سرنوشت 7 ميليارد دلار پول بلوکه‌شده ايران در کره‌جنوبي و حالا قطر

اين پول‌ها قرار بود به آساني براي ايران کارسازي شود که با وقوع عمليات تاريخي طوفان الاقصي و در پي آن حملات وحشيانه رژيم صهيونيستي به غزه با مشکل مواجه شد.

براي بررسي دقيق مسائل مرتبط با اين منابع مالي به سراغ مسعود براتي کارشناس اقتصاد و تحريم رفتيم تا جنبه‌هاي فني اين موضوع را بررسي کنيم.

مشروح اين گفت‌وگو به شرح ذيل است:

پول بلوکه‌شده کره‌جنوبي براي صادرات نفت و ميعانات است

فارس: به عنوان سوال اول بايد بپرسم پول‌ها چگونه در کره جنوبي بلوکه شده بودند؟

براتي: در سال‌هاي اجراي برجام محدوديتي در فروش نفت و ميعانات گازي ايران نبود و يکي از مشتري‌هاي قديمي ايران کره‌جنوبي بود که ميعانات ايران را خريدراي مي‌کرد.

در يک سال پاياني که از زمان خروج آمريکا از برجام تا زمان اعمال 100 درصدي تحريم نفتي عليه ايران در ارديبهشت 98، فروش ميعانات به کره بدون دريافت مبلغ آن انجام مي‌شد.

در واقع اميد بود که دوباره رفع تحريم‌ها برقرار شود. طلب ايران در حدود 7 ميليارد دلار بود که در بانک‌هاي کره‌اي به وون (واحد پول کره) انباشت مي‌شد و مالکيت آن براي بانک مرکزي ايران بود.

حساب اماني رمز موثرسازي تحريم

فارس: يک مسئله که وجود دارد، موضع حساب اماني است، اين حساب اماني دقيقا چيست و چه نقشي در تحريم‌هاي نفتي دارد؟

براتي: در قانون NDAA 2012 که فروش نفت خام ايران تحريم شد، در بخش 1245 بيان مي‌کند که تراکنش بابت خريد نفت خام ايران ممنوع است،‌ مگر آنه‌ايي که با مجوز دولت آمريکا خريد نفت از ايران را انجام مي‌دهند.

در قانون بعدي تحريمي يعني قانون کاهش تهديد ايران 2012 بخش 503، مشخص مي‌کنند که خريداران نفت ايران که با مجوز دولت آمريکا خريد انجام مي‌دهند بايد پول ناشي از خريد خود را در حسابي به نام بانک مرکزي ايران و به ارز محلي نگه‌داري کنند و ايران از آن پول مي‌تواند اقلام غيرتحريمي خريداري کند و تنها در حالتي‌که بخواهد خريد بشردوستانه کند، مي‌تواند پول را به کشور ثالث منتقل کند.

اينجا بود که حساب اماني يا همان escrow account در مکانيزم تحريم وارد شد. در فرايند اجرايي مصرف پول هم جايگاه خزانه‌داري آمريکا OFAC براي تاييد تراکنش‌ها آمده است.

يک جايگاه نظارتي که بايد براي تراکنش‌ها مجوز صادر کند تا خطر تحريمي موسسات مالي درگير را تهديد نکند.

در مدت اجراي برجام و نيز خروج آمريکا از برجام تا ارديبهشت 98 اين سازوکار جاري بود. لذا مصرف پول‌هاي ناشي از فروش ميعانات به کره سختي داشت و انباشت پول در حساب اماني ايران در کره افزايش مي‌يافت.

اتفاق ديگري که روي اين تحريم سوار شد و کار را پيچيده‌تر کرد، شناسايي بانک مرکزي ايران به عنوان نهاد حامي تروريسم در شهريور 98 بود.

عملا بانک مرکزي ايران ذيل قانون کاتسا مجدد تحريم شد. اين‌گونه بود که پول ايران در کره چند قفله شد.

همه‌چيز راجع به اقدام دولت‌ها براي رهاسازي پول بلوکه شده

فارس: تلاش‌هاي براي آزادسازي منابع بلوکه‌شده از کجا آغاز شد؟

براتي: براي آزادسازي در دولت روحاني چندين بار تلاش شد که پول‌ها آزاد شوند اما نشد.

در دولت شهيد رييسي نيز اين اتفاق دنبال شد. آن‌قدر خبرها زياد منتشر مي‌شد که در شبکه‌هاي اجتماعي به طنز مي‌گفتند چندين بار است که پول‌هاي کره آزاد شده است.

در تابستان 1402 که بحث مبادله زندانيان ميان ايران و آمريکا جدي شد،‌ موضوع آزادسازي پول‌ها نيز جدي‌تر شد. اما يک مشکل فني وجود داشت که مورد توجه طرف ايراني بود. مشکل درباره تبديل وون به يورو بود. با توجه به محدود بودن بازار تبديل وون به يورو، راه حل معمول تبديل وون به دلار و بعد تبديل دلار به يورو بود اما خطري در اين ميان بود که خطر مصادره پول‌هاي ايران توسط دولت آمريکا در زمان تبديل از وون به دلار.

در همان قانون کاهش تهديد ايران 2012 کنگره اجازه مصادره اموال ايران که در خاک آمريکا است يا به قلمرو آمريکا وارد مي‌شود،‌ را داد.

در نتيجه اگر وون به دلار تبديل مي‌شد قبلا از تبديل به يورو، امکان مصادره آن وجود داشت. براي همين بود که راه سخت‌تر را انتخاب کردند و حدود 4 تا 6 هفته صبر کردند تا به صورت مستقيم وون کره به يورو تبديل شود.

ايران تلاش کرد که با آزاد کردن منابع در کره، عرضه ارز را در بازار تقويت کند. يوروي حاصل شده مي‌توانست براي تامين اقلام اساسي که قلم مهمي از تقاضاي ارزي کشور است، مصرف شود که فشار را روي بازار ارز کاهش دهد. در مسير تبديل وون به يورو به دليل کاهش ارزش وون در قبال دلار در سالهاي اخير، نزديک به يک ميليارد دلار آن آب شد و در حدود 6 ميليارد دلار به يورو تبديل شد که تقريبا 5.3 ميليارد يورو مي‌شد.

پول بلوکه شده کجاست؟

فارس: در حال حاضر پول‌هاي چه وضعيتي دارند؟

براتي: يوروهاي متعلق به ايران در حساب‌هاي يورويي بانک‌هاي قطري نزد بانک‌هاي سوئيسي قرار گرفت. در اينجا نيز بر اساس همان قواعد تحريمي در حسا‌ب‌هاي اماني escrow account قرار گرفت.

با همان ملاحظه نياز به تاييده اوفک براي مصرف اين پول‌ها. متاسفانه در اين مدت تمام زنداني‌هاي آمريکايي آزاد شدند و اهرم فشار براي طرف ايراني جهت وادار کردن آمريکا به انجام تعهداتش وجود نداشت. اينکه طرف ايراني چرا تصميم گرفت که پول‌ها به يورو در حساب بانک‌هاي سوئيسي قرار گيرد روشن بود.

ايران نيازمند حواله است و از اسکناس اهميت بيشتري براي بانک مرکزي دارد تا بتواند براي واردات اقلام اساسي يا چيزهاي ديگر که ريسک تحريم ندارند استفاده کند.

براي همين در صورتي که بتواند به صورت حواله آنها را مصرف کند خيلي برايش مطلوب تر است. اما مشروط به داشتن اهرم فشاري براي وادار کردن آمريکا به رعايت تعهداتش که اين اهرم از دست ايران خارج شده بود.

ايام نشستن پول‌هاي به حساب‌هاي اماني مصادف شد با تحولات غزه و عمليات طوفان الاقصي که سبب فعال شدن سياست‌مداران صهيونيست آمريکايي شد و بلافاصله با فشار بر دولت آمريکا خواهان بلوکه شدن مجدد منابع ارزي ايران در نزد بانک‌هاي قطري شدند. حتي مجلس نمايندگان آمريکا طرحي نيز تصويب کرد. هرچند به قانون تبديل نشد.

در حال حاضر مجموعه خبرهايي که مي‌رسد حاکي از اين است که پول‌ها کماکان در حساب‌هاي يورويي بانک‌هاي قطر نزد بانک‌هاي سوئيس هستند و کارسازي آنها با مشکل مواجه شده است.

بر اساس گزارش واشنگتن‌پست، معاون وزير خزانه‌داري آمريکا ادعا کرده که مقام‌هاي آمريکايي و دولت قطر توافق کرده‌اند که دسترسي ايران به حساب 6 ميليارد دلاري را با توجه به آنچه حمله حماس عليه رژيم صهيونيستي خوانده شده، مسدود کنند.

مشابه اين وضعيت را در موضوع فروش گاز به عراق و واريز درآمد آن نزد بانک تجارت عراق TBI شاهد هستيم. آنجا هم حسابي اماني براي طرف ايراني به دينار عراقي وجود دارد که براي مصرف آن نياز به تاييده اوفک وجود دارد.

تاييد اوفک در اين مکانيزم مانند پيچ تنظيم عمل مي‌کند و هرگاه آمريکا بخواهد با ايران بازي کند اين پيچ را کم يا زياد مي‌کند.

شايد اين درس مهمي براي ما باشد که تمام تلاشمان براي رها شدن از مکانيزم‌هاي تحت کنترل آمريکا باشد. در حصول توافق عجله نکنيم و صرفا براي توليد يک خبر خوب جهت مديريت انتظارات بازار از چاله‌اي به چاله ديگر نيفتيم.

فارس: ممنون از وقتي که براي اين گفت‌وگو گذاشتيد.

براتي: سپاس از شما