه فرنگي که برخي از افراد سودجو کدو يا سيب زميني پخته و له شده و نشاسته به گوجه فرنگي اضافه مي‌کنند. رنگ شيميايي قرمز نيز در اين روش استفاده مي‌شود.

بر اساس نتايج آزمايشگاهي و تجربيات اين کارشناس صنايع غذايي، رنگ شيميايي و غيرخوراکي در يکدست شدن و خوشرنگي رشته‌هاي پلويي برشته، ليموعماني سياهرنگ و حتي در تخمه آفتابگردان نيز استفاده مي‌شود.

مخلوط کردن شير حيوانات مختلف که قيمت‌هاي متفاوتي دارند نيز يکي از شيوه‌هاي تقلب است. شايد شما هم شايعه افزودن وايتکس به شير را شنيده اما باور نداريد.

از آنجا که شير يک ماده فسادپذير است که در فرايند توليد و توزيع آلوده به ميکروب مي‌شود، دامداران براي پوشاندن فسادشير، مقداري جوش شيرين و حتي کرومات يا بي‌کرومات پتاسيم به آن اضافه مي‌کنند تا فساد و لخته شدن آن مخفي بماند. در حالي که اين ميکروب‌ها همچنان فعال باقي مانده و سلامت مصرف کننده را تهديد مي‌کند. در صفحه رسمي معاونت غذا و دارو نيز به اين مورد اشاره مستقيم شده است. اين ماده شيميايي، سرطان زا و بسيار سمي است که علاوه برمشکلات تنفسي، مي‌تواند موجب جهش‌هاي ژنتيکي و بدنيا آمدن کودکان نابالغ شود.

حساسيت‌هاي غذايي ازبزرگ‌ترين معضلات امروزي گروهي از مصرف کنندگان است و از هر 200 نفر يک نفر معمولاً به نوعي به موادغذايي حساسيت دارد و مصرف اشتباه ممکن است به بهاي گرفتن جان مصرف کنندگان تمام شود. قربانياني که نبودشان هيچ‌گاه جبران نمي‌شود.

تقلب و غش در توليد و فروش مواد غذايي هميشه تقبيح شده است. يکي از به‌يادماندني‌ترين قصه‌هاي قابوسنامه که در ذهن بسياري ازما مانده است، قصه يک مرد گله‌دار بود که هزار گوسفند داشت و آدم نادرستي بود. حلال را از حرام نمي‌شناخت و آب را به نرخ شير به مردم مي‌فروخت. تا اينکه يک‌ شب، چوپان گوسفندانش را در رودخانه خشکي جا داد و خودش روي بلندي به خواب رفت. در بارندگي سيل بزرگي به راه افتاد و همه‎ گوسفندها را آب برد و هلاک کرد.

اين همان حقيقت است که نادرستي هميشه سيل نمي‌شود و گوسفند را نمي‌برد، گاهي حادثه مي‌شود و جان مي‌برد، گاهي رسوايي مي‌شود و آبرو مي‌برد، گاهي به‌صورت ناراحتي و نگراني درمي‌آيد و صفاي زندگي را مي‌برد، گاه آرامش خيال و آسايش فکر را هدف مي‌گيرد... با اين حال بايد به‌هوش باشيم تا مچ متقلب را بگيريم. متقلبان در فضاي غفلت مراجع نظارتي و آسودگي خيال و بي‌توجهي مصرف کننده فرصت جولان پيدا مي‌کنند.

مجتبي آقايي يک معلم کرجي که در يکي از فروشگاههاي زنجيره‌اي مشغول خريد است، مي‌گويد: از قديم مي‌گويند هيچ گراني بي‌حکمت نيست و هيچ ارزاني بي‌حکمت. قصد توجيه گرانفروشي را ندارم اما فروشنده‌اي را مي‌شناسم که مدعي است عسل ازيکي از شهرهاي غرب کشور مي‌آورد و کيلويي 100 هزار تومان مي‌فروشد. وقتي قيمت برخي مرباها در فروشگاه از اين رقم بالاتر است، بايد بدانيم يک جاي کار مي‌لنگد. همچنين تاريخ مصرف، سيب سلامت وزارت بهداشت، آدرس و شماره تلفن کارخانه توليدي و... از نکاتي است که بايد به آنها دقت کنيم.»